Bosbeheer

Volgens de bosman kan er af en toe best gekapt worden

Simon Klingen op landgoed Amelisweerd. ‘In termen van koolstof groeit het Nederlandse bos nu nog steeds.’Beeld Werry Crone

Opnieuw brengen plannen om bomen te kappen in Amelisweerd, voor een verbreding van de snelweg A27, veel boze burgers op de been. ‘Kappen van bomen is hét recept voor protest’, schrijft ‘bosman’ Simon Klingen in zijn jongste boek over bos en klimaat.

Wandelend door de drie landgoederen langs de Kromme Rijn die in Utrecht samen Amelisweerd vormen, wijst ‘bosman’ Simon Klingen ze zo aan: de bomen die kansloos zijn als het exemplaar ernaast niet gekapt wordt of spontaan omvalt.

“Deze drie eiken bijvoorbeeld. Die zijn zo te zien aangeplant om een opengevallen plek in deze monumentale laan in Oud-Amelisweerd op te vullen. Maar als de hoge beuk ernaast niet verdwijnt, zullen deze eikjes nooit voldoende licht krijgen om het te redden.”

Simon Klingen: ‘Zo te zien was deze beuk er niet best aan toe’.Beeld Werry Crone

Even verderop houdt hij halt bij de achtergebleven voet van een omgehaalde beuk, met een doorsnede van meer dan een meter. “Zo te zien een monumentale boom”, beaamt Klingen. “Als je als beheerder zo’n boom staat om te zagen, krijg je zonder twijfel commentaar of zelfs verwijten. Maar als je uitlegt wat de logica erachter is, dan snappen mensen het vaak ook wel. Zo te zien was deze beuk er niet best aan toe. En dan zo vlak langs een pad waar veel wandelaars komen … Maar kijk nu eens, nu hij weg is. Hier is toch een prachtig stuk bos achtergebleven, met allemaal jonge aanwas?”

Volkomen begrijpelijk

Bij de bomen die al dan niet zullen moeten wijken voor de uitbreiding van de A27 blijft Klingen letterlijk en figuurlijk liever weg. “De discussie over bomenkap rond Amelisweerd ligt heel gevoelig”, weet hij ook uit eigen ervaring. “En laten we wel wezen: zeker in deze coronatijd vind ik het protest tegen de kap ook volkomen begrijpelijk. Want waarom zou je in hemelsnaam een stuk natuur vlak bij de stad willen opofferen aan nóg meer asfalt? En dat uitgerekend in een tijd dat we het thuiswerken hebben ontdekt.”

De Snelweg A27 ter hoogte van landgoed Amelisweerd, in zuidelijke richting.Beeld Werry Crone

Maar als die discussie over natuur versus asfalt zich toespitst op de bomen die op het spel staan, dan benadrukt Klingen liever het bredere perspectief. Meer dan dertig jaar was hij verantwoordelijk voor het bosbeheer bij Utrechts Landschap. Daarnaast heeft hij een adviesbureau voor bosbeheer, waarmee hij ‘boslessen’ geeft aan zowel professionele bosbeheerders als geïnteresseerde leken.

“In 2008 schreef ik, samen met landschapsarchitect Michael van Gessel een visie op het beheer voor de drie landgoederen Oud- en Nieuw-Amelisweerd en Rhijnauwen. Toen wij daarin een voorstel opnamen om een bomenlaan waaruit de samenhang was verdwenen, te kappen en daarna te ‘verjongen’, kregen we de stichting Vrienden van de Amelisweerd op ons dak. Van bomen blijf je af, zo is meestal de teneur. Bomen zijn emotie.”

Met zijn jongste boek Zeven vragen over Bos en Klimaat – en ook met zijn eerdere uitgave Twaalf boslessen voor inzicht in bosbeheer – probeert Klingen helderheid en nuance te brengen in het debat over bossen en bomen. “Het maatschappelijk geluid is overwegend pró bosbehoud. Vraag een Nederlander wat ‘natuur’ is en grote kans dat je dan ‘bos’ als antwoord krijgt. Vandaar ook de negatieve reacties wanneer je als bosbeheerder een boom omzaagt. Maar dat vraagt toch om een nuancering. Als je zaagt op een plek waar het bos in stand blijft, en weer aangroeit, is daar niet veel mis mee. Hout is per slot van rekening ook een mooie en duurzame grondstof. De gemiddelde Nederlander gebruikt voor papier, meubels en bouw een kuub hout per jaar. Daarvan komt nu maar 8 procent uit Nederland. We zien dus voor het grootste deel gewoon niet waar al dat hout wordt gekapt.”

Je kunt geen omelet maken zonder eieren te breken

Klingen wil maar zeggen: je kunt geen omelet maken zonder eieren te breken. En er is volgens de bosexpert meer dan genoeg reden om – juist in deze tijd – voor de bouw meer hout te gebruiken en minder beton of staal. “De CO2-voetafdruk van bouwhout is véél gunstiger dan van welk ander materiaal dan ook. Voor een kilo bouwhout, die voornamelijk uit ‘C’, dus koolstof bestaat, wordt per saldo zelfs méér dan een kilo CO2 vastgelegd. Voor een kilo beton wordt netto een halve kilo CO2 uitgestoten, voor een kilo roestvrij staal zelfs bijna vier kilo CO2!”

Simon Klingen op landgoed Amelisweerd.Beeld Werry Crone

Tegelijk wil Klingen waarschuwen voor al te optimistische vergezichten als het over bomen, CO2 en klimaat gaat. “Veel mensen hebben het idee dat je met het aanplanten van bos ‘het klimaat redt’. Maar daar moet je je echt niet al te veel van voorstellen. Al het bos in Nederland heeft in de afgelopen eeuw, boven en onder de grond ongeveer evenveel koolstof vastgelegd, zo’n 200 Mton, als de jaarlijkse uitstoot van de Nederlandse industrie, landbouw, elektriciteit en het verkeer bij elkaar. Dat betekent dus dat je héél veel bos moet bijplanten om een serieus verschil te maken.

“Als je 10 procent op de totale Nederlandse uitstoot zou besparen – wat toch geen onhaalbare opgave zou mogen zijn – dan levert dat evenveel CO2-winst op als het planten van 2,3 miljoen hectare nieuw bos. Dat is de helft van het oppervlak van Nederland! Nieuw bos aanleggen is dus prima, maar het moet geen excuusbos worden, om daarna gewoon door te kunnen gaan met de huidige uitstoot van broeikasgassen.”

Open natuurgebieden

Ook het beeld dat de hoeveelheid bos in Nederland sterk aan het afnemen is, klopt volgens Klingen niet. “Tussen 2013 en 2016 is het Nederlandse bosareaal inderdaad met iets minder dan een half procent verminderd. Het grootste deel daarvan werd verruild voor open natuurgebieden, dus niet voor snelwegen of industrieterreinen.

“Daar tegenover staat dat in de afgelopen halve eeuw het Nederlandse bosareaal juist groeide van 8 naar 11 procent van het land­oppervlak. En in termen van koolstof groeit het Nederlandse bos nu nog steeds. Omdat er al langere tijd minder wordt geoogst dan er bijgroeit, is de netto toename nog steeds 1 Mton CO2 per jaar.”

Wandelend door Amelisweerd wil Klingen het dan ook liever over het bos als geheel en de biodiversiteit hebben, en niet over de individuele bomen die al dan niet gaan wijken. “Ons beheeradvies uit 2008 gaven we niet voor niets de naam Noblesse oblige; de stad Utrecht heeft als eigenaar van dit adellijke bezit een grote verantwoordelijkheid. De drie landgoederen Rhijnauwen, Oud- en Nieuw-Amelisweerd, vormen samen een uniek cultuurlandschap met monumentaal loofbos op de oevers van de Kromme Rijn. En dit op loop- en fietsafstand voor heel veel burgers. Dáár moet de discussie over gaan, niet over individuele bomen die op het spel staan.”

Zeven vragen over Bos en Klimaat, uitgave: Klingen Bomen ISBN 978 90 8259 852 0 € 15.

Lees ook: 

Bewoners blijven knokken voor de bomen in Amelisweerd, net als 35 jaar geleden

Er wordt gevochten voor de bossen van Amelisweerd. Net als 35 jaar geleden springen liefhebbers op de bres voor het door hen zo geliefde bos.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden