Naast de weidevogelpolder wil de gemeente  350 woningen bouwen.

ReportageWoningnood

Waar moet Leeuwarden bouwen? Niet in de Houn, roepen vogelvrienden

Naast de weidevogelpolder wil de gemeente 350 woningen bouwen.Beeld Sjaak Verboom

Leeuwarden snakt naar nieuwe woonlocaties. Maar waarom moet dat in de kraamkamer van weidevogels? Verslag van een verbeten strijd.

Karin de Mik

Frans Boonstra van Dorpsbelang Goutum loopt over de Hounsdyk langs de Hounspolder, ten zuiden van Leeuwarden. Rechts waait het riet aan de rand van het poldertje, dat bestaat uit greppeltjesland met sloten en plassen. “Het is hier nu kaal, omdat er net gemaaid is”, wijst hij naar de weilanden. “Maar de afgelopen maanden broedden hier tientallen grutto’s, kieviten, tureluurs, scholeksters en watervogels.”

Een kraamkamer voor weidevogels. Het laatste bolwerk van de grutto binnen de stadsgrenzen, noemt vogelwacht Leeuwarden het poldertje. Dit jaar werden er 24 gruttoparen, 22 kievitparen, 28 tureluurs en 12 scholeksters geteld.

null Beeld Louman & Friso
Beeld Louman & Friso

Eén van de beste broedgebieden

De Houn (8,5 hectare) is met deze nestdichtheid een van de beste broedgebieden van Nederland. Later maaien, een hoge grondwaterstand, kruidenrijk grasland, het uitrijden van ruige stalmest en een hek om katten en andere roofdieren op afstand te houden werpen hun vruchten af. De Leeuwarder gemeenteraad bepaalde drie jaar geleden dat dit stukje land voor eeuwig extensief beheerd moet blijven voor de weidevogels.

Diezelfde raad stemde onlangs (29 stemmen voor, acht tegen) voor de bouw van de nieuwe woonwijk, buurtschap De Hem (350-400 woningen), die naast de Hounspolder komt. Tweeduizend protesthandtekeningen en fel verzet van Dorpsbelang Goutum, de Molenstichting, Vereniging Milieudefensie afdeling Friesland en actiegroep Klimaatcoalitie Fryslân ten spijt. Wel komt er een bufferzone van 60-100 meter tussen polder en woningen.

Bufferzone van 300 meter

Maar dat is te weinig, vinden de tegenstanders, die 300 meter willen. Dat is ook het advies van ecologisch onderzoeksbureau Altenburg & Wymenga aan de gemeente. De provincie Fryslân hanteert overigens ook een afstand van 300 meter van woningen binnen de bebouwde kom tot een weidevogelgebied. Bij zo’n buffer zijn er geen negatieve effecten voor de vogels in De Houn, aldus de onderzoekers.

Bij een minder brede zone neemt het aantal weidevogels gradueel af. Tweehonderd meter bijvoorbeeld geeft een reductie van 30 procent. “De Hem betekent einde oefening voor de weidevogels in De Houn”, waarschuwt Rembrandt Veldhuijzen van Zanten van de molenstichting. Die is eigenaar van een monumentale Amerikaanse watermolen in de polder en is verantwoordelijk voor het weidevogelbeheer, dat een natuurvriendelijke boer, tevens vogelliefhebber, uitvoert. Veldhuijzen van Zanten: “Hij maait pas als alle vogels weg zijn. De kuikens hebben dus alle kans op te groeien in een rijke bloemenzee. De gemeente zou dit gebied moeten koesteren.” Boonstra: “De vogels zijn straks helemaal ingesloten tussen huizen”. Veldhuijzen van Zanten knikt: “Ze zitten klem.”

Vanaf de Hounsdyk wijst Boonstra in de verte naar de eerste huizen van nieuwbouwwijk De Klamp. Links van de Hounsdyk ligt nieuwbouwwijk Wiarda. “De Hem komt op het laatste stukje open groen in dit gebied. Daarmee verdwijnt een belangrijke aanvliegroute voor de weidevogels. Zonde”, zucht hij, als hij naar de polder staart.

Minder somber

Wethouder Hein de Haan (PvdA) van Leeuwarden is veel minder somber over de effecten van woningbouw op de broedpopulaties. De Hounspolder ligt momenteel ook al binnen 300 meter van bebouwing: van de wijken Wiarda en het dorp Goutum namelijk. “Iedereen zegt dat een buffer van 300 meter nodig is, maar de Houn bewijst dat dit niet noodzakelijk is. Dankzij goed beheer als uitgesteld maaien en maatregelen tegen roofdieren floreren de weidevogels.”

Hij wijst erop dat Dorpsbelang en de Molenstichting aanvankelijk tevreden waren met een verstoringsbuffer van 50 meter. Bovendien verzette Dorpsbelang Goutum zich altijd al tegen elke stadsuitbreiding. De afgelopen 20 jaar verrezen er aan de zuidkant van Leeuwarden vele nieuwe woonwijken; De Haan vindt de bezwaren van de Goutumers nogal opportunistisch. “Zij kijken liever uit op een leeg weiland dan op een woonwijk”. Dat laatste is zeker waar, beaamt Boonstra. Maar dat is niet het hoofdmotief van het protest. “Dit is het laatste stukje broedgebied van Leeuwarden. De rest is de afgelopen jaren al opgeofferd aan woningbouw.”

Dat Dorpsbelang en de Molenstichting aanvankelijk akkoord gingen met 50 meter, was omdat ze niets af wisten van het onderzoeksrapport, waarin 300 meter werd geadviseerd, zegt Boonstra. Dat advies van mei 2020 heeft de wethouder maanden onder de pet gehouden, moppert Sietske Inberg van de Friese afdeling van Milieudefensie.

Stemgedrag van D66 en GroenLinks

In september vorig jaar, na veel duw- en trekwerk, kreeg ze het te zien. “Pas in mei 2021 stuurde het college het rapport naar de raad.” Tegenstanders hekelen vooral het stemgedrag van coalitiepartijen D66 en GroenLinks, die voor de uitbreiding stemden. “Heel treurig. Van GroenLinks valt me dit bitter tegen”, ageert Veldhuijzen van Zanten. Dat PvdA-raadslid Lutz Jacobi (directeur van de Waddenvereniging) niet aanwezig was bij de cruciale stemming, zette ook kwaad bloed. Jacobi zegt dat ze overwoog tegen te stemmen. Maar om belangenverstrengeling te voorkomen, onthield ze zich van stemming. “Dat vond ik het meest integer. Ik heb in elk geval niet vóór gestemd”, aldus Jacobi.

Dat deed GroenLinks-raadslid Pim Astro wel. Hij noemt de 300 meter ‘een arbitrair getal’. Niet zozeer de afstand tussen De Hem en De Houn is naar zijn smaak bepalend voor het succes van de weidevogels in de Hounspolder. “Belangrijker zijn een goede vegetatie, goed beheer, een goede waterhuishouding en de afwezigheid van roofdieren. Dat blijft allemaal. En er komt ook nog een extra groene bufferstrook.” Inberg heeft er geen goed woord voor over: “Dat de vogels het zo goed doen in De Houn, ondanks de bebouwing in de buurt, is toch geen reden om er nog meer huizen tegenaan te zetten.”

Lange wachtlijsten voor huurwoningen

Maar meer huizen heeft de Friese hoofdstad juist nodig, onderstreept De Haan. Leeuwarden kampt met een enorm tekort aan woningen. “De urgentie om te bouwen is groot. Sinds de oorlog zijn er niet zulke lange wachtlijsten voor huurwoningen geweest.” Als hij toegeeft aan een bufferzone van 300 meter, kan hij 150 woningen minder verkopen. “Dan heb je geen serieus buurtschap meer.”

Die woningnood valt wel mee, menen de tegenstanders. “In de stad Leeuwarden zijn genoeg locaties, waar je zo 10.000 woningen kunt neerzetten”, stelt Boonstra. De Haan pareert: “Inbreiding doen we al. Van elke drie huizen bouwen we er nu al twee in de stad. Leeuwarden groeit tot 2050 en daarom zijn 10.000 extra woningen hard nodig.” In 2025 moet de bouw van De Hem beginnen.

Lees ook:

Nederland heeft een minister van ruimte nodig, zeggen de rijksadviseurs

Klimaatverandering, hervorming van de landbouw, woningbouw, waterveiligheid en andere energie vereisen de komende jaren stevige aanpassingen in de schaarse ruimte van Nederland. Een minister van ruimte moet daarover de regie gaan voeren, adviseert het College van Rijksadviseurs.

Nederland heeft nu meer dan acht miljoen woningen, maar dat is nog steeds te weinig

In juni 2021 is in Nederland de 8 miljoenste woning opgeleverd. Daarmee zijn er sinds 2005 een miljoen woningen bijgekomen, meldt het CBS.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden