Afvalstromen

We doen het nog steeds fout: pizzadoos mag niet bij oud papier, kapotte kleding wél in textielbak

Flessen bij een recyclefabriek in Zwitserland. Beeld EPA

Het recyclen van papier gaat inmiddels goed. Dat ligt anders bij plas­tic en textiel. Voorlich­ting zou helpen, ander beleid ook.

Het recyclen van afval in Nederland kan veel beter. Met maatregelen als een exportverbod voor plastic afval, statiegeld op wegwerpartikelen en heffingen op slecht herbruikbaar plastic gaat het milieu er aanzienlijk op vooruit.

Die aanbevelingen doet het Centraal Planbureau (CPB). Vooral bij huishoudelijk afval gaat het fout. Plasticstromen, textielcontainers en oud papier zijn vaker vervuild met afval dat daar niet thuishoort. Pizzadozen belanden ten onrechte bij het oud papier, het plastic afval bevat vele soorten kunststof en textielcontainers, vooral de ondergrondse, nodigen uit tot het dumpen van restafval. Daardoor is er te veel ‘downcycling’, plastic afval dat eindigt als bermpaaltje of textiel als poetslap in plaats van weer als verpakking of T-shirt door het leven te gaan.

Nattigheid en etensresten

Het CPB keek naar drie stromen: papier, kunststof en textiel. Met papier gaat het relatief goed en is al tientallen jaren lang ervaring. Van het papier wordt 85 procent ingezameld en verwerkt. Wel neemt de vervuiling door nattigheid of etensresten toe. Door regelgeving om ontbossing tegen te gaan is oud papier als grondstof aantrekkelijk genoeg, vergeleken met nieuwe papiervezels.

Voor plastic en textiel ligt dat anders. Het scheiden van plastic is pas deze eeuw ingevoerd. Ongeveer de helft van de plastic verpakkingen in Nederland wordt nu apart ingezameld, maar dat percentage stagneert de laatste jaren. Hoeveel hiervan gerecycled wordt, is niet eens bekend, stelt het CPB. Met de verwerking van textiel is nog relatief weinig ervaring, wel weet het planbureau dat 40 procent van het gebruikte textiel terechtkomt in containers of textielzakken.

Nederland wil in 2030 met 50 procent minder grondstoffen produceren en in 2050 helemaal circulair. Of dat op deze manier gaat lukken, is de vraag. Er valt volgens het planbureau veel meer uit afvalstromen te halen als de overheid op verschillende fronten ingrijpt of contraproductief beleid verandert.

Kapotte kleding mag ook in de textielbak

Uitbreiding van het statiegeldsysteem is een optie, zegt het CPB. Huishoudens hebben met ‘vele tientallen, zo niet honderden soorten afval’ te maken, waarbij ze relatief veel moeite moeten doen het in de juiste bak te gooien, zonder dat daar een beloning tegenover staat. Voor flesjes en blikjes is al aangetoond dat de samenleving er met statiegeld daarop beter van wordt, voor andere wegwerpartikelen is het de moeite waard dat ook te onderzoeken. Daarnaast is meer voorlichting nodig, dat kapotte kleding bijvoorbeeld ook in de textielbak mag.

De overheid moet ook kritisch naar zichzelf kijken. Beleid op het gebied van de circulaire economie werkt geregeld averechts. Om hoge recyclingspercentages te halen, maken sommige gemeenten het restafval duurder of lastiger kwijt te raken door kleinere kliko’s of minder ophaalmomenten. Dat lokt vervuiling uit van de andere afvalstromen. Maar ook bij nascheiding ontstaan problemen. De contracten tussen gemeenten, afvalinzamelaars en sorteerders stimuleren namelijk om in tonnen gemeten zo veel mogelijk gescheiden afval te genereren; de kwaliteit doet er niet toe.

Vicieuze cirkel

De markten voor gerecycled kunststof en textiel werken daarnaast nog niet goed. Nieuw plastic is te goedkoop vergeleken met gerecycled materiaal, oud textiel verwerken is nog een duur proces. De vraag naar gebruikte grondstoffen komt zo niet op gang. Er ontstaat een vicieuze cirkel: het aanbod is slecht, verwerking te duur, er is te weinig vraag, waardoor opschaling en innovaties niet van de grond komen. Zo kan het gebeuren dat plastic afval wordt geëxporteerd naar landen als Vietnam en Maleisië. Dat veroorzaakt milieuschade elders, waarschuwt het CPB, want de kans is zeer groot dat een deel daarvan gestort of gedumpt wordt en bijdraagt aan de plastic soep. Een exportverbod of een hoge uitvoerheffing kan dat tegengaan, suggereert het planbureau.

Om de kwaliteit van de stroom gebruikte kunststof te verhogen, valt verder te denken aan heffingen op verpakkingen. Hoe beter recyclebaar, hoe lager de heffing bijvoorbeeld. 

Lees ook: 

Heeft het wel zin, dat we plastic scheiden?

We houden ons plastic netjes gescheiden van het andere afval. Op naar de circulaire samenleving. Maar werkt dat systeem wel? En hoe kun je thuis goed plastic scheiden?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden