AnalyseFossiele industrie

Waarom het vonnis tegen Shell een kantelpunt lijkt te worden in de klimaatcrisis

null Beeld brechtje rood
Beeld brechtje rood

De fossiele industrie krijgt de ene dreun na de andere. Het vonnis in de rechtszaak tegen Shell is het sluitstuk van een reeks gebeurtenissen die de sector schokt.

Het was me het weekje wel, voor ‘Big Oil’. Rebellie op aandeelhoudersvergaderingen, het Energieagentschap dat nieuwe olie en gas in de ban doet, en nu de uitspraak in de Shell-zaak. Beleggers, experts uit de sector zelf en de Nederlandse rechter geven dezelfde boodschap af: het wordt hoog tijd dat de fossiele industrie de klimaatcrisis echt serieus neemt en daarnaar handelt.

Op bijna hetzelfde moment dat de Nederlandse rechter oordeelde dat Shell de CO2-uitstoot veel sneller omlaag moet brengen, pleegde aan de andere kant van de oceaan een investeerder een groene coup bij ExxonMobil. Het activistische fonds Engine No 1 slaagde erin twee toezichthouders van de onderneming te vervangen door mensen die het klimaatbeleid van de oliegigant nu tekort vinden schieten. Een ‘klimaat-afrekening’, in de woorden van de zakenkrant Financial Times.

En alsof dat nog niet genoeg was, stemde tegelijkertijd een meerderheid van de aandeelhouders van Chevron voor een klimaatresolutie van de Nederlandse activistische beleggersclub Follow This.

Dat waren nog maar de gebeurtenissen op één dag, afgelopen woensdag. De week ervoor kreeg de klimaatoproep van Follow This bij Shell een ongekende 30 procent steun. Hetzelfde gebeurde bij andere fossiele bedrijven. Opmerkelijk, want tot voor kort waren aandeelhoudersvergaderingen doorgaans saaie afhamerbijeenkomsten.

De hardste tik kwam echter van het Internationaal Energie Agentschap (IEA). De energiedenktank van de wereld, ooit opgericht om olie soepel van het ene naar het andere land te laten stromen, stelt in een nieuw rapport: pomp geen nieuwe olie en gas meer op en breng de uitstoot al in 2030 fors naar beneden. Alleen dan kan de opwarming van de atmosfeer tot 1,5 graden beperkt blijven. Het IEA is bijzonder invloedrijk (landen en bedrijven baseren hun beleid op de cijfers van het agentschap) en bepaald geen radicale club.

Is het vonnis wel streng genoeg?

Er vallen dus grote woorden nu de Nederlandse rechter, als klap op de vuurpijl, redeneert dat niet alleen landen, maar ook bedrijven als Shell gebonden zijn aan het Klimaatakkoord, in 2015 gesloten in Parijs. Een ‘gamechanger’, ‘paradigmaverandering’, een ‘doorbraak’, ‘kantelpunt’, wordt het genoemd. Er valt cynisch te constateren dat de productie die Shell achterwege zal laten als het bedrijf het vonnis uitvoert, even makkelijk door een ander bedrijf wordt overgenomen. Maar dat is niet hoe de uitspraak is ontvangen. Het oordeel van de rechter maakt de weg vrij voor vele andere rechtszaken tegen grote uitstoters en vervuilers.

Bovendien zullen beleggers al die verschillende signalen aan de fossiele industrie bij elkaar optellen en meer nog dan nu tot de conclusie komen: als de uitstoot niet drastisch naar beneden gaat, lopen mijn investeringen gevaar. Bedrijven zullen rechtszaken voor willen zijn en hun klimaatbeleid aanscherpen. Er valt zelfs nog over te twisten of het vonnis streng genoeg is. Klimaatactiviste Greta Thunberg stelt op Twitter: “Dit is nog veel te weinig om onder de 1,5 graden te blijven”. Maar, voegde ze eraan toe, het is “een heel interessant begin dat een groot sneeuwbaleffect kan hebben.”

Shell zelf reageerde teleurgesteld op de uitspraak en stuurde een opsomming rond met wat het concern nu doet op het gebied van hernieuwbare energie. Daarin ook de verdediging die het bedrijf steeds in stelling brengt tegen kritiek op zijn klimaatbeleid: ‘Wij bewegen mee met de samenleving’. Na deze voor de fossiele industrie schokkende week dringt de vraag zich op: wat is voor Shell ‘de samenleving’?

Lees ook:

‘Lange tijd stond aandeelhouder op één, nu moet bedrijfsleven ook letten op andere stakeholder: de maatschappij’

Shell is verplicht om te handelen in lijn met het Parijse Klimaatakkoord, oordeelt de rechter. Die overwinning van Milieudefensie is historisch. Andere fossiele bedrijven kunnen hun borst natmaken.

Zelfs het IEA zegt het nu: pomp geen nieuwe olie en gas meer op

Het Internationaal Energie Agentschap, de club die ooit werd opgericht om olie makkelijk over de wereld te laten stromen, bepleit nu een radicaal andere koers. ‘Pomp geen nieuwe olie en gas meer op.’

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden