Maandag voerde de 'Volksbeweging voor een olievrije Lofoten, Vesterålen en Senja' actie op de brug naar Henningsvaer, een vissersdorp op de Lofoten. ‘Leve de zee’, staat te lezen op het spanddoek.

Reportage Noorwegen

Waarom het olieboren bij Lofoten geen goed idee is

Maandag voerde de 'Volksbeweging voor een olievrije Lofoten, Vesterålen en Senja' actie op de brug naar Henningsvaer, een vissersdorp op de Lofoten. ‘Leve de zee’, staat te lezen op het spanddoek. Beeld Eric Fokke

Plannen voor proefboringen naar olie, op 83 kilometer van de Noorse Lofoten en te midden van koraalriffen, wekken de woede van Noorse natuur- en milieu-organisaties. 

Leve havet! Leven de zee!” schreeuwt Markus Wegge, en hij stort zich met een tuigje om zijn middel van de hoge brug naar het vissersdorp Henningsvær op de Lofoten. Onder die brug, in het slechts 10 graden koude water, drijven al geestverwanten op surfborden met een groot spandoek: Leve havet, leven de zee. Wegge is lid van een actiegroep die zich de ‘Volksbeweging voor een olievrije Lofoten, Vesteralen en Senja’ noemt en woont zelf in het dorpje Kabelvag op de Lofoten. 

Voor hij springt, zegt hij: “Toen eerder dit jaar de Arbeiderspartij draaide en zich uitsprak tégen oliewinning nabij de Lofoten, dachten velen dat het gebied nu eindelijk veiliggesteld was. Maar uitgerekend in de zomervakantie wordt een vergunning verleend om precies op de grens van het beschermde gebied naar olie te zoeken. Als daar een lek ontstaat, stroomt de olie zo naar de Lofoten, want die liggen stroomopwaarts. Volgens mij ontgaat dit nieuws velen. Vandaar deze stunt.”

Het omstreden zoekgebied ligt in de ingang van de Vestfjord, een groot fjord die de fameuze eilandengroep Lofoten scheidt van het vasteland. De Lofoten huisvesten vogelkolonies die tot de grootste van Europa worden gerekend. Hier ligt ook de kraamkamer van het laatste grote kabeljauwbestand van de wereld, van de skrei, de kabeljauw uit de Barentszzee. En er zwemt nog veel meer rond.

LoVeSe

Het toonaangevende Noorse instituut voor Zeeonderzoek raadt ten zeerste af olie te boren nabij de Lofoten en de aansluitende eilandengroepen Vesteralen en Senja – een gebied ook bekend onder de afkorting LoVeSe. Driekwart van alle vis op de wereld, zo stelt het instituut, wordt gevangen op slechts 10 procent van de oppervlakte van de oceanen. Sommige plekken op onze planeet zijn dus zeldzaam rijk aan vis.

De ‘Volksbeweging voor een olievrije Lofoten, Vesteralen en Senja’ voert actie op de brug naar Henningsvaer, een vissersdorp op de Lofoten. Beeld Eric Fokke

De noord-Noorse kust, en dan met name de wateren rond de Lofoten, Vesteralen en Senja, hoort bij die 10 procent. Een ongeluk met olie heeft hier een veel grotere impact dan op andere plekken op aarde. Neem geen risico’s, adviseren de zeebiologen.

In de Noorse Zee en Barentszzee wordt jaarlijks 3 miljoen ton vis gevangen en 70 procent daarvan verblijft op enig moment rond Lofoten, Vesteralen en Senja, al dan niet in de vorm van een eitje, larve of vis. Er is, aldus de zeebiologen, geen andere plek dan het LoVeSe-gebied dat zó’n dominerend rol speelt voor grote en belangrijke commerciële visbestanden. 

Beeld Louman & Friso

Honderdduizenden zeevogels

Niet alleen vis, ook zeezoogdieren en vooral vogels komen in dit gebied in grote hoeveelheden voor. De eilanden Røst en Værøy bieden

’s zomers plaats aan kolonies met honderdduizenden zeevogels, waaronder alleen al 274.000 broedparen papegaaiduikers, die het overigens al zwaar te verduren hebben – er is nog maar een vijfde over van wat hier dertig jaar geleden broedde.

Het zoekgebied ligt bovendien op slechts 7,5 kilometer van het zogeheten ‘Træna rif’, een beschermd gebied van 443 vierkante kilometer met koraalriffen op 250 tot 400 meter diepte in steenkoud water. Dergelijke koraalriffen zijn van groot belang voor de biodiversiteit en als schuilplek voor jonge vissen. Hier wordt niet alleen gevreesd voor de effecten van een ongeluk met olie, maar ook voor de verspreiding van boorgruis en chemicaliën die vrijkomen tijdens het boren zelf. 

De wateren rond de Lofoten zijn rijk aan vis. Vissers en milieubeweging vrezen dat de olie-industrie te dichtbij komt. Beeld Eric Fokke

Toch vergunning

In 2010 was het zoekgebied bij het Træna-rif al in beeld, maar toen raadde het Noorse Milieu-agentschap boren nog af vanwege de kwetsbare natuur. Nu verleent die instantie toch een vergunning. Het bedrijf dat gaat boren, Wintershall DEA, treft maatregelen die de milieurisico’s aanvaardbaar klein zouden maken. Zo zal niet naar olie gezocht worden tussen maart en eind augustus vanwege de paaitijd van vissen en de broed- en rui-periode van vogels en wordt bijna een kilometer afstand gehouden van het meest nabije ‘koraal-bos’.

Hoewel al vele jaren over oliewinning bij de Lofoten gediscussieerd wordt, komt deze vergunning toch als een verrassing. Het tij leek juist gekeerd. De grote politieke partijen in Noorwegen, zowel links als rechts, hebben oliewinning bij de Lofoten nooit willen uitsluiten. Zij waren echter altijd afhankelijk van kleine partijen om een meerderheidsregering te vormen en die kleintjes, ook zowel links als rechts, beloofden uitsluitend steun als LoVeSe vrij zou blijven van de olie-industrie.

Ook jongerenafdelingen van politieke partijen tonen zich fervent tegenstander van oliewinning in dat gebied. Het is ónze toekomst, laat de Lofoten met rust en gun ons een leven met vis, houdt de jongerenafdeling van de Arbeidspartij de moederpartij al jaren voor. En eindelijk, dit jaar ging de Arbeiderspartij – niet in de regering, wel de grootste van Noorwegen – door de bocht en zegt nu geen oliewinning in LoVeSe meer te willen. Zelfs enkele jongerenafdelingen van de grootste regeringspartij, het rechts/liberale Høyre, willen dat hun partij van olie afziet. Een kentering in het politiek denken leek dus gaande.

Proefboren

Wintershall DEA gaat gedurende dertig dagen in oktober proefboren. Maar ook de natuur- en milieuverenigingen Natur og Ungdom (Natuur en Jeugd) en Bellona willen dat voorkomen en maken bezwaar. Frederic Hauge, leider van Bellona: “Verlies van biodiversiteit is een grote zorg en om te voorkomen dat de planeet opwarmt, moeten we sowieso olie in de bodem laten zitten. Alle instituten die er toe doen, raden oliewinning in dit gebied af. Laat deze bronnen dus met rust.” Dat de vergunning al verleend is, maakt volgens hem niet uit. “Deze toestemming is zó controversieel, dat de minister van milieu Ola Elvestuen daar het laatste woord in moet hebben.”

Hauge denkt dat de lokale verkiezingen die in september plaatsvinden, hem helpen. Elvestuen komt van een kleine regeringspartij, Venstre, die er al jaren aan bijdraagt dat de rechts/liberale regering geen olie-activiteiten in het LoVeSE-gebied kan beginnen.

Hauge: “Hij moet hier een streep door zetten. Doet hij dat niet, dan zal Venstre dat beslist voelen in september. Dit willen de Noren niet. Noorwegen kan het zich niet veroorloven deze bron te boren, er staan te grote natuurwaarden op het spel.”

Lees ook: 

De Noorse Lofoten tonen schaduwzijde van de toeristenstroom

Een tent naast het graf van oma, toiletpapier in het drinkwater. De Noorse eilandengroep Lofoten is mooi en dus mateloos populair. De schaduwzijde van de toeristenstroom.

Noren willen na ‘Parijs’ meer olie winnen

De uitkomst van de klimaattop in Parijs - de aarde mag niet meer opwarmen dan 2 graden, liever 1,5 - gaf aanleiding tot een feestje. Ook in Noorwegen, de grootste gas- en olieproducent in West-Europa. Alleen knalden de champagnekurken daar om heel andere redenen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden