Klimaattop

Volop kans op een botsing tussen arm en rijk op de klimaattop in Glasgow

Demonstraten van actiegroep Ocean Rebellion vrijdagmiddag in Glasgow om aandacht te vragen voor milieuvervuiling.  Beeld REUTERS
Demonstraten van actiegroep Ocean Rebellion vrijdagmiddag in Glasgow om aandacht te vragen voor milieuvervuiling.Beeld REUTERS

Geen geneuzel maar actie, is de instelling waarmee veel van de 30.000 deelnemers afreizen naar de 26ste klimaattop, die zondag begint in Glasgow. Is dat reëel? Waarover gaat deze top eigenlijk, en waarover niet?

Onno Havermans

Mark Rutte was heel aardig, maar met zijn antwoorden was ze het niet eens, vertelde Rosalinde Leijdekker begin deze week in het tv-programma Khalid & Sophie. De premier had de 15-jarige scholier uitgenodigd nadat ze hem deze zomer een brief had geschreven om haar zorgen te uiten over de opwarming van de aarde en haar toekomst. Op haar vraag om de wereld te redden in plaats van de economie, had hij gewezen op landen als China, zei ze. Die zouden meer moeten doen om een klimaatramp af te wenden.

De Raad van State en het Planbureau voor de Leefomgeving vielen Rosalinde donderdag bij: Nederland haalt de eigen doelen voor 2030 niet, en moet extra maatregelen nemen om de uitstoot van broeikasgas verder te verminderen. Een dag eerder riepen de bazen van 91 grote internationale bedrijven regeringsleiders wereldwijd op tot meer actie. Ook Rutte moet aan de bak, zei Philips-topman Frans van Houten bij Op1.

Klimaattrein naar Glasgow

Aan dezelfde tafel bij Sophie Hilbrand vertelden enkele jongeren klip en klaar wat er moet gebeuren om een klimaatramp te voorkomen. Die jongeren stappen zaterdagochtend met vijfhonderd anderen in de ‘klimaattrein’ naar Glasgow, om de 26ste klimaattop van de Verenigde Naties, COP26, bij te wonen.

COP26 begint zondag met een ontmoeting van wereldleiders, bijeen geroepen door de Britse gastheer premier Boris Johnson. Rutte sluit maandag aan. Daarna gaan onderhandelaars namens landen of coalities van landen twee weken met elkaar in debat over de nadere invulling van het Klimaatakkoord dat in 2015 in Parijs werd gesloten. COP21 in Parijs was baanbrekend omdat voor het eerst concrete doelen werden gesteld. De belangrijkste: om de wereld leefbaar te houden moet de opwarming van de aarde beperkt blijven tot 1,5 en hooguit 2 graden in 2050.

Hoe staan we ervoor?

Volgens de huidige verwachtingen ligt in het jaar 2100 de gemiddelde wereldtemperatuur zeker 2,7 graden hoger dan nu. De opwarming gaat veel sneller dan de afgelopen tweeduizend jaar en dat komt door de mens, concludeerde de VN-klimaatwerkgroep IPCC in augustus. Terugdraaien lukt niet, beperken alleen als de uitstoot die de opwarming veroorzaakt naar (netto) nul daalt. Dat betekent stoppen met fossiele brandstoffen. Maar vorige week bleek dat landen de komende tien jaar juist nog twee keer zoveel steenkool, olie en gas willen winnen als nu.

Voornaamste punt op de agenda is hoe de diverse landen de CO2-uitstoot dan toch willen beteugelen. Daarvoor zijn in Parijs geen regels afgesproken, elk land mag het op zijn eigen manier doen. Maar als de gezamenlijke plannen tekort schieten, moeten de landen met nieuwe plannen komen die een stapje verdergaan dan de vorige. Die plannen worden elke vijf jaar getoetst, deze keer een jaar later omdat de top wegens de coronapandemie werd uitgesteld. Deze week bleek dat de plannen van 120 landen, samen goed voor de helft van de uitstoot, nog steeds ontoereikend zijn. Vooral van grote uitstoters als China, de Verenigde Staten en de Europese Unie wordt meer verwacht. De plannen die China donderdag presenteerde gaan wat dat betreft niet ver genoeg: het land wil in 2060 klimaatneutraal zijn, gaat vanaf 2030 steenkool uitbannen en wil dat in datzelfde jaar een kwart van zijn energie niet fossiel is; dat is 5 procent meer dan in het vorige Chinese plan.

Naar verwachting zal de discussie zich deels richten op de zogeheten koolstofmarkt, waarbij landen uitstoot kunnen kopen door bijvoorbeeld bosprojecten in andere landen. te financieren. Een land als Brazilië kan daarvan profiteren. Het leidt dan meteen de aandacht af van ontbossing in de Amazone, een onderwerp dat formeel niet op de agenda staat. Dat geldt ook voor vleesproductie, volgens de FAO, de voedsel- en landbouworganisatie van de VN, goed voor 14,5 procent van de CO2-uitstoot. In de wandelgangen zullen (jonge) toehoorders daar juist wel aandacht voor vragen.

De locatie van de 26ste klimaattop in Glasgow, Schotland, die zondag begint. Beeld AP
De locatie van de 26ste klimaattop in Glasgow, Schotland, die zondag begint.Beeld AP

Gedoe over geld

Ook praten over geld is onvermijdelijk, zowel buiten als binnen de vergaderkamers. Rijke landen zegden al in 2009 in Kopenhagen toe vanaf 2020 vijf jaar lang 100 miljard dollar beschikbaar te stellen om in arme landen de gevolgen van klimaatverandering op te vangen. Deze week maakten Canada en Duitsland namens de rijke landen officieel bekend dat ze dit bedrag pas in 2023 zullen bereiken. Hulporganisatie Oxfam Novib berekende eerder al dat hierdoor een tekort van minstens 75 miljard dollar kan ontstaan. Daarbij is het nogal een verschil of die pot van 100 miljard straks zal bestaan uit giften of uit leningen, die met rente moeten worden terugbetaald.

Oxfam wijst erop dat het gaat om landen die zelf niet of nauwelijks bijdragen aan het ontstaan van klimaatproblemen, maar er wel de gevolgen van ondervinden: overstromingen of juist langdurige droogte, hitte en bosbranden. De kans op een ouderwetse botsing tussen noord en zuid is daarmee levensgroot, temeer daar nog helemaal niets is afgesproken over schade die nu al ontstaat. Ook het Rode Kruis wijst erop dat concrete afspraken nodig zijn voor de zogenoemde loss and damage, waar tot dusver alleen noodhulp voor wordt gebruikt met acties als Giro 555. Eilandstaten en Afrikaanse landen zullen hier zeker een gespreksonderwerp van maken.

En dan is er nog de pandemie. Boris Johnson heeft aangekondigd dat dit de meest inclusieve top ooit gaat worden. Maar de coronaregels zijn streng in het Verenigde Koninkrijk, een land met code oranje waar de besmettingscijfers snel oplopen. Hoewel gepoogd is om zoveel mogelijk deelnemers uit landen met een lage vaccinatiegraad alsnog in te enten is de verwachting dat vooral de armere landen slecht vertegenwoordigd zullen zijn. Deelnemers moeten zich dagelijks laten testen. Wie wel naar Glasgow komt en bij een test positief blijkt te zijn, moet vrijwel de gehele duur van de top in quarantaine.

Lees ook:

Wat kan China, het meest vervuilende land ter wereld, beloven op de klimaattop?

China is het meest vervuilende land ter wereld maar wil graag vergroenen. Toch moet de economie ook blijven draaien. Wat kan het land beloven op de komende milieutop in Glasgow?

Alle seinen staan op rood aan de vooravond van Glasgow

Commentaar Klimaattop

Australische premier belooft uitbanning CO2-uitstoot in 2050, critici reageren sceptisch

Australië wil in 2050 CO2-neutraal zijn, maar de mijnbouw mag gewoon doorgaan. Critici spreken van politiek opportunisme en luchtfietserij.

Klimaatrapport KNMI: in ergste scenario’s ‘zul je delen van Nederland moeten opgeven’

Het KNMI waarschuwt dat de gevolgen van ongebreidelde klimaatverandering voor Nederland groter zijn dan voorzien. ‘Met 6 meter kom je wel voorbij het punt dat dijken nog bescherming kunnen bieden.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden