wespendief

Duurzaamheidsdilemma's

Windmolens? Niet in mijn achtertuin, krijst de wespendief

wespendiefBeeld hh

Om de klimaatdoelen te halen moet heel Nederland aan de schone energie. Maar soms blijkt uit- of afstel van duurzame projecten nodig, omwille van de buurtbewoners: kwetsbare diersoorten. Daar zal de energietransitie niet snel op stuklopen, maar lokaal geeft het wel strubbelingen. Zes voorbeelden van hoe dier en duurzaamheid elkaar in de weg kunnen zitten.

Windmolens dreigen de wespendief te vermalen

null Beeld AD
Beeld AD

Of het wenselijk is om windmolens te bouwen op de Veluwe, daar plaatsten natuurbeschermers – zacht gezegd – hun vraagtekens bij. Toch verkenden windenergiebedrijven de mogelijkheden, want die willen geen kans onbenut laten om groene stroom te produceren. Ze rekenden voorzichtig op twintig molens bij de Veluwe.

Maar de wespendief, een zeldzame vogelsoort, hielp ze uit de droom. Windturbines zouden te veel risico geven op een botsing, die voor de wespendief (spanwijdte tot anderhalve meter) fataal kan aflopen. Tot 2030 kunnen er geen wieken verschijnen bij de Veluwe, is de recente conclusie van een milieutoets op de Regionale Energie Strategie van de Veluwe.

De wespendief, die inderdaad wespen eet, leeft en broedt van april tot september in Europees bosgebied en heeft een beschermde status. De Veluwe telt naar schatting negentig broedparen en haalt zo net niet het instandhoudingsdoel van het Europese Natura2000-netwerk van honderd broedparen. Dus is er in een straal van 8 kilometer, inclusief de randmeren waar de vogel graag vertoeft, geen windmolen toegestaan.

Zonnepanelen zetten zandhagedis in de schaduw

null Beeld Albert van de Maat, Rijssen
Beeld Albert van de Maat, Rijssen

Rijkswaterstaat, ProRail en het bestuur van de gemeente Utrechtse Heuvelrug stonden vorig jaar al klaar voor de aanleg van een zonnepanelenstrook langs de A12 tussen Driebergen en Maarn. Die leek veilig en betaalbaar. Bovendien: zonnepanelen op een strook van 4,5 kilometer, in de berm tussen een spoorlijn en een autoweg, wie kan daar nou last hebben?

Nou, de zandhagedis dus. Althans, de plaatsing van de panelen, die groene stroom konden produceren voor zo’n tweeduizend huizen, zou het leefgebied van dit reptiel ernstig kunnen verstoren. Een milieustudie toonde aan dat de groenstrook langs de A12 een belangrijke plek is voor de zandhagedis, die een beschermde Europese status kreeg omdat hij zo hard in aantal achteruitgaat.

Extra onderzoeken werden aangekondigd, maar het enthousiasme bekoelde. Het is stil rond de zonnestrook. Zonnestroom oogsten in het domein van de zandhagedis is geen goed idee. Het diertje moet er zelf lekker kunnen zonnebaden.

Buizerdnest stopt stroomsnelweg

null Beeld thinkstock
Beeld thinkstock

Energieleveranciers moeten de groene stroom die ze produceren via kabels naar hun klanten transporteren: huizen en bedrijven dus. Dat gebeurt over de grenzen heen. Toen Tennet, beheerder van alle dikke stroomkabels, in 2016 meer dan 54 nieuwe hoogspanningsmasten wilde aansluiten op het Duitse energienet, stuitte het op een buizerdnest, meldde vakblad Energeia.

Dat nest zat in een boom, die toch echt gekapt moest worden voor een elektriciteitsmast. Het was een leeg nest weliswaar, maar het was toch voldoende om voor extra werk en vertraging te zorgen bij de aanleg van de elektriciteitssnelweg, waarmee Nederland veel Duitse wind- en zonnestroom kon importeren.

Het lege nest duidde op de aanwezigheid van de roofvogel in het gebied. Een buizerd gebruikt zijn nest, buiten het broedseizoen, om in te rusten. Vanwege de beschermde status van de buizerd moest Tennet een extra ontheffing aanvragen, het papierwerk dat klaarlag gaf alleen toestemming om eventueel de steenuil, roek, de rosse vleermuis en de dwergvleermuis te verstoren.

Twee jaar wachten om de dwergvleermuis

null Beeld Hollandse Hoogte / Buiten-Beeld
Beeld Hollandse Hoogte / Buiten-Beeld

In oktober 2018 gaf de provincie Noord-Brabant toestemming voor de bouw van windpark Galder. De groene stroom van die turbines kon een bijdrage leveren aan de klimaatdoelen. Maar of de molens er mochten komen, bleef nog twee jaar lang bloedstollend spannend.

De reden: een viertal milieuorganisaties tekenden bezwaar aan. Zij meenden dat de dwergvleermuis in zijn voortbestaan werd bedreigd door draaiende wieken. Toestemming geven voor windenergie zou indruisen tegen de Europese natuurbeschermingsregels, stelden de bezwaarmakers, waaronder Vleermuiswerkgroep Noord-Brabant en Vrienden van het Mastbos.

De risico’s werden ernstig onderschat, zei natuuronderzoeker Peter Twisk in BN de Stem. “Een vleermuismoeder krijgt maar één jong per jaar. Dat betekent dat er maar iets hoeft te gebeuren en de populatie holt achteruit.”

Alle zorgen ten spijt oordeelde de Raad van State in het najaar van 2020 dat het gevaar dat het windpark voor de vleermuizen zou opleveren binnen de perken bleef. En zo kreeg het project, zij het met flinke vertraging, toch groen licht.

De paling en de tienprocentsregel

null Beeld Hollandse Hoogte / Martijn de Jonge
Beeld Hollandse Hoogte / Martijn de Jonge

Waterkrachtcentrales, daar is Nederland doorgaans te plat voor. Maar in de Maas bij Linne en Lith staan waterkrachtcentrales van serieuze omvang, van energiebedrijven RWE en Vattenfall. Begin 2017 dreigde het Rijk de vergunningen voor die centrales niet te verlengen, vanwege een te grote vissterfte.

Vissen komen om in de draaiende schoepen, die de generatoren van de centrales aandrijven. In de Maas zou paling, een bedreigde vissoort, onacceptabel veel te lijden hebben en ook de zalm zou klappen krijgen.

Het Rijk vond dat de centrales niet voldeden aan de sinds 2015 geldende richtlijn dat niet meer dan 10 procent van de passerende vissen mag sterven. RWE en Vattenfall stapten naar de rechter. Zij vonden dat hun vergunningen prima in orde waren, temeer omdat de centrales al dertig jaar draaiden. Zomaar andere eisen stellen kan niet, betoogden ze, al beloofden ze wel om visvriendelijke aanpassingen te onderzoeken.

De Raad van State gaf de energiebedrijven gelijk. Het Rijk moet de vergunningen opnieuw beoordelen. Minister Van Nieuwenhuizen van infrastructuur wil toch proberen om af te dwingen dat alle centrales, dus ook die in de Maas, minder dan 10 procent van de vissen doden.

Eneco versus de kleine mantelmeeuw

null Beeld Buiter
Beeld Buiter

Tien jaar geleden was het groene energiebedrijf Eneco al van plan om windmolens op zee te plaatsen, uit de kust bij Callantsoog. Dat feestje ging niet door. De aanwezigheid van een kolonie kleine mantelmeeuwen, die bij Texel leefde, zorgde voor een bezwaarprocedure tegen het plan.

Het ministerie van infrastructuur en milieu duldde de windmolens niet, omdat de bedreigde vogelsoort verder in de verdrukking kon komen door de komst van turbines; dat zouden er 101 worden. De rechter moest zich over de bezwaren buigen en dus werd het windmolenplan in de wacht gezet.

En het zou er nooit meer van komen. Dat lag niet eens aan de zorgen om de kolonie kleine mantelmeeuwen. De rechter vond die zorgen overdreven, tekende het vakblad Energeia in 2011 op na het vonnis. Het was de fossiele energiesector die het windpark op zee alsnog tegenhield. De turbines zouden de aanvliegroutes voor helikopters naar een naastgelegen boorplatform verstoren.

Lees ook:

Windmolens zijn wél een gevaar voor kwetsbare vogelpopulaties, zeggen onderzoekers

Kwetsbare vogelpopulaties kunnen zelfs 1 procent extra sterfte door aanvaringen met windmolens niet aan, zeggen Wageningse onderzoekers. Dat is koren op de molen van bezwaarmakers tegen windparken.

Slimme radar voorkomt botsingen tussen vogels en windmolens

Er verschijnen meer windturbines, ook rond en in natuurgebieden. Dat mag geen massale botspartijen met vogels opleveren. Een nieuwe vogelradar moet molens een stopteken geven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden