Invasieve exoten

Wasbeer, go home! ‘Ze horen hier niet thuis’

De wasbeer wordt steeds vaker waargenomen in Nederland. Beeld Natuurmonumenten
De wasbeer wordt steeds vaker waargenomen in Nederland.Beeld Natuurmonumenten

Experts bepleiten hard ingrijpen om de groei van het aantal wasberen in Nederland te beperken. De overheid is passief. ‘We wachten te lang.’

Gaat het met de wasbeer net als met andere exotische soorten zoals de nijlgans en de halsbandparkiet? Ze zijn nu nog in beperkte mate aanwezig in Nederland, maar duiken ze straks overal op? Ecologen en biologen maken zich zorgen. “Dit kan ongewenste effecten hebben”, zegt Rob Leuven, hoogleraar invasiebiologie en expert op het terrein van exotische soorten.

In Vught werd eerder deze maand een wasbeer in een boom aangetroffen. Die werd met een verdovingsgeweer naar beneden gehaald en ondergebracht bij de Stichting AAP in Almere, waar meer exotische zoogdieren onderdak vinden. Even verderop in Vught werd nog een exemplaar aangetroffen in een kippenhok. Die is gevangen en belandde uiteindelijk bij een particulier in het Limburgse Someren.

Wasberen komen oorspronkelijk uit Noord-Amerika, maar leven ook in Nederland. Ze zijn schuw, maar bij de Stichting AAP zegt men dat ‘het aantal waarnemingen’, zoals biologen dat noemen, toeneemt. In Almere zijn er de afgelopen twee jaar 51 opgevangen. Een paar weken geleden werden er nog twee uit Gelderland aangevoerd. Een deel van die wasberen is uitgeplaatst naar dierentuinen.

De wasbeer lijkt lief...

David van Gennep, directeur van de Stichting AAP, schat het aantal wasberen in Nederland op 300 à 400. Ze zitten vooral in Limburg, maar zijn ook gesignaleerd in Brabant, Gelderland, Flevoland en Drenthe. Ze zijn ontsnapt (of expres losgelaten) bij particulieren of uit een dierentuin. “Bekend is dat er al jaren geleden een dierentuin was die niet goed oplette en dat verklaart de grote populatie in Limburg”, zegt Van Gennep.

Een wasbeer lijkt een lief beestje, maar het is een roofdier: particulieren weten vaak niet waar ze aan beginnen, vertelt Van Gennep. Als de wasbeer ouder wordt, kan hij lelijk bijten en kan in of buiten het hok vernielingen aanrichten. Wasberen mogen sinds een paar jaar niet meer worden verhandeld, want ze staan op de Europese lijst van uitheemse dieren die bestreden of in ieder geval weggevangen moeten worden als ze in het wild rondlopen. Deze lijst van de Europese Unie is sinds 2016 in werking. Wie een wasbeer heeft als huisdier mag hem houden, totdat hij doodgaat, maar voortplanten, verkopen of loslaten mag niet. Hoeveel dieren er in Nederlandse achtertuinen in kooien zitten, is niet bekend. Wel is de ervaring van Stichting AAP dat het bij gevangen dieren vaak om niet-verwilderde beesten gaat.

In Duitsland komt de wasbeer veel vaker voor. Daar leven zeker anderhalf miljoen wasberen in het wild en het aantal groeit met 17 procent per jaar, zegt Van Gennep. “Het epicentrum zit rond de stad Kassel. De bevolking in die streek spreekt over een ramp. Het houden van kippen is niet meer te doen.” Ze zijn begin vorige eeuw ingevoerd om ze te houden als pelsdier, vertelt de directeur van de Stichting AAP. In de jaren dertig zijn ze uitgezet om erop te jagen. Net als andere Europese landen is Duitsland sinds een paar jaar verplicht om de wasbeer te bestrijden, met het oog op de lijst van uitheemse dieren. In Duitsland worden er daarom ongeveer 150.000 per jaar doodgeschoten. “Toch slaagt ook Duitsland er niet in om de groei in toom te houden”, zegt Van Gennep.

Protest van burgers

De ring rond Kassel waar wasberen in de natuur worden waargenomen wordt groter en schuif richting Nederland. Van Gennep zegt dat de Duitse wasberen over ongeveer tien jaar de grens oversteken. Daardoor zal de populatie in Nederland nog verder groeien. Nu is al te zien dat hij goed gedijt in Nederland. Het klimaat is zacht, er is in de natuur genoeg te eten en het dier heeft nagenoeg geen natuurlijke vijanden.

De vraag is hoe Nederland op de toename van het aantal wasberen moet reageren. In Nederland is het bestrijden van exoten een taak van de provincie. Limburg maakte daar als eerste werk van en besloot aanvankelijk dat ze afgeschoten moesten worden. Maar daar werd van afgezien omdat burgers protesteerden tegen het doden van de dieren. Sindsdien worden ze gevangen als ze worden aangetroffen en tegen een vergoeding opgevangen door de Stichting AAP. Andere provincies weten nog niet hoe ze wasberen gaan terugdringen of kiezen er officieel nog steeds voor om ze af te schieten. In de praktijk gebeurt dat laatste nooit, omdat de wasberen altijd worden gevonden door burgers en omdat ze aandacht trekken. Bestuurders en boswachters willen niet het risico lopen dat het publiek gaat morren terwijl een boswachter met het geweer klaarstaat.

Opvang door particulieren

Van Gennep zegt dat zijn organisatie de opvang van wasberen voorlopig nog volhoudt. Soms kunnen een paar dieren worden uitgeplaatst naar een dierentuin en dat schept ruimte. Als er in de toekomst veel meer wasberen worden gevangen, moet er mogelijk een aparte wasberenopvang komen. “Die beslissing is niet aan ons”, zegt hij. Hij plaatst vraagtekens bij de opvang van wasberen door particulieren, zoals gebeurde met het exemplaar dat even geleden werd aangetroffen in een boom in Vught. “Gebeurt dat goed en is er een vergunning? Ik hoop het. Ik weet het niet. De provincies zijn daarvoor verantwoordelijk.”

Als de populatie in Limburg verder toeneemt en ook de Duitse wasberen de grens oversteken is het hek van de dam, stelt Van Gennep. Hoogleraar Rob Leuven sluit zich daarbij aan: “Ze horen hier niet thuis. Massale aanwezigheid in de natuur veroorzaakt problemen en dus moet je tijdig ingrijpen.”

Niet iedereen is ervan overtuigd dat de wasbeer bestreden moet worden. Binnen de Zoogdiervereniging woedt een felle discussie. De organisatie ijvert voor het voortbestaan van zoogdieren, maar twijfelt over de wasbeer. Vorig jaar herschreef de vereniging een notitie over exoten en die valt te lezen als een compromis. Er is geen indicatie dat de wasbeer het ecosysteem aantast, staat daar. Het dier eet vruchten, geleedpotigen, vogels en kleine zoogdieren en dat is in het algemeen geen probleem. Maar: de wasbeer kan ook kwetsbare soorten vangen. Conclusie: het risico is gering, maar er kan onverwachte schade optreden.

Gevaarlijke spoelworm

Het probleem is, zegt Leuven, dat je van tevoren nooit precies weet welke schade aan het ecosysteem kan optreden door de komst van een exotisch dier. Los van de juridische Europese verplichting om de wasbeer tegen te houden kan het dier andere soorten beconcurreren, bijvoorbeeld door eieren of kuikens van (beschermde) inheemse vogels te eten, zegt hij. Er is nog een probleem: de wasbeer verspreidt via ontlasting een spoelworm die ernstige hersenbeschadiging bij mensen kan veroorzaken.

De vraag is nog wel hoe de wasbeer bestreden kan worden. Schieten blijkt in Duitsland niet erg effectief. Van Gennep: “De rijksoverheid zou meer regie moeten nemen in het beteugelen van het groeiend aantal wasberen. Nu zoekt iedere provincie een eigen oplossing. Ook de Nederlandse overheid kan het trouwens niet alleen: er is internationale samenwerking nodig.

“We moeten dringend op zoek naar een innovatieve methode om de groei te beperken. Dieren die worden bejaagd gaan zich sneller voortplanten. Dat wil je voorkomen. Mijn suggestie zou zijn: dring de vruchtbaarheid van de dieren terug via vaccinatie zodat de groei afremt. Daar wordt al veel onderzoek naar gedaan. Om te beginnen moet de overheid beseffen dat niks doen niet langer kan. De ervaring leert dat we te lang wachten, terwijl we nu al moeten beginnen.”

Lees ook:

Jelles weekdier

Welke malloot zou in vredesnaam een wasbeer als huisdier willen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden