Gekweekt vlees

Wanneer eten we in Nederland gekweekte kipnuggets?

null Beeld Suzan Hijink
Beeld Suzan Hijink

In Singapore kun je sinds vorige maand gekweekt kippenvlees eten van het Amerikaanse bedrijf Just. Maar in Nederland lijkt zo’n gekweekte nugget nog echte toekomstmuziek. Dat terwijl kweekvlees een Nederlandse uitvinding is. Hoe is het gesteld met de Nederlandse kweekvleesindustrie?

Ira van Eelen had er graag bij willen zijn: de lancering van gekweekt kippenvlees in een restaurant in Singapore, afgelopen december. Als dochter van de inmiddels overleden Nederlandse kweekvleespionier Willem van Eelen en medeoprichter van de organisatie KindEarth.Tech reist ze normaal gesproken de ­wereld over om met mensen over de mogelijkheden van gekweekte vleeswaren te praten.

Maar corona stak een stokje voor dit bezoek. “De Singaporese overheid is voortvarend in de coronamaatregelen. Was ik gegaan, dan had ik twee weken in quarantaine gemoeten.” Dat ging Van Eelen wat ver, hoe feestelijk de gelegenheid ook was. “Wat ook meespeelde, was dat ik de kweekkip die ze daar aanbieden al lang geleden gegeten heb.” Hoe smaakte dat? “Tja, heel gewoon. Het is gewoon vlees.”

Een nugget of burger uit een lab, Van Eelen kijkt er niet meer van op. Ze onderhoudt warme banden met het Amerikaanse bedrijf Just, ‘één van de leukste plekken om te zijn’, dat de kipgerechten in Singapore maakte. Vol enthousiasme kan ze vertellen over wat er daar al mogelijk is: knapperig gefrituurd kippenvel waar nooit een kip het loodje voor heeft gelegd, bijvoorbeeld.

Geen medicijn tegen kanker, wel een manier om vlees te kweken

Just bezit de patenten van vader Willem van Eelen. Na het overlijden van zijn vrouw in de jaren tachtig, aan kanker, raakte hij geïntrigeerd door stamcellen. Ira van Eelen: “Hij was een creatief denker; dag in, dag uit op zoek naar oplossingen. Daar was hij fanatiek in. Toen mijn moeder overleed, was zijn vraag: hadden we kunnen voorkomen dat ze deze ziekte kreeg?”

Tegelijkertijd was Van Eelen als één van de eersten doordrongen van de dreigende klimaatramp, vertelt zijn dochter. “Als puber zat ik met mijn vader en vrienden om de tafel, te praten over de milieu-impact van de groeiende consumptie van vlees, ook door de opkomst van landen als China. Dan werd er op de achterkant van een servetje berekend: als we zo doorgaan, hebben we straks vier planeten nodig.”

Uiteindelijk zou Willem van ­Eelen geen medicijn tegen kanker ontdekken, maar vond hij wel een manier om vlees te kweken, een ­potentiële oplossing voor een deel van de milieuproblemen die hij voorzag. In 1997 verwierf hij de patenten. In 2013 werd met zijn techniek, verder ontwikkeld door Mark Post en Peter Verstrate van het Maastrichtse Mosa Meat een hamburger ‘gekweekt’.

Enthousiasme slaat om in frustratie

Maar terwijl in Singapore de gekweekte nuggets in het vet spetteren, lijkt een gekweekte chorizoworst in Europa nog heel ver weg. Waarom blijft het hier zo stil, terwijl het toch om een Nederlandse innovatie gaat?

Als je het aan Ira van Eelen vraagt, slaat het enthousiasme om in frustratie. “Als Nederlandse vind ik het ongelooflijk jammer.” Kweekvlees wordt volgens haar te weinig serieus genomen. “Er wordt nauwelijks in geïnvesteerd. Echt, als we de afgelopen twintig jaar net zoveel geld hadden gestoken in onderzoek naar kweekvlees als het grootbrengen van levende dieren voor hun vlees, dan hadden we het nu al kunnen eten.”

Ook wordt er aan universiteiten weinig onderzoek gedaan naar de productie van kweekvlees. “In Duitsland is er nu één kweekvlees-leerstoel. Maar in Nederland doet bijvoorbeeld Wageningen, dé universiteit als het om voedsel gaat, nog steeds onderzoek naar hoe je koeien en varkens dikker en groter kunt ­laten worden. Terwijl ze wéten dat in 2050 die industrie echt geminimaliseerd moet worden om ons land en de planeet leefbaar te houden.”

Er is ook bij beleidsmakers te weinig besef van hoe kweekvlees een oplossing kan bieden voor nijpende problemen, vindt Van Eelen. “Neem de recent gepresenteerde plannen van demissionair minister Schouten over de eiwittransitie, om Nederland minder afhankelijk te maken van eiwitbronnen uit het buitenland. De mogelijkheden voor insecten krijgen in dat document anderhalve pagina: die kun je in diervoeding doen, dan hoef je geen soja meer te importeren. En er staan drie regels in over kweekvlees. Terwijl je daarmee alle problemen zou oplossen.”

 Een hamburger in een petrischaaltje, dat ziet er niet lekker uit

Van Eelens theorie is dat kweekvlees niet als oplossing wordt gezien omdat het nog te abstract is. “We zitten vast in het idee dat vlees gelijkstaat aan een dier. En kweekvlees als iets voor een verre toekomst. Maar dat klopt niet: we kunnen echt vlees eten zónder het dier.”

Ze zucht. “Iedere keer dat het ­erover gaat op tv of in de krant, laten we dezelfde foto zien van een hamburger in een petrischaaltje. Ja, dat ziet er niet lekker uit.”

De kweekvleesnuggets in Singapore. Beeld AFP
De kweekvleesnuggets in Singapore.Beeld AFP

Kort na de lancering van gekweekte kip in Singapore tweette een Franse minister in één woord zijn antwoord op de vraag of er­ ­Europees kweekvlees moest komen: jamais, nooit.

Tim van de Rijdt van Mosa Meat moet er een beetje om ­lachen. Hij snapt wel dat er enige weerstand is tegen kweekvlees in Europa. “We kennen op dit continent een heel lange traditie van agricultuur waar heel veel mensen trots op zijn.” Daarmee is de situatie echt anders dan in Singapore. “Dat is een stadsstaat met als probleem dat alle voedsel vanwege landgebrek moet worden geïmporteerd. Het is logisch dat daar meer haast wordt gemaakt.”

Toch is Van de Rijdt verre van pessimistisch over de toekomst van ­Europees kweekvlees. Mosa Meat gaat dit jaar met zijn product naar de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (Efsa) om goedkeuring te vragen. Ja, zegt hij, zo’n procedure is geen kattenpis. “Je wilt een dossier inleveren met de best mogelijke versie van je product en productieproces. Dat is een investering. En het kost waarschijnlijk jaren.”

Bij het doorlopen van de procedure krijgt Mosa geen financiële hulp van overheden. “Onze oprichters zijn een bedrijf begonnen omdat je dan gemakkelijker investeerders kunt aantrekken. Het idee is altijd geweest: de markt gaat ons helpen om ons product te ontwikkelen.” Mosa haalde onlangs nog 55 miljoen dollar op aan investeringen uit het bedrijfsleven.

Peulvruchten doen meer dan kweekvlees

Kees Kruythoff werkte 27 jaar bij Unilever en was in 2018 de gedoodverfde kandidaat voor de CEO-positie van de voedselgigant. Toen hij de baan niet kreeg, stortte hij zich op vleesvervangers. Uit ‘yellow beans’, welteverstaan. Die markt is interessant, zegt hij, want binnen tien jaar kan de branche van vegaproducten wereldwijd een waarde hebben van honderden miljarden dollars. Dat valt van kweekvlees niet te zeggen. “Dat product is echt nog in de fase dat er in een lab naar wordt gekeken.”

Ook is Kruythoff niet overtuigd van de duurzaamheid van kweekvlees. “Bij producten uit de yellow beans, waar wij mee werken, is er sprake van een positieve verandering: niet alleen halen de planten CO2 uit de lucht, ze leggen ook nog eens voedingsstoffen vast in de grond. Ze verhogen daarmee de vruchtbaarheid van de aarde.” Kweekvlees kan de schadelijke impact van de vleesindustrie alleen neutraliseren, stelt hij. Peulvruchten geven ook nog iets terug.

Een goed gevoel

Tim van de Rijdt vindt het neutraliseren van de impact van vlees juist nastrevenswaardig. “In de VS zie je dat vlees eten totaal gepolitiseerd is. Daar is het sentiment: de linkse elite pakt ons ons stukje vlees af. En in Nederland geldt aardappelen, groente en vlees nog steeds als een klassieke, gezonde maaltijd. Wij zeggen: dat hoeft niet te veranderen. Maar we kunnen er wel voor zorgen dat je vlees kunt blijven eten met een goed gevoel.”

Ira van Eelen heeft inmiddels ­bedacht dat ze wil werken aan een ‘ecosysteem’ rondom kweekvlees. Momenteel is ze daarom op zoek naar een boerenbedrijf om een ‘kweekvleesboerderij’ te beginnen. “Om te laten zien dat kweekvlees ook juist een oplossing kan zijn voor boerenbedrijven, die in Nederland steeds meer in het gedrang dreigen te raken.”

Ze wil graag boeren en hun expertise bij kweekvlees betrekken. “Het is nodig dat we van gedachten wisselen. Ik vind het prach­­tig als we het dier met rust kunnen laten, maar er zijn boeren die bijvoorbeeld naast een kaasmakerij een kweekvleesbrouwerij zouden willen beginnen. Er is van alles mogelijk.”

Lees ook:

Paul Shapiro snapt niks van de Nederlandse weerzin tegen kweekvlees

Hij is al jaren een boegbeeld van de dierenrechtenbeweging in de Verenigde Staten. Nu reist Paul Shapiro de wereld over om een lans te breken voor kweekvlees. ‘Na schone energie komt schoon vlees.’

Een brief aan de koning: ‘De nieuwe Rutte kan best een groen kabinet aanvoeren’

Johan en Frans Vollenbroek schreven een brief aan de koning, waarin ze hun zorgen uiten over het bestuur van Nederland. Een scherpe koersverandering is nodig, zeggen ze, om de aarde leefbaar te houden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden