Bodemvervuiling Enka

Waterschap en milieugroepen voor de rechter: waar laat je ondergronds vervuild industriewater?

Het Enka-hoofdgebouw met toegangspoort in 2014. Het fabrieksfront is na de ontmanteling van de kunstzijdefabriek overeind gebleven. Beeld Werry Crone

Bijna twintig jaar na de sluiting van de kunstvezelfabriek Enka in Ede is een ondergronds milieuprobleem nog steeds niet opgelost. Overheid en milieubeweging staan lijnrecht tegenover elkaar.

Het Waterschap Vallei en Veluwe wil een enorme pluim vervuild industriewater diep uit de Edese bodem oppompen en via een 8 kilometer lange persleiding in de Nederrijn bij Wageningen laten stromen. Ongezuiverd. Ongeveer negen miljoen kubieke meter afvalwater. Van Rijkswaterstaat mag het. Milieuorganisaties hebben bezwaar.

De zaak zit volledig klem. De gemeente Ede, de provincie Gelderland en het waterschap hebben haast, want de pluim schuift via ondergrondse stroombanen langzaam op richting beschermde Natura2000-gebieden langs het riviertje de Grift, tussen Rhenen en Veenendaal. De vuiligheid komt al naar boven in vijvers en singels van de Edese woonwijken Maandereng en Rietkampen. Het stinkt naar rotte eieren.

De Stichting Milieuwerkgroepen Ede en de Vereniging Mooi Wageningen willen het miljoenenproject tegenhouden. Zij willen dat de bodemvervuiling ter plekke wordt gesaneerd – ook al is dat peperduur. De milieugroepen vinden dat de overheid het risico van de vervuiling bagatelliseert.

Beeld Sander Soewargana

'Methoden uit de jaren zeventig’

Volgens het waterschap bleek uit monsters dat de vuile pluim alleen verontreinigd is met sulfaat, zuurresten en zouten van zwavelzuur – vandaar ook die vieze lucht. Sulfaat is niet goed voor het milieu, maar ook weer geen dramatisch probleem, zolang de concentraties niet te hoog zijn. Rijkswaterstaat vindt de lozing in de Rijn goed, want het sulfaat wordt in de rivier toch sterk verdund. Maar de milieuclubs stellen dat er ook dioxines, zware metalen en andere chemische stoffen in de Edese pluim zitten. Dat loos je niet ongezuiverd op oppervlaktewater; het zijn methoden uit de jaren zeventig.

Donderdag stonden alle partijen tegenover de Arnhemse bestuursrechter, die met de zaak in zijn maag zit. De rechter deed een oproep aan de milieugroepen. “Overheden proberen naar eer en geweten een historisch probleem op te lossen. De vervuiling gaat door. Zowel u als de overheid staan voor hetzelfde doel: het beschermen van het milieu. Denk nog eens na of u met uw eis niet tegen datzelfde doel ingaat.” Over vier weken wordt de zaak voortgezet.

Afvalstoffen decennialang geloosd in de ‘Enka-sloot’

De Enka was tot 2002 een van de belangrijkste werkgevers in Ede. Het bedrijf produceerde sinds 1922 kunstvezels in een fabriek bij station Ede-Wageningen. Tijdens de productie werden afvalstoffen decennialang geloosd in een soort van open riool, die in de volksmond de ‘Enka-sloot’ werd genoemd. Andere giftige stoffen zakten via bassins en vloeivelden op het eigen fabrieksterrein in de bodem. Die erfenis speelt nu op.

Na de ontmanteling van de fabriek saneerde Enka de bodem op de eigen locatie, maar bedong vrijwaring voor de historische verontreinigingen buiten de terreingrenzen. Op het inmiddels schone voormalige fabrieksterrein is een woonwijk gebouwd, te midden van historische restanten van het Enka-complex.

De Binnenveldse Hooilanden in Wageningen.Beeld Hollandse Hoogte / Martijn Gijsbertsen

De vuile pluim, op een diepte van 40 meter onder het maaiveld, verplaatst zich intussen richting het open Binnenveld tussen Ede en Veenendaal, een beschermd natuurgebied. De Vereniging Mooi Wageningen is daar bezig met het ontwikkelen van een nieuw natuurgebied, de Binnenveldse Hooilanden. De milieugroepen vinden dat er niet genoeg onderzoek is gedaan naar de precieze aard van de verontreiniging. Zij denken dat er veel meer gif zit in de pluim.

Lees ook: 

Het hooiland van vroeger keert terug in de Gelderse Vallei

Particulieren hebben 400.000 euro bijeengebracht om 50 hectare natuur te kopen in het Binnenveld, een agrarisch gebied tussen Ede en Wageningen. Nooit eerder werd in Nederland met crowdfunding op deze schaal nieuwe natuur ontwikkeld.

Kinderen leren straks in fabriek van de toekomst

De locker van arbeider E. Casaleiro staat nog altijd in het kantinegebouw van kunstzijdefabriek Enka aan het spoor in Ede. Alsof de Spanjaard morgen weer aan de slag gaat. Maar Enka is geschiedenis. Amper voorstelbaar is het dat hier straks schoolkinderen les krijgen in warme leslokalen. 

2027 komt naderbij, maar waar blijft die natuur? 

Uiterlijk in 2027 moet Nederland 80.000 hectare nieuwe natuur hebben. Maar in het huidige tempo gaat dat niet lukken. Terwijl de nieuwe natuur hard nodig is voor de biodiversiteit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden