Stikstof

Wat hebben vijf maanden stikstofimpasse ons gebracht?

Boeren tijdens de protestactie, maandag bij het provinciehuis van Groningen. Beeld ANP

Na twee weken van boerenprotest is de rust weergekeerd. Maar wat leverde bijna een half jaar steggelen over stikstof op?

Tractoren op het Malieveld, tractoren bij de provinciehuizen. Zo werd zichtbaar dat Nederland verkeert in een ‘stikstofcrisis’. Maar verder is het vooral een kwestie die zich voltrekt in woorden. Sinds eind mei is het stikstofprobleem het gesprek van de dag onder boeren, bouwers en politici. Wat hebben alle woorden tot nu toe opgeleverd?

1. Verbazing

De goede verstaander kon in de zomer 2018 al aan een half woord genoeg hebben. Toen ontving het Europese Hof in Luxemburg van zijn advocaat-generaal het advies om de Nederlandse aanpak van stikstof onwettig te verklaren, en daarmee milieuorganisaties gelijk te geven in hun rechtszaak tegen vergunningen voor veehouders met uitbreidingsplannen. Wie vooraf weet dat het hof zo’n advies meestal opvolgt én dat de Nederlandse Raad van State een vonnis van het hof zelden negeert, had kunnen weten: dit is foute boel. 

Toch gingen er geen alarmbellen af bij de ministeries en provincies die verantwoordelijk zijn voor het beschermen van de Nederlandse natuur tegen te veel stikstof. Zij wachtten op het eindoordeel van de Raad van State, dat in mei dit jaar kwam. Dat luidde: het verstrekken van een vergunning aan activiteiten die zorgen voor extra stikstof in natuurgebieden is niet toegestaan.

Nu ja, alleen als er daarbij meteen bewezen maatregelen worden genomen, die de natuur gegarandeerd herstellen. De crux zit in ‘bewezen’ en ‘gegarandeerd’. Omdat het daaraan ontbreekt, kan Nederland nu nauwelijks natuurvergunningen afgeven. Boeren kunnen niet uitbreiden, enkele duizenden bouwprojecten – vliegveld Lelystad, het Binnenhof, de A27 – gaan voorlopig niet door. Dat wekt verbazing: hoe kán dit?

“Als we de tijd terug hadden kunnen draaien en alles van tevoren hadden geweten, en we hadden geweten dat deze systematiek geen stand zou houden, dan hadden we haar misschien niet ingevoerd”, zei minister Schouten van landbouw, natuur en voedselkwaliteit.

Maar dat ze het debacle had kunnen zien aankomen, vindt ze ‘een beetje makkelijk’. Vooruitlopend op het vonnis van de Raad van State zijn er ‘scenario’s ontwikkeld’, volgens de minister. “Maar dat wil niet zeggen dat je dan meteen weet wat de uitspraak is en dat je dan gelijk exact alles in kaart hebt gebracht.”

2. Verwarring

Het stikstofvonnis roept vele vragen op bij burgers, boeren en politici. Sommige zijn helder, net als het antwoord erop. Kunnen we niet stoppen de natuur te beschermen, om zo bouwprojecten en veehouderijen de ruimte te geven? Nee, dat kan niet.

Waar komt dat stikstof vandaan? Uit verkeer, industrie, maar vooral landbouw. Die laatste vaststelling deed de boeren opveren. Met hun tractoren in Den Haag en de provinciehoofdsteden maakten ze luid duidelijk dat zij niet het gelag wensen te betalen. 

Andere vragen zorgen juist voor extra verwarring. Zoals: wat weten we eigenlijk van stikstof, wordt dat wel goed gemeten, is het wel echt schadelijk voor de natuur? Kamerlid Baudet van Forum voor Democratie stelt: “Waar heide verdwijnt als gevolg van te veel stikstof, zullen prachtige jungleachtige gebieden verrijzen, met elzen, eiken, wilgen enzovoorts. Was het niet Goethe die een prachtig gedicht schreef over de Elzenkoning?”

3. Vertraging

Vanzelfsprekend wil iedereen zo snel mogelijk die weg bouwen, die stal uitbreiden. Maar de minister wil zorgvuldig te werk gaan, om nu wél aan de wet te voldoen. Dat kost tijd. In juli werd de commissie-Remkes aangesteld, die eind september adviseerde: verlaag de snelheid op autowegen en krimp de veestapel in.

De minister nam het advies min of meer over, en vroeg de provincies de maatregelen uit te voeren, want zij gaan over de vergunningen. Daarbij ontstond onderling miscommunicatie en ergernis, en dus verdere vertraging. Vóór december moet nu duidelijk zijn wat de boeren te wachten staat. Wat luchtvaart en industrie moeten bijdragen aan de oplossing van het probleem, horen we in mei, als Remkes met zijn tweede rapport komt.

4. Verbetering?

Is er sinds mei dan helemaal geen zichtbare progressie geboekt? Toch wel. Wie met zijn bouwproject aantoonbaar geen stikstof produceert, mag aan de slag. Al het andere moet nog wachten. Geeft die pas op de plaats de natuur de kans zich te verbeteren? Niet echt, zegt de minister in navolging van ecologen: stikstof hoopt zich op, en decennia stikstofneerslag is niet zomaar verdwenen. Schouten: “Ik vind het heel waardevol om de natuur te beschermen. Dat is een belangrijke opdracht voor ons allemaal.”

Hulp bij het herstel van de schade

Staatsbosbeheer is blij met het aanbod van Farmers Defence Force om te helpen met het herstel van het Haagse Malieveld, zo meldde de dienst gisteren. Begin volgende week maakt Staatsbosbeheer een nauwkeurige inventarisatie van de schade, daarna gaan de partijen in overleg om te bekijken wat ze voor elkaar kunnen betekenen.

De boeren reden woensdag tijdens de grote protestactie met hun tractoren het Malieveld op. Het grasveld is op diverse plekken zwaar beschadigd. “De ondergrond is verdicht, die moet worden verlucht. En er zijn kuilen ontstaan die opgevuld moeten worden. Inzaaien is nog niet aan de orde”, zegt een woordvoerder van Staatsbosbeheer.

Sieta van Keimpema van Farmers Defence Force meldde gisteren dat diverse loonbedrijven aan de slag willen gaan. “Na het protest hebben zich meteen vijf loonbedrijven bij ons gemeld die het veld weer in orde willen maken.” Volgens Staatsbosbeheer zijn er ook al boeren bezig met crowdfunding. Mogelijk kan dat geld worden gebruikt bij de hersteloperatie.

Lees ook:

Hoe werd Nederland op milieugebied het vieste jongetje van de klas? 

Nederland vond de Europese natuurbeschermingsregels hinderlijk. De uitgedokterde oplossing blijkt nu in strijd met de Europese wet. Hoe kan dat? Een reconstructie.

‘Wat boerenverstand, dat zou mooi zijn’

Het Malieveld stond dinsdag vol met tractoren van boze boeren, die protesteerden tegen het volgens hen te negatieve beeld dat de politiek en samenleving van hun beroepsgroep schetsen. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden