Opinie

Wie beperkt de macht van gentech-industrie?

Demonstratie in Amsterdam tegen Monsanto, producent van genetisch gemanipuleerde gewassen. Beeld anp

LOTTE ASVELD   Gentech-bedrijven krijgen straks via patenten greep op ieders menu. Dat is reden tot zorg, vindt onderzoekster Lotte Asveld.

Gewassen die voortaan in zoute gronden kunnen groeien, bosbessen met kankerwerende eigenschappen, rijst met extra vitamines: de voordelen van gentech zijn legio. Toch wil het maar niet vlotten met de gengewassen in Europa.

Onlangs verklaarde Friesland zich nog tot 'gentechvrije provincie'. Vorig jaar stopte gentech-gigant Monsanto met de promotie van gentech-gewassen in Europa vanwege aanhoudende maatschappelijke weerstand. Als die weerstand blijft bestaan, zullen transgene gewassen geen wortel in de grond krijgen in Europa. Zelfs al zouden lidstaten ze toelaten, dan nog zullen activisten met spandoeken en overalls de planten uit de grond komen trekken.

Europeanen "hebben de neiging het voormoderne te romantiseren" (hoogleraar Louise Fresco in Science), of "willen dat ons voedsel natuurlijk is met gezellige biggetjes" (hoogleraar Frans Brom in de Volkskrant), zo luidt vaak de verklaring voor de weerstand tegen gentech. Maar er is meer aan de hand dan naïeve romantiek. Europeanen maken zich terecht zorgen om reële risico's.

Patent op zaden
Deze discussie is actueel, omdat de Europese ministerraad moet beslissen over een voorstel om de afzonderlijke lidstaten meer ruimte te geven een eigen afweging te maken bij het telen van genetisch gemodificeerde gewassen. Dat betekent potentieel een doorbraak voor deze technologie. Maar wat als de maatschappelijke weerstand blijft bestaan? Dan zal de toestroom van gengewassen in Europa minimaal blijven. Het is aan de grote gentech-bedrijven zelf om het tij te keren.

Gentechnologie verstevigt de grip van zaadbedrijven op de mondiale voedselvoorziening. Gentechnologie biedt als geen andere technologie de mogelijkheid om patenten op levende materie te verkrijgen. Deze gepatenteerde materie kan op precieze en traceerbare wijze in de natuurlijke omgeving worden ingebouwd.

 
Gentechnologie biedt als geen andere technologie de mogelijkheid om patenten op levende materie te verkrijgen

Dit geeft de eigenaren van de patenten ongekende mogelijkheden tot controle over de mondiale voedselproductie. Het bedrijf Monsanto liet al zien hoe zo'n machtspositie misbruikt kan worden, door boeren op wiens akker transgene gewassen worden aangetroffen te dwingen tot betalingen, zelfs als de boer dit gewas niet zelf geplant heeft.

Nadat grote financiële instellingen de wereld de crisis in hebben gedreven, en grote internetbedrijven hun klanten melken als datagoudmijnen, is het vertrouwen in multinationals er niet groter op geworden. Eten we straks wat we zelf willen, of wat de meeste winst oplevert voor de grote zaadbedrijven? Wie mag straks opdraaien voor het opruimen van de rotzooi als het alsnog misgaat met die transgene gewassen? De Europese belastingbetaler geeft zijn transgene kostje liever aan fikkie.

Maatschappelijke grip
De hang van Europeanen naar lokaal en traditioneel voedsel is niet alleen een verlangen naar vroeger, maar een terechte intuïtie dat voedsel te belangrijk is om uit te leveren aan grote bedrijven die alleen hun eigen belangen lijken na te streven.

Het is aan de voorstanders van gentech om te laten zien dat de maatschappelijke grip op de voedselketen gegarandeerd is. Zo moet duidelijk worden hoe de grote gentech-bedrijven hun verantwoordelijkheid nemen voor eventuele risico's.

Daarnaast moet duidelijk zijn dat niet alleen de grote gentech-bedrijven profiteren van een nieuw gewas. Zorg dat burgers en milieuorganisaties kunnen meebeslissen welke Europese behoeftes werkelijk gediend zijn door gentechnologie. Alleen dit kan de kier waar de Europese deur op staat, openbreken tot een volwaardige toegang.

Lotte Asveld: onderzoeker biotechnologie & samenleving, TU Delft

 
Zorg dat burgers en milieuorganisaties kunnen meebeslissen welke Europese behoeftes werkelijk gediend zijn door gentechnologie
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden