Jelle's weekdier Madeirastormvogel

Voor je het weet, gaat de Madeirastormvogel de dodo achterna

Wanneer u dit leest, is uw weekdierchroniqueur net terug van een week op Madeira. Ik weet het, in deze tijd van vliegschaamte is het vliegen een bezigheid om wat langer over na te denken, maar voor de aan nesofilie lijdende bioloog met een voorliefde voor eiland-soorten heeft een bezoek aan een afgelegen archipel een onweerstaanbare aantrekkingskracht. Bezoekjes aan de piramiden, Machu Picchu en Angkor Wat, kunnen me gestolen worden, maar voor een blik op het grootste nog bestaande relict van de laurierbossen die ooit grote delen van zuidelijk Europa en noordelijk Afrika bedekten, maak ik graag een reis. Eilanden, waar ook ter wereld, worden bevolkt door vele endemen. Een endeem, of endemische soort, is een soort die op één plaats voorkomt en nergens anders. Veel endemen zijn verdwenen. De dodo is de bekendste dode endeem, maar ook de dwergolifantjes van Sicilië, de olifantsvogel van Madagaskar en het winterkoninkje van Stephens Island zijn er niet meer. Gelukkig leven er ook nog de nodige, hoewel vaak in angstwekkend lage aantallen. Op Kreta leeft een spitsmuis en op Mallorca een zeldzaam vroedmeesterpadje. Op Madeira leeft de Madeirahagedis, het enige landdier dat op eigen kracht dit Atlantische eiland wist te bereiken (en het wemelt ervan, wat een prettige uitzondering is).

Voor vogels ligt de bereikbaarheid eenvoudiger, die kunnen vliegen en zo op een eiland verzeild raken. Zo kwamen ooit de dodo, destijds een duif, en de Darwinvinken op hun eilanden terecht. Endemen die op Madeira en nergens anders leven, zijn het Madeiragoudhaantje, de idem vink, de laurierduif en de Madeirastormvogel. Een vijfde van alle vogel(onder)-soorten is endemisch voor Madeira en omringende eilandjes; een derde is endemisch voor Macaronesië, de verzamelnaam waarmee de Azoren, Madeira en de Canarische eilanden worden aangeduid.

De toekomst is ongewis

De zeldzaamste van allemaal is de Madeirastormvogel, Pterodroma madeira. Hij wordt ook wel Zino’s stormvogel genoemd, naar de lokale ornitholoog Paul Alexander Zino die de uitgestorven gewaande soort in 1969 herontdekte door geluidsopnames ervan aan oude inwoners van het eiland te laten horen. Deze krant berichtte daar in 2016 al over. Naar verluidt zijn er ongeveer vijfentwintig broedparen van het stormvogeltje, waarmee dit dier met stip op de eerste plaats staat op de lijst van meest bedreigde en zeldzame zeevogels. Vijfentwintig broedparen betekent vijftig exemplaren. Er zullen nog wel wat vrijgezelle dieren rondvliegen, maar dat de totale populatie het aantal van honderd dieren niet te boven komt, lijkt me een verantwoorde constatering.

Het zit ze ook niet mee. De stormvogeltjes broeden niet op moeilijk bereikbare rotsricheltjes boven een kolkende zee, maar in het Madeirese gebergte op een met maquis begroeide hoogvlakte, zo’n 1300 tot 1500 meter boven zeeniveau. Ze hebben er last van katten en ratten die uiteraard niet op het eiland thuishoren maar ooit in het menselijk kielzog zijn meegevaren. In 2010 is een deel van het broedgebied met een kolonie stormvogeltjes bij een bosbrand verloren gegaan. Er loopt een beschermingsprogramma, maar de toekomst is ongewis. Endemen hebben het zwaar; voor je het weet, gaat de Madeirastormvogel de dodo achterna.

Jelle Reumer is paleontoloog. Voor Trouw bespreekt hij iedere week een dier dat het nieuws haalt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden