Waar komt het gif op je appel terecht?

Appels Beeld colourbox.com

Ik at laatst een appel. Een appeltje voor de dorst en goed voor de lijn. Toch krijg je meer van dat appeltje binnen dat je lief is, zeker als je hem niet wast (wat ik nooit doe). Tenzij je appel verbouwd is door een überbewuste biologisch-dynamische boer, zit er namelijk gewoon insecticide op. Gif, bestemd om insecten af te weren en te doden, zodat de appel mooi blijft en dus beter verkoopt. Maar wat is dat gif, waar blijft het en waar gaat het heen?

Een zoektocht op internet leerde mij dat insecticiden in verschillende vormen en maten bestaan: van goed afbreekbaar tot persistent en van acuut dodelijk tot 'alleen dodelijk na kleine hoeveelheden op de lange termijn'. Die hoeveelheid toxinen is afgesteld op insecten, niet op ons. De EU hanteert strenge normen met betrekking tot insecticiden op ons groente en fruit. Wij zijn natuurlijk een maatje groter en daarom minder vatbaar. Toch zijn het helaas niet alleen de insecten die het leed van dit soort zure appels te verwerken krijgen; de insecticide gaat verder de voedselketen in.

Wat er dan gebeurt is minder wenselijk. De insecticide die door de voedselketen 'kruipt', tast alle organismen aan. Een voorbeeld: de appel die de vrouwelijke sluipwesp aantrekt, laat wat gif op haar lijfje achter. Er vliegt een hongerige lijster over de boomgaard, die het sluipwespje opeet. Op zijn beurt wordt hij door een sperwer gepakt. Er zijn tot nu toe drie organismen die het gif in zich dragen. Maar de sperwer overlijdt en de kadavereters, zoals kevers, wilde zwijnen, schimmels of meervallen - afhankelijk van waar de sperwer het loodje legt - krijgen op hun beurt wat binnen, waarna de insecticide opnieuw een voedselketen in gaat. Het gif tast de gezondheid van de dragers aan en daarmee vaak ook hun voortplantingskansen. Deze lijn is zo ver te door trekken als je hem zelf durft aan te zien: hoewel sommigen insecticiden vrij snel zijn afgebroken blijven meer persistente varianten jaren circuleren.

Een wereld zonder gifstoffen waarin alles groeit en bloeit en niemand ooit honger heeft, is een droom die momenteel nog niet werkelijk kan zijn. Maar het is wel iets om over na te denken: pesticiden, waaronder insecticiden, zijn een veelgebruikt middel om de oogst te beschermen en ons te verzekeren van een maaltijd. Toch liggen insecticiden en andere pesticiden terecht onder vuur (en dan niet alleen Roundup van Monsanto, of het zojuist in de EU verboden imidacloprid). Want hoewel nu nog veelgebruikt zullen we de komende decennia beter op bestrijdingsmiddelen gaan letten dan we deden - en dat is voor ons eigen welzijn verstandig.

Tijdens je biologielessen reken je in de voedselketen niet met telkens één organisme, je kijkt ook naar hoeveel elk wezen eet. Een sperwer eet niet één lijster in zijn leven, nee, hij eet er tig. En niet alleen lijsters maar ook merels, mussen, vinken, konijnen, muizen en andere dieren, die ook van onder andere insecten leven, of misschien stiekem rechtstreeks van de appel hebben gesnoept. En die dieren eten niet één insect, maar duizenden. De insecticide die begon als kleine hoeveelheid, verzamelt zich zo weer in de top van de voedselketen. Dit zorgt voor een verlaagde gezondheid in die top en misschien verdwijnt de top zelfs gedeeltelijk door de slechte gezondheid. De balans in de voedselketen is al verstoord en op lange termijn krijgt de biodiversiteit het te verduren. En omdat sommige insecticiden zo persistent zijn en er wel elk jaar wordt bijgespoten, blijft het niet bij de hoeveelheid die er nu in zit. Niet bij de sperwer, en ook niet bij ons.

De appel die ik at was waarschijnlijk bedekt met een laagje insecticide. Misschien was er al een wesp aan gestorven, maar het zat er nog wel op. Had ik het eraf willen wassen? Misschien, maar ik maak me meer zorgen over het grotere plaatje dan over mijn eigen luiheid versus minimale gezondheidsafname. En trouwens, al had ik het er af gewassen, had ik dan het gif écht uit de keten verwijderd? Wat gebeurt er met de insecticiden die met het water door de gootsteen gaan? Een belletje naar Waternet leverde helaas niets op. Ze konden me daar niets vertellen: niet over hun filtersystemen en het afbreken van moleculen zoals neonicotinoïden (waar een hoop insecticiden op zijn gebaseerd) of waar het water terecht komt. Ik vermoed dus dat het gewoon weer een volgend leven in een voedselketen krijgt.

Overigens, voor de hoopvollen onder ons, een appel afspoelen met water om hem te wassen heeft weinig zin. Insecticiden zijn immers zo gemaakt dat ze ook bij regen keurig aan de appel blijven zitten. Als je fruit echt wil reinigen kan dat beter met bijvoorbeeld een soda- of azijnbad, als je het daarna maar snel weer afspoelt.

Marjolein van Vucht heeft biologie gestudeerd en is verbonden aan de YFM

 
Een wereld zonder gifstoffen waarin alles groeit en bloeit en niemand ooit honger heeft, is een droom die momenteel nog niet werkelijk kan zijn.
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden