null Beeld

ColumnPatrick Jansen

Voor wilde natuur heb je geen bergen of woeste kusten nodig; die kan ook aan de Waal bij Nijmegen

Milieuminister Lea Wermelin van Denemarken heeft aangekondigd dat haar regering vijftien nationale natuurparken gaat instellen, waarin natuurlijke processen voorop komen te staan en grote zoogdieren een hoofdrol krijgen. Hiermee kiest ze voor rewilding: ruimte vrijmaken voor wilde natuur. Precies wat David Attenborough in zijn laatste film bepleitte.

Ik word helemaal blij van zulke berichten, want ik vind wilde natuur buitengewoon spannend en inspirerend. Niet alleen bergen en woeste kusten waar je nietig bent, maar ook plekken midden tussen de mensen waar de natuur haar gang mag gaan. Zoals langs de Waal bij Nijmegen, waar overstromingen en halfwilde grazers de boel continu veranderen. Hier duiken allerlei nieuwe planten en dieren op die je kunt gaan ontdekken.

De meeste natuur in ons land is niet zo wild. Natuurbeheerders zijn onafgebroken bezig één bepaalde situatie in stand te houden. Daarvoor bevechten ze natuurlijke successie met maaien, chopperen, plaggen, zagen, graven, branden en nog veel meer. Je hoort vaak zeggen dat boeren met de natuur moeten boeren in plaats van ertegenin. Voor Nederlandse natuurbeheerders geldt exact hetzelfde.

De meeste van onze nationale parken zijn een soort landschapsmusea

Het is ook wel logisch, want veel van onze natuurreservaten herbergen fraaie, oude landbouwsystemen, met een karakteristieke set planten- en diersoorten die er gedijden. Alleen door het traditionele beheer voort te zetten blijft het bestaan. Zelfs de meeste van onze nationale parken zijn een soort landschapsmusea. Ook de Adviescommissie Van Vollenhoven die de parken onlangs tegen het licht hield zet in op ‘landschapsparken’.

Wilde natuur in de Flevopolder. Beeld Patrick Jansen
Wilde natuur in de Flevopolder.Beeld Patrick Jansen

Rewilders denken anders. Zij werken richting ecosystemen die zichzelf in stand kunnen houden, en waarin natuurlijke processen vervolgens bepalen wat er gebeurt. Wind, water en het gevreet van grote grazers, zoals hertachtigen, paarden en runderen, zorgen ervoor dat de boel niet dichtgroeit. Soms ontstaan er mozaïeken van grasland, ruigte, struweel, bos en duin, rijk aan geleidelijke overgangen die veel dier- en plantensoorten huisvesten. Beesten maken kuilen waar graafbijtjes in broeden. Hun mest brengt een kringloop van voedingsstoffen op gang die leven aanjaagt. Dit is zoals het ging voordat de mens zich ermee bemoeide.

Niet Denemarken maar ons eigen land is de bakermat van deze wilde ideeën. Hier ontsproten in de jaren tachtig het revolutionaire Plan Ooievaar, Ruimte voor de Rivier met nieuwe natuur in de uiterwaarden, de Ecologische Hoofdstructuur, de Oostvaardersplassen met zijn wilde kuddes, en natuurbossen met nietsdoenbeheer. Ons innovatieve land is inspiratiebron voor natuurherstel wereldwijd.

We moeten de Denen toch kunnen evenaren

Als Nederland nou eens zelf op deze innovaties zou voortbouwen, kregen we heel andere nationale parken. Publicist Stefan Pasma schetste in deze krant bijvoorbeeld negen grote, echt nationale parken waar de natuur wild kan zijn. De overige nationale parken zouden regionale landschapsparken worden, wat ze eigenlijk al zijn.

Dezer dagen bespreekt de Kamer het nieuwe Programma Natuur. Dat streeft naar ‘robuuste, veerkrachtige natuur die tegen een stootje kan’. Laat dat nou precies zijn wat wilde natuur is. Met de drie miljard euro die in de pot zit, moet het mogelijk zijn Denemarken te evenaren en die negen wilde natuurparken te realiseren, in plaats van overal maar eindeloos tegen de natuur in te blijven kappen, maaien en planten.

Patrick Jansen is ecoloog en universitair hoofddocent in Wageningen en schrijft voor Trouw om de week een column.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden