Droogte

‘Waterschappen laten de beken leeglopen, omdat ze bang zijn voor de boeren’

Opwaaiend stof bij het ploegen van een akker in het landbouwgebied bij de Sallandse Heuvelrug.Beeld ANP

In Noord-Brabant begint de droogte nijpend te worden. De eerste verboden om water uit beken en sloten op het land te sproeien, zijn al van kracht.

Waterschap De Brabantse Delta heeft deze week voor onbepaalde tijd een verbod ingevoerd op het gebruik van oppervlaktewater voor beregening van gewassen in de West-Brabantse gemeenten Breda, Etten-Leur, Rucphen en Zundert.

Sinds 1 april geldt er ook al zo’n verbod van het Waterschap De Dommel in de stroomgebieden van de beekjes Beerze, Reusel en Nete bij Eindhoven. Die maatregel duurt voorlopig tot 1 oktober en wordt sinds 2017 ieder jaar opgelegd – in een poging ernstige verdroging tegen te gaan.

Het is onvoldoende, vindt landschapsorganisatie Brabants Landschap. Waterschappen kunnen veel meer doen om de natuur in de provincie te beschermen, zegt Mari de Bijl, beheerder bij Brabants Landschap. “Waterschappen zijn bang voor de boeren en de landbouworganisatie ZLTO.” Dat steekt.

Beeld Thijs Van Dalen

Zeventig jaar oude bomen sneuvelen nu

De Bijl loopt al een tijdje mee in de Brabantse natuur, bijna 40 jaar. Tijdens de bloedhete zomer van vorig jaar stond hij voor het eerst in de drooggevallen bedding van de Astense Aa, een 20 kilometer lange beek tussen Asten en Deurne. Het droogvallen betekende de dood van beschermde soorten als modderkruiper, beekprik en de rivierdonderpad. De natuur heeft veerkracht en herstelt zich vaak in een natter jaar. Maar De Bijl, die in het zuidoosten van de provincie 3000 hectare natuurgebied beheert, wil niet nog een keer aan de oever van een kurkdroge Astense Aa staan.

Het gebeurt nu te vaak dat de droogte al in het voorjaar toeslaat. “Die beken, we hebben er veel in Brabant, zijn de levensaders van de natuur. Als die droog staan, sterft alle leven. Ik ben bang dat het deze zomer opnieuw gaat gebeuren.” Hij ziet in sommige gebieden, zoals in de Lange Bleek bij Sterksel en de Herbertusbossen bij Heeze, bomen als larix en douglas hard achteruit gaan. “Ik doe in sommige bospercelen doorgaans niet meer aan de tienjaarlijkse uitdunning, maar we kappen alleen de kwijnende bomen er tussen uit. Soms zijn het bomen die 70 jaar oud zijn en probleemloos die leeftijd hebben kunnen bereiken, maar nu door de droogte sneuvelen.”

De natuurbeheerder wil stronken en stammen van dode bomen op strategische plekken in beken leggen om de doorstroming wat in te perken. Hij stuit stelselmatig op bezwaren van het waterschap. “Boeren hebben belang bij een vlotte doorstroming om bij overvloedige regen het water snel van hun landbouwgrond te kunnen afvoeren.”

Het hoogheemraadschap van Delfland inspecteerde eind april vanwege de aanhoudende droogte veendijken, die sneller barsten vertonen dan andere dijken. Beeld ANP

Nu voor het derde jaar achtereen grote droogte dreigt, vooral op de hogere zandgronden, is het tijd voor ‘natuurinclusief waterbeleid’, vindt De Bijl. Het is zaak water zo lang mogelijk in het gebied vast te houden.

Iedereen begrijpt dat boeren, nu landbouwgewassen nog maar net zijn ingezaaid, water nodig hebben om het gebrek aan regen te compenseren. En dus wordt er volop gepompt uit de diepere bodem én uit oppervlaktewater: beken, sloten, stroompjes. Maar door het diep ingesleten beleid van waterbeheerders om overtollig regenwater zo snel mogelijk af te voeren, ontstaat er bij droogte direct grote problemen, zegt De Bijl. “We laten onze beken leeglopen.”

Hij ziet de extreme hoosbuien die Brabant in 2016 troffen als de mede-oorzaak van falend waterbeheer in de regio. “Op 23 juni 2016 viel hier zo veel regen dat veel landbouwgronden blank stonden. Boeren verweten de waterschappen slecht beheer en kwamen met schadeclaims. Daar zijn de waterschappen zo van geschrokken dat ze het water niet meer in het gebied durven vast te houden. Die claims van boeren zijn vrijwel allemaal afgewezen. Maar sindsdien zit de schrik er goed in.”

In 2018 viel het Fochteloerveen bijna droog. Het hoogveengebied ligt op de grens van Drenthe en Friesland.Beeld Herman Engbers

De Bijl merkt het als hij aan waterschappen voorstelt om de afstroom van beekwater te vertragen door bomen in het water te leggen. “Zij zijn de baas over de beken. Ze zeggen dat ik die plannen maar ter inzage moet leggen. Dat schiet niet op. Als er één boer is die bezwaar maakt, heb je meteen een probleem.” Er is een lichtpuntje. Morgen heeft hij met een waterschap in zijn gebied een afspraak om in een beek stammetjes te leggen. “Maar ik weet nog niet of ik groen licht krijg. Zo ja, dan hoop ik dat er meerdere zullen volgen.”

Kees de Jong, bestuurder van waterschap Brabantse Delta, vindt dat zijn organisatie er in de afgelopen winter wel alles aan heeft gedaan om het water vast te houden in het gebied. “Maar nu haalt de natuur ons in”, zegt hij op de website van zijn waterschap.  Watergraaf Erik de Ridder van waterschap De Dommel vindt mét landschapsman Mari de Bijl dat het tijd is voor ander beleid. De Ridder wil nog dit jaar nieuwe afspraken over het beregenings- en grondwaterbeleid. “Er wordt nu te vaak geredeneerd vanuit belangen. Als iedereen op zijn eigen belang blijft zitten komen we niet tot elkaar”, zei hij deze week tegen het Eindhovens Dagblad.

Lees ook: 

Droogte komt echt niet alleen door klimaatverandering, zegt de weerman

Droogte puur wijten aan het klimaat is te simpel, zegt weerman Jan Visser. ‘Er is zoveel meer aan de hand.’

Natuurlijker waterbeheer is hard nodig tegen de droogte

Opinie: Zelfs als het de rest van het jaar non-stop pijpestelen regent, is dat niet genoeg om het grondwaterpeil te normaliseren. Tijd voor een ander waterbeheer, aldus Marc van den Tweel, algemeen directeur Natuurmonumenten.

Maatregelen nodig voor voldoende zoetwater tijdens droogte

Nederland moet maatregelen nemen om te zorgen dat er in droge zomers voldoende zoetwater beschikbaar is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden