Duurzame 100De Warren

Woongroep met een groene kas en een yogazaal: een duurzaam breekijzer voor de woningmarkt

Beeld Brechtje Rood

Een groep jongeren bouwt in Amsterdam IJburg een complex van goedkopere huurwoningen. Duurzaam, sociaal en betaalbaar. Voor zichzelf, maar ook als voorbeeld voor de stad. Het zet ze op nummer 55 in de Duurzame 100. 

Als alles volgens planning loopt, gaat in december de bouw dan toch echt beginnen. De Warren verlaat de tekentafel, de keukengesprekken, de droom van een groep jonge idealisten: de wooncoöperatie krijgt fysiek vorm. In hout vooral, met een opvallende gevel van uit 121 meer­palen gezaagde balken waar straks het groen van klimmende planten zich doorheen zal vlechten.

Een complex van 36 woningen – 16 sociale huur, 20 middelhuur – voor pakweg vijftig mensen die als woongroep willen leven. De woningen worden klein, zodat bijna een derde van het bouwoppervlak overblijft voor gezamenlijke ruimte: woonkeukens, een theater, een kas voor het verbouwen van eigen groente, een yogazaal, speelruimte voor kinderen. “We wonen straks compact, maar zo kunnen we meer gezamenlijke voorzieningen maken die de woonkwaliteit verhogen”, legt Chandar van der Zande uit. “In hun eentje kunnen de deelnemers dat niet, samen kan het wel.”

Het collectief achter De Warren.Beeld Judith Jockel

Van der Zande is voorzitter van de coöperatie, die voortkomt uit het collectief Konijn, dat actief is in culturele evenementen, in Portugal een duurzame boerderij heeft opgezet en in Amsterdam-Noord bijdroeg aan het ontstaan van de duurzame broedplaats De Ceuvel. Warren is een Engels woord voor konijnenburcht, zegt hij. “Ik denk dat ik er al negen jaar van droom. Elke keer als we na een festival de boel weer opbreken, is het jammer om uit elkaar te gaan.”

Het uitgangspunt: betaalbaar, sociaal en duurzaam

De kans kwam drie jaar geleden, toen Amsterdam op Centrumeiland, het jongste deel van IJburg, een kavel aanwees als zelfbouwlocatie voor wooncoöperaties. Mede dankzij de duurzame invalshoek van het plan won De Warren de aanbesteding. “We moesten in korte tijd een plan maken”, vertelt bestuurslid Gerard Roemers. “Niet alleen voor de bouw, maar ook de financiering, het onderhoud en de duurzaamheid. Wij zijn ontwikkelaar, mede-ontwerper, opdrachtgever en eigenaar/beheerder, alles ineen. Pas toen we hadden gewonnen, zijn we een architect gaan zoeken.”

Het uitgangspunt was duidelijk: betaalbaar, sociaal en duurzaam. “Wij gaan de huren niet verhogen”, zegt Van der Zande, “daar hebben we nul prikkel voor. En we zijn collectief eigenaar van de groentekas en de zonnepanelen. Ieder voor zich hebben we daar het geld niet voor, samen kan het wel.”

Sowieso is het gebruik van zoveel zonnepanelen bij huurwoningen nog ongebruikelijk. De Warren krijgt er 222 en wekt straks meer energie op dan het gebouw nodig zal hebben. Het gebouw wordt goed ­geïsoleerd en regenwater zal worden gebruikt voor het groen houden van de gevel. De Warren krijgt zijn eigen wamte-koude-opslag en is voor verwarming dus niet afhankelijk van gas of een andere niet-duurzame energiebron. “De ontwerpend installateur financiert mee”, zegt Van der Zande, “en dat is voor deze techniek wel fijn”.

Tweedehands hout

De bouw is zo veel mogelijk van hout, liefst hergebruikt hout, zoals de meerpalen die zijn verzaagd voor de mikadogevel en zo een tweede leven krijgen. “Ook voor tweedehands hout bestaat een duurzaamheidskeurmerk”, zegt Roemers. “Verder werken we voor de meeste muren en wanden in het pand met CLT, kruislaaghout, zodanig verlijmd dat het voor een sterke structuur zorgt die beton kan vervangen.”

Toch zullen straks twee muren, de vloeren en de kelder van beton worden gemaakt. Roemers: “Dat is een pijnlijke keuze die we hebben moeten maken. We hebben geen winstoogmerk, dus er is bij ons project ondanks de lage huren meer budget dan gebruikelijk om duurzaam te bouwen. Maar bouwen is nog nooit zo duur geweest als nu. En dus moeten we soms toch schipperen tussen duurzaamheid en betaalbaarheid. En bezuinigen. Het is een evenwichtsoefening.”

Levend laboratorium

Van der Zande en Roemers werken allebei bij circulair adviesbureau Metabolic. “Bij ons onderzoeks- en advieswerk mag je in veel keukens kijken”, zegt Roemers, “maar nu moeten we het zelf doen. Het is een levend laboratorium. Zo hebben we voor de financiering in de planfase alles zelf uitgezocht. Er zijn allerlei potjes en leningen, maar het was niet makkelijk. Daar heeft ook de gemeente van geleerd; voor de volgende coöperaties komt er een leenfonds van 50 miljoen euro. We zijn een pilot voor de gemeente Amsterdam. En een breekijzer voor de woningmarkt.”

Van der Zande: “We leggen een soort treinrails neer voor volgende projecten. Als het goed is, hoeven volgende groepen minder moeite te doen om zo’n zelfbouwproject te ontwikkelen. Wij hebben voor de financiering bijvoorbeeld een Duitse bank gevonden, maar dit moet voor Rabo of Triodos ook aantrekkelijk zijn, dat merken we nu al aan reacties die we krijgen. ”

Ook voor architecten, adviseurs en aannemers is het een leerzaam project. Met de architecten van ­Natrufied heeft De Warren de best denkbare ontwerpers en begeleiders, vindt Van der Zande. “Zij weten als geen ander hoe je duurzaam moet bouwen.” Patrick Schreven van Eco+ Bouw is als adviseur gekozen om zijn kennis en ervaring met duurzaamheid. En de bouwers van aannemer De Toekomst laten zich maar al te graag meenemen in het enthousiasme van de coöperatie. “Als deze aannemer het kan, dan is de markt er klaar voor.”

De bouw gaat volgens planning een jaar duren, dus eind 2021 moet De Warren er staan.

De Duurzame 100: nummer 75 tot en met 51

51 Consuminder Parkstad 

Dit inititiatief promoot het delen en ­repareren (dus niet kopen) van spullen.

52 Groene Scholen Cityplot 

Zij leggen (moes)tuinen aan bij scholen, waar kinderen leren over natuurlijk eten.

53 Groenteclub 

Een team van 11 mensen regelt voor 250 ­gezinnen lokale producten van bioboeren.

54 Ecodorp Boekel

Bewoners bouwen in Boekel samen hun ­eigen klimaatvriendelijke woonwijk.

55 De Warren

Jonge mensen organiseren dat er 36 betaalbare, duurzame huurhuizen verrijzen.

56 Cool Down City 

Burgers planten en delen bomen in Rotterdam voor een groene, koele stad.

57 Insecten tellen

Vrijwilligers tellen bij Tilburg al 25 jaar­ ­insecten om te zien hoe het met ze gaat.

58 Kledingbank Maxima

Deze modezaak geeft gratis tweedehands­kleding weg aan wie dat nodig heeft.

59 Mooi Binnenveld

Burgers brachten 400.000 euro bijeen om hooilanden in oude glorie te herstellen.

60 Grachten van Smaragd

Deze burgers willen alle woonboten in de hoofdstad voorzien van een groen dak.

61 Elektrisch Varen 

Dit initiatief ontwikkelt stopcontacten voor emissieloze, elektrische bootjes.

62 Shelter Suit 

Zij bieden mensen in nood warme jassen van oud materiaal, zoals slaapzakken.

63 Het Veerhuis

Zij maakten een ‘doe- en kennishuis voor nieuwe ecomie’ in een oud Veerhuis.

64 Kening te ryk 

Dit project van Marcia de Graaff wil van boerenland een vogelparadijs maken.

65 Akker van de Toekomst 

Dit project ontwikkelt bij Lelystad zelf ­nieuwe, schone landbouwtechnieken.

66 50 tinten groen

Bewoners van Assendorp (Zwolle) vergroenen hun wijk: van de huizen tot verkeer.

67 BijenFlinterLint

Burgers zaaien samen insectvriendelijke bloemen tussen Leeuwarden en Sneek.

68 Ecodorpen Gelderland 

Dit collectief bouwt 46 circulaire woningen voor de sociale huur in Nijmegen.

69 Van afval naar grondstof 

Dit project leert scholieren hoe ze hun afval kunnen scheiden en hergebruiken.

70 Dommelbimd 

Burgers willen het Dommeldalgebied samen kopen en milieuvriendelijk beheren.

71 Vakantiestraat 

Deze bewoners toveren hun eigen straat om tot een duurzaam vakantieparadijs.

72 Erfdelen 

Burgers leven milieuvriendelijk, kleinschalig samen op voormalige boerenerven.

73 Lekkernassuh

Dit netwerk van burgers regelt in en rond Den Haag zelf gifvrij, eerlijk voedsel.

74 Kaya Tene Korsou Limpi 

Met de hulp van scholieren verlost Alex Roose Curaçao van rondzwervend vuil.

75 Bollenboos 

Al twintig jaar strijden deze bewoners tegen gifstoffen uit de land- en tuinbouw.

Groene ranglijst, stap voor stap

De ontknoping van de twaalfde Trouw Duurzame 100 nadert. Vandaag de nummers 75 tot en met 51, waarvan nummer 55 is uitgelicht. Verdere uitleg over alle 25 projecten is online te lezen. Op 8 oktober is vanaf 20.30 uur, vanuit Pakhuis de Zwijger, de (digitale) bekendmaking van de top 25. De dag erna wordt de hele lijst gepresenteerd in een bijlage bij de krant en online. Alle informatie: trouw.nl/duurzame100.

Lees ook:

Zelf klussen aan een duurzaam droomhuis

Om onze klimaatdoelstellingen te halen, zullen we ook kritisch moeten kijken naar onze woningen. Isoleren, van het gas af, energieneutraal bouwen. Zelfbouw kan een belangrijke rol spelen in de verduurzaming van het Nederlandse woningaanbod, stelt het Haagse bedrijf Steenvlinder.

We gaan uit naam van de economie de natuur met een kettingzaag te lijf. Zeven breekijzers om het anders te doen.

De pandemie toont aan dat andere waarden dan die van de markt belangrijker zijn dan we dachten. Laten we een nieuw pad inslaan, betoogt hoogleraar duurzaam ondernemen Jan Jonker in de jaarlijkse Duurzame Troonrede.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden