Groene claim Robin van Wechem

Welk speelgoed is duurzamer, van plastic of van hout?

Kan de groene Sint beter houten speelgoed of cadeaus gemaakt van bioplastic geven?

Hema profileert zich graag als groen en adverteert met duurzaam speelgoed. Het warenhuis biedt blokken en speelsetjes van bioplastic aan, evenals poppenhuizen en een bakkerij met accessoires van hout.

Bioplastic schijnt beter te zijn dan traditioneel plastic, omdat het wordt gemaakt van overblijfselen van suikerrietproductie. De verpakkingen zijn onderdeel van het speelgoed en hoeven niet te worden weggegooid. Het houten speelgoed heeft het FSC-keurmerk, dat garandeert dat bos verantwoord wordt beheerd. Illegale kap wordt tegengegaan en het behoud van het ecosysteem staat voorop.

Harry Bitter, hoogleraar Biobased Chemistry and Technology aan de Wageningen Universiteit, bevestigt dat je plastic kunt maken van de overblijfselen van suikerriet. “Je houdt bij de productie onder andere bladeren en stengels over, die vaak worden teruggegooid op het land. Dat is deels nodig omdat de grond anders uitgeput raakt, maar de rest wordt vaak verbrand. Dan kun je er beter plastic van maken.”

Pieter Bruijnincx, hoogleraar Duurzame Chemie en Katalyse aan de Universiteit Utrecht, zegt dat bioplastic inderdaad uit afvalstromen gemaakt kan worden. “Door de vergisting van suikers ontstaat ethanol of bio-ethanol, als biomassa (zoals suikerriet) wordt gebruikt. In de eerste generatie bio-ethanol werd eetbare suiker gebruikt, in de tweede generatie suikerrietresten.”

Of bij de productie van bioplastics minder CO2 vrijkomt dan bij plastic op aardoliebasis, valt niet zomaar te zeggen. “Daarvoor is een levenscyclusanalyse nodig,” zegt Bruijnincx. “Voor plasticsoort PE is bekend dat de bio-variant, als hij uit de fabriek komt, een neutrale of zelfs negatieve CO2-uitstoot kan hebben. Bij een negatieve CO2-uitstoot wordt er als het ware CO2 opgeslagen in het plastic.”

Landgebruik wordt vaak niet meegenomen in levenscyclusanalyses

Joost Vogtländer, universitair hoofddocent Duurzaam Ontwerp aan de TU Delft, komt tot een vergelijkbare conclusie. “Als je aanneemt dat veruit het meeste speelgoed bij het afdanken in de afvalbak en daarna in de verbrandingsoven terecht komt, is er een aanzienlijk verschil. Een kilo PE stoot dan 3,53 kilo CO2 uit, een kilo bio-PE 0,37 kilo.”

Li Shen, universitair docent Energie en Grondstoffen aan het Copernicus Instituut van de Universiteit Utrecht, weet dat landgebruik vaak niet wordt meegenomen in levenscyclusanalyses. “Het is niet altijd duidelijk waar land eerder voor werd gebruikt. Zeker in Brazilië kan landbouwgrond een gevolg zijn van ontbossing.”

Speelgoedset Safari van de Hema, gemaakt van bioplastic.

De regionale verschillen in landgebruik zijn te groot om algemene conclusies over de duurzaamheid van bioplastic op te baseren, zegt Shen. “Bovendien hangt het er enorm vanaf over welke plasticsoort het gaat. Sommige soorten zijn beter in de bio-variant, andere niet.”

Sytske de Waart, onderzoeker bij voorlichtingsorganisatie Milieu Centraal, wijst erop dat landbouwreststromen ook anders benut kunnen worden. “Je moet je altijd afvragen of het wel echt afval is, of dat het bijvoorbeeld ook kan worden gebruikt voor vezelproductie (papier) of als biobrandstof.”

Puur op basis van de CO2-uitstoot van productie en verbranding lijkt bioplastic inderdaad beter dan gewoon plastic. Het bioplastic is niet composteerbaar en dat maakt volgens de experts ook niet uit. “Composteerders willen het niet hebben en het voegt weinig tot niets toe aan compost,” zegt De Waart.

Bruijnincx vindt composteerbaarheid meestal ongewenst bij circulair gebruik van grondstoffen. “Het is beter om plastic in te zamelen voor hergebruik of recycling. Composteerbaarheid is alleen wenselijk als uitspoeling naar het milieu moeilijk te voorkomen is, zoals bij snoeppapiertjes of bijvoorbeeld smeermiddel voor een kettingzaag.”

Plastic mag niet meer in zee worden gedumpt

Volgens Vogtländer wordt plastic verbrand (met gebruik van de warmte), of gerecycled. “Tot voor kort werd vrij veel plastic, waaronder veel giftige soorten, verscheept naar het Verre Oosten, en daar in zee gedumpt. Dat mag gelukkig niet meer.”

Houten speelgoed met het FSC-keurmerk kan, net als bioplastic, op goedkeuring rekenen. “Het keurmerk beschermt de biodiversiteit van de bossen, in tegenstelling tot wildkap,” zegt Vogtländer. “De CO2-uitstoot van hout ligt nog lager dan van bio-PE en kan voor Europees hout makkelijk negatief worden.”

Bruijnincx verwacht ook dat duurzaam geoogst hout vanuit het perspectief van CO2-uitstoot duurzamer is dan plastic, al heeft plastic meer mogelijkheden als materiaal. “Als plastic duurzaam wordt gemaakt en goed wordt ingezameld en gerecycled, is er niets mis mee. Overigens gaat duurzaamheid om meer dan alleen CO2-uitstoot. Arbeidsomstandigheden en schone productiepraktijken zijn ook belangrijk.”

Of de groene Sint beter blokken van bioplastic of een houten keukentje kan kopen, kan Bitter niet zeggen. “Dat is appels met peren vergelijken.” Vogtländer verwacht dat houten speelgoed minder snel wordt afgedankt en dus langer meegaat, al is dat nooit goed onderzocht.

Voor De Waart is het duurzaamste speelgoed het speelgoed dat lang in omloop blijft. “Koop het tweedehands, en geef het zelf na afloop ook weer door.”

In de serie Groene Claim worden als duurzaam aangeprezen producten kritisch bekeken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden