Wat weet beter hoe die ene plant heet: het boek of de app?

Beeld Studio Vonq

Ga een willekeurig natuurgebied in en je stuit op iemand starend naar zijn smartphone. Er wordt ge-sms't, geappt, gebeld, gegoogeld en gemapt. En nu ook gedetermineerd.

Een fotootje, een app en... ploep. De identiteit van plant of dier is bekend. Zomaar op je mobiele telefoon. Modern en snel, maar is het net zo leuk en zeker als het achterhalen van de naam met gezond verstand? Met turen en bladeren in planten-, vogel- en insectenboek? Een proef op de som: met boeken en apps op pad in de duinen bij Katwijk, samen met een vriendin.

Genoeg te zien

Het duingebied ligt er ideaal bij deze dag. De natte duinvalleien staan nog steeds vol bloemen, insecten in alle soorten en maten lopen, vliegen en kruipen rond, vogels zijn volop aanwezig. Genoeg te zien en te benoemen.

Naast het pad naar de vallei staat een blauwpaarse bloem die - daarvoor zijn we voldoende kenners - direct als slangenkruid wordt herkend. Anders is dat met het insect erop, dat naarstig nectar zoekt. Het is een hommel, maar welke soort? Welke soort vliegt nu hier? Determineren begint immers altijd met het vaststellen van biotoop en tijd van het jaar.

De insectengids komt tevoorschijn, het bladeren en vergelijken begint en minuten verstrijken. Ondertussen heeft de vriendin de foto allang geschoten, maar zonder resultaat. Het slangenkruid staat in de wind, de hommel beweegt, de foto blijft onscherp. Het boek brengt uitkomst. Het blijkt een veldhommel te zijn.

Het veld rondom ons staat vol heldergele bloemen. Composieten, weten we. Het boek gaat open en totale verwarring volgt. Smal streepzaad, kleine leeuwentand, gewoon biggenkruid; allemaal geel en gelijkend. Voor de app niet. Die meldt subiet en resoluut: kleine leeuwentand.

In de luwte van een hoge struik drinkt een vlinder op een jacobskruiskruid. Een witje, maar groot koolwitje, klein geaderd witje of klein koolwitje? Hoe groot is groot, hoe geaderd geaderd? Na een paar minuten bladeren, lezen en plaatjes kijken weet ik het dier een naam te geven: een klein geaderd witje. En ja: ook de app was tot die conclusie gekomen.

Twijfels

Welgemoed gaan we door, de kleurrijke duinvallei in. Parnassia, jacobskruiskruid en watermunt herkennen we zo. Het duizendguldenkruid een stukje verderop brengt echter twijfels. Wat is het? Mijn maatje zinkt op de knieën, bekijkt het met een loep terwijl ik voorlees over papillen, kelklippen, zevennervig en elliptisch. Samen concluderen we dat het echt duizendguldenkruid moet zijn. Ik maak een foto en het klopt.

Een libel, dansend door de lucht, is voor beide methoden te moeilijk. Voor een foto dwarrelt ze teveel en plaatjes kijkend wordt het raadsel eerder groter dan kleiner. Watersnuffel, variabele waterjuffer en azuurwaterjuffer zijn alle drie blauwzwart.

Ook de maker van een vogelroep dreigt onbekend te blijven. Boomleeuwerik of -pieper? Een app voor vogelgeluiden bestaat nog niet en van de beschrijving in het boek - "TLIEWie- TLIEWie TLIEWie, DLUUieDUUie en zitzitzitzit-twetwettwet SIIII" - krijgen we eerder de slappe lach dan duidelijkheid. Pas als de vogel opstijgt en we fluks onze vogelkijkers in stelling brengen, krijgt het dier een naam.

Controle

De libel en vogel blijken eerder uitzondering dan regel. Twee witte bloemen identificeren we denkend over biotoop en seizoen, knielend, kijkend en lezend als tengere veldmuur en we bevestigen dat elektronisch. Ook bij de zuring werkt opzoeken en 'telefonisch controleren' prima. Tweetraps wordt een lieveheersbeestje, ondanks zijn twee strepen, een tweestippelig lieveheersbeestje, de kever op het pad krijgt een identiteit en we bombarderen een wants tot Odontoscelis lineola.

Kijk, zo blijft het leuk. Zo houdt het oude metier van eerst vaststellen waar je wanneer bent, knielen, turen, stoeien met boeken en benoemen nog leuker. Apps als waardevolle aanvulling, als extra plezier.

Boeken en telefoon gaan in de tas; we spankeren verder. Klakkeloos genietend van landschap en wolken. Van zomaar buiten zijn.

Obsidentify

De app Obsidentify is gratis te downloaden via Google Play Store. Apple-gebruikers moeten er nog even op wachten, maar kunnen er wel via internet mee aan de slag. Obsidentify is gelinkt aan waarneming.nl. Daar een foto heensturen levert ook uitsluitsel over de identiteit.

Natuurapps snel populairder

Natuurapps zijn in korte tijd razend populair geworden. Duizenden mensen hebben een of meerdere natuurapps gedownload en gebruiken die honderden keren per dag. De natuuurapp Obsidentify is ontwikkeld in een samenwerking van Naturalis, waarneming.nl en COSMONiO. "De foto's die de appgebruikers insturen zijn nogal eens beroerd: dieren die er half of bewegend op staan, planten met tegenlicht gefotografeerd of wuivend in de wind. Om de apps goed te kunnen ontwikkelen, zodanig dat ook beroerde foto's tot identificatie leiden, hadden we dus een enorm aantal amateurfoto's nodig. Waarneming.nl heeft die", vertelt Timo Roeke, projectleider bij Obsidentify.

Inmiddels zijn er apps ontwikkeld voor het herkennen van dag- en nachtvlinders, hommels en andere bijen, vlinders, planten, libellen, kevers, wantsen en lieveheersbeestjes. De populairste daarvan is die van de nachtvlinders: "Die zitten lekker stil, vaak op een wit laken waarmee ze worden gelokt".

Naar een app voor vogelgeluiden is veel vraag, maar het ontwikkelen daarvan is volgens Roeke nog een te ingewikkelde klus. "Vogels zingen door elkaar heen en er zijn te veel achtergrondgeluiden om dit in een akoestisch spectogram, zeg maar een foto van geluid, te vangen. Maar er wordt aan gewerkt."

Het ontwikkelen van een vogelgeluidenapp is niet het enige dat op de rol staat. Er komen apps van nog veel meer diersoorten. Daarnaast krijgen de gebruikers straks niet alleen een naam voor het dier of de plant, maar ook soortinformatie. Roeke: "En we gaan verifiëren. Als er foto's binnenkomen die onmogelijk op die plaats en in die tijd kunnen zijn genomen, vragen we meer informatie, net als wanneer een zeldzaamheid opduikt. Dient iemand een foto in van een bedreigde soort, dan vragen we extra foto's en informatie over de vindplaats. Dat komt de bescherming ten goede."

Overigens is niet iedereen even enthousiast over het nieuwe snufje, vertelt de projectleider. Kritische natuurliefhebbers houden het liever bij boeken, jongere omarmen de elektronica. Maar ook de ouderen gaan aan de app, als aanvulling op hun boeken, daarvan is Roeke overtuigd. "En sneller dan ze denken. Zal je zien."

Lees ook:

Trots op Zeeland als vliegenparadijs

Zeeland geldt als een eldorado voor insecten. Hun enorme variatie en soms bizarre levenswijze is nu vastgelegd in een atlas.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden