Waarom heeft de evolutie dieren niet gewapend tegen de mens?

Beeld ap

Tussen prooi en roofdier bestaat een natuurlijke evolutionaire symbiose. Alleen tegen het grootste roofdier ter wereld, de mens, is de trukendoos der evolutie niet bestand. Menselijke jachttechnieken zijn scherpe horens, dikke pantsers of snelle benen de baas.

Matt Walker, redacteur van BBC Nature Online, schrijft vaker over de invloed die mensen hebben op flora en fauna. Vorig jaar besteedde hij in zijn blog 'Wonder Monkey' aandacht aan de verwoestende invloed die mensen hebben op dieren in het noorden van de Verenigde Staten. Uit cijfers van New York State Museum in Albany bleek dat ziekte of een hoge leeftijd niet de grootste doodsoorzaak vormen voor de Noord-Amerikaanse dieren, maar de mens.

Nu vraagt Walker zich in zijn blog af waarom dieren zich door de evolutie heen niet hebben kunnen wapenen tegen hun grootste vijand. Al duizenden jaren maakt de mens massaal jacht op dieren en in sommige gevallen op zo'n grote schaal dat totale uitroeiing het gevolg is. De bizon in Noord-Amerika moest het ontgelden en in de vorige eeuw is de populatie walvissen naar een schrikbarend laag niveau gebracht door toedoen van de mens. Vandaag de dag zijn wetenschappers bang dat de zeeën leeggevist worden.

Tussen roofdieren en prooi heeft door de eeuwen heen altijd een gezonde krachtmeting bestaan die invloed heeft op de evolutionaire ontwikkeling van de dieren. Als een roofdier sneller wordt, past zijn prooi zich aan. Als roofdieren scherpere tanden krijgen, ontwikkelen zijn prooidieren horens om zich te kunnen verdedigen.

Maar waarom hebben dieren zich nooit verzet tegen mensen, vraagt Walker zich af. Walker vindt de antwoorden bij de van oorsprong Nederlandse bioloog Geerat Vermeij, verbonden aan de universiteit van Californië, die al dertig jaar onderzoek doet naar de relatie tussen evolutie en roofdieren.

In een pas gepubliceerd wetenschappelijk artikel in Evolution legt Vermeij uit dat dieren zich door de eeuwen heen wel aangepast hebben aan de menselijke roofdier, maar dat de complexe jachttechnieken van de mens, gecombineerd met de grote schaal waarop dit gebeurt, ervoor zorgen dat de mens altijd de overhand heeft.

De spreiding van de moderne mens heeft voor één van de grootste ecologische en evolutionaire transformaties in de geschiedenis van leven op aarde gezorgd, schrijft Vermeij in het wetenschappelijke blad.

Alle afweermechanismen die dieren ontwikkelden hadden geen effect op de jagende mens. Groter of sneller worden zorgden er niet voor dat mensen dieren met rust lieten. Een schelp of harnas en zelfs het uitscheiden van giftige stoffen hield het menselijke roofdier niet tegen. En als zeedieren zich vastplakken aan rotsen, pakt de mens een mes om ze er af te schrapen, schrijft Walker.

De mens, en met name de technologie die hij in handen heeft, zorgt ervoor dat onze prooi nergens naar toe kan vluchten en in de val zit. Dieren kunnen zich niet verdedigen en in evolutionaire termen niet reageren op hun menselijke roofdier.

Het feit dat dieren zich niet kunnen wapenen tegen de mens symboliseert volgens professor Vermeij een dramatische verandering voor alle diersoorten op deze aarde met gevolgen die we nog lang niet begrijpen of kunnen overzien.

Beeld epa
Beeld AFP
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden