Voedselverspilling tegengaan? Deze buurtsuper in Wageningen neemt alvast het voortouw

Het verspillingsschap, experiment in een Wageningse buurtsuper.

Van het eten wereldwijd gaat een derde in de afvalbak. Dat moet anders, vinden politici in Europa. Een buurtsuper in Wageningen neemt het voortouw.

Als revoluties altijd klein beginnen, begint de omslag in onze omgang met overtollig voedsel wellicht op een woonerf in Wageningen. De Jumbo-supermarkt in het jarenzeventig-winkelcentrum heeft hier een landelijke primeur. Die primeur meet ongeveer één bij tweeënhalve meter, heeft zeven planken en heet ‘verspillingsschap’. Wie de winkel binnenwandelt kan hem niet missen. Boven de houten stellingkast roept een karton de klant toe: ‘verspilling is verrukkelijk!’.

De producten in het verspillingsschap zijn gemaakt van grondstoffen die anders zouden worden weggegooid. Er staan zakken soep van groenten die niet mooi genoeg waren om zelfstandig te verkopen of flesjes bier waarin overgebleven brood is verwerkt.

Ze worden geleverd door een groep van zo’n twintig kleine ondernemingen die recentelijk hun krachten hebben gebundeld, omdat ze zich allemaal met hetzelfde bezighouden: afgedankt eten een tweede leven geven. Er zijn bekende namen bij als Instock en Kromkommer, en verder bijvoorbeeld ijstheemaker Thijstea en Yespers, dat ontbijtgranen levert. Door de handen ineen te slaan verwachten de bedrijven meer ‘impact’ te hebben, bijvoorbeeld via de supermarkt.

“Een jaar of twee geleden bezocht ik een lezing over voedselverspilling”, zegt eigenaar George Verberne van de Wageningse Jumbo. “Ik hoorde daar dat er wereldwijd een derde van al het geproduceerde voedsel wordt verspild. Dat vond ik schokkend en ik vond dat ik moest proberen om daar iets tegen te doen.”

Daarin staat Verberne niet alleen. Landbouwminister Carola Schouten debatteerde donderdag met de Tweede Kamer over de eerder dit jaar opgestelde Nationale Agenda tegen Voedselverspilling. De komende vier jaar maakt de minister zeven miljoen euro vrij voor onderzoek naar en voorlichting over voedselverspilling, zegde ze vooraf al toe. Aan de Kamer schreef Schouten: “Jaarlijks wordt in Nederland naar schatting twee miljoen ton voedsel verspild. Dat gebeurt op tal van plekken in de voedselketen, van het boerenerf tot de supermarkt en alle schakels (transport, veiling, levensmiddelenindustrie) die daartussen zitten. Consumenten gooien bovendien op jaarbasis gemiddeld zo’n 41 kilo voedsel per persoon weg.” Dat laatste is berekend door de opstellers van de Monitor Voedselverspilling van de Wageningen Universiteit (WUR). Voedselverspilling zou bovendien zorgen voor zes procent van de broeikasgasuitstoot door menselijke activiteit, want het produceren van dat weggegooide eten heeft wel water en energie gekost en land in beslag genomen.

Armoede

De cijfers zijn minister Schouten een doorn in het oog, stelt ze in een verklaring: “Het gaat om enorme hoeveelheden. Dat is des te erger als je bedenkt dat er wereldwijd, maar ook in Nederland, mensen in armoede leven of met honger naar bed gaan. We moeten heel bewust omgaan met alle mooie producten, de grondstoffen en de arbeid en energie die nodig is voor het productieproces en het transport. Hier liggen kansen voor tal van nieuwe, innovatieve ideeën en initiatieven. Minder verspilling zorgt voor een forse reductie van de CO2-uitstoot en het bespaart geld. Kortom; goed voor milieu en portemonnee.”

Ook de Europese Unie houdt zich al een jaar of twee bezig met het thema voedselverspilling. Afgelopen dinsdag waren de landbouwministers van de EU bijeen in Luxemburg en bespraken ze de kwestie opnieuw. “Het is onaanvaardbaar dat een derde van het eten dat we produceren verloren gaat voordat het op tafel staat”, zei Rumen Porodzanov, landbouwminister van EU-voorzitter Bulgarije. Maar veel concreter werd het dinsdag in Luxemburg niet. De ministers stelden vast dat er, sinds zij in 2016 afspraken dat voedselverspilling moet worden aangepakt, in diverse lidstaten wordt gewerkt aan ‘bewustwording’ van het publiek. Maar er bestaan in Europa veel verschillende richtlijnen voor het omgaan met voedsel en op de vraag wanneer ‘voedsel’ verandert in ‘afval’ heeft vrijwel elk land een ander antwoord.

Tekst gaat verder onder de graphic

Beeld Thijs Van Dalen

Terwijl de raad van Europese landbouwministers worstelt met kwesties als ‘de implementatie van de afvalpreventiehiërarchie’, lijkt minister Schouten voortvarender te werk te gaan. Zij heeft geld gereserveerd om voedselverspilling aan te pakken en haar ministerie is een van de deelnemers aan de Taskforce Circular Economy in Food, samen met partijen als Ahold, McDonald’s, het Voedingscentrum en de Rabobank. De taskforce moet het Duurzame Ontwikkelingsdoel (SDG) nummer 12.3 van de Verenigde Naties realiseren, namelijk in 2030 een halvering ten opzichte van 2015 van de voedselverspilling per hoofd van de bevolking.

Eerder formuleerde de Nederlandse overheid als doel om tussen 2009 en 2015 de verspilling met twintig procent terug te brengen. Dat is niet gelukt, concludeert de jongste Monitor Voedselverspilling van de WUR: in de hoeveelheid verspilling is in die jaren ‘niet veel veranderd’.

Maar in de nieuwe taskforce worden nu ‘vanuit bedrijven, overheid en maatschappelijke organisaties krachten, netwerk en kennis gebundeld om tot innovatieve oplossingen te komen’. In de Nationale Agenda tegen Voedselverspilling formuleert de taskforce een concreet doel voor 2020: de gemiddelde Nederlander verspilt in dat jaar zes kilo minder dan in 2016. Verder bevat de Nationale Agenda vooral veel goede voornemens. Zo willen de deelnemers ‘een katalysator van de transitie’ zijn en ‘een kantelpunt bereiken’ en ‘innoveren op nog liggende uitdagingen’. Er wordt gesproken over ‘bottom-up doorbraakprojecten’ en ‘geïdentificeerde hotspots’ en ‘ketentafels van signatories’ en ‘impactvolle initiatieven’ die voor ‘een domino-effect’ zorgen. Geschatte kosten: 21 miljoen euro.

Tekst gaat verder onder de foto

Verspillingsschap

Supermarkteigenaar George Verberne had geen zin om op de politiek te wachten of stil te zitten tot 2020. Via de Wageningen Universiteit kwam hij in contact met de ‘Verspilling is verrukkelijk’-groep. Na driekwart jaar voorbereiden, vertelt Verberne, leidde dat tot het ‘verspillingsschap’. Dat staat nu vier weken in zijn winkel. “Het loopt lekker. De meestgehoorde reactie van onze klanten is dat ze helemaal niet wisten dat er zo veel voedsel wordt weggegooid.”

Het verspillingsschap in de buurtsuper is meteen ook een experiment: de Wageningen Universiteit monitort hoe het publiek reageert op de producten en volgens Verberne kijkt Jumbo mee om te bezien of een verspillingsschap ook in andere filialen een plaats kan krijgen. “Dat zal niet overal lukken”, vermoedt hij. Een van de redenen: de prijzen van de producten zijn relatief hoog (vergelijkbaar met biologisch of fair trade) omdat de logistiek tamelijk kostbaar is. “En verder”, zegt Verberne, “zit ik hier in Wageningen, het Silicon Valley van voeding, vlak bij de campus. Ik heb veel klanten die extra bewust met hun boodschappen bezig zijn.”

Op een doordeweekse middag bestaat het publiek in de Jumbo uit studenten en enkele ouderen. In de studentenstad blijken twee producten uit het verspillingsschap goed te lopen: soep en bier. De pompoensoep van Kromkommer kost 3,79 euro voor een zak van 570 milliliter - duurder dan de duurste soep in de hele winkel. Het Bammetjesbier van Instock kost 2,49 euro per flesje, niks duurder dan veel andere speciaalbieren. Maar van de klanten die rond lunchtijd hun boodschappen afrekenen, heeft niemand iets uit het verspillingsschap in zijn mandje.

George Verberne blijft samen met de universiteit het verspillingsschap finetunen. “Er komt misschien een lcd-scherm bij, waarop klanten kunnen zien wat er verkrijgbaar is, en waarom niet alles altijd maar beschikbaar is. Dit zijn producten met een verhaal. Dat verhaal moeten we blijven vertellen.”

Lees ook:  Waarom minister Schouten af wil van de houdbaarheidsdatum

Nederlanders zijn grote verspillers van voedsel. Minister Schouten heeft ideeën om daar iets aan te doen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden