Vincent wil zonVincent Dekker

Vliegtuigstrepen beroven ons echt van veel zonnestroom

Vliegtuigstrepen in de lucht zijn toch echt de belangrijkste oorzaak van stroomverlies bij mijn zonnepanelen. Mijn blog van vorige week riep veel reacties op, maar nader onderzoek brengt mij niet op andere gedachten. En ik ben bepaald niet de enige die een grote economische schade constateert.

Mijn zonnepanelen leveren mij zonder vliegverkeer, zonder condensstrepen in de lucht, maar liefst 10 procent meer stroom. Op jaarbasis scheelt mij dat 53 euro aan gederfde inkomsten. Voor alle zonnepanelen in Nederland samen zou dat 130 miljoen zijn en dat bedrag stijgt de laatste jaren pijlsnel, zo schreef ik vorige week. 

Condensstrepen van vliegtuigen boven mijn zonnepanelen. Nu deze contrails bijna niet meer voorkomen, krijg ik veel meer stroom van mijn dak.Beeld Vincent Dekker

Het bedrag is dermate groot dat kritiek erop niet kon uitblijven. Volgens menig deskundige zat ik op diverse fronten fout. Zo heb ik voor de mooie eerste lenteweek in 2017 en 2020 gekeken naar het aantal zonuren, terwijl je naar de zoninstraling tijdens die uren moet kijken, zeg maar: de intensiteit van de zonneschijn. Ook heb ik het effect van de temperatuur vergeten te verrekenen, evenals die van de wind. En niet alleen vliegtuigen ‘vervuilen’ de atmosfeer, ook auto’s en fabrieken doen dat, en deden het dit jaar veel minder. Kortom: het effect van de zogeheten contrails van het vliegverkeer is waarschijnlijk veel kleiner, aldus deze critici.

Gestolen licht en het verlies van de landbouw

Ik ben niet de enige die denkt dat vliegtuigstrepen ons van veel zonlicht beroven. Vandaag is een prima documentaire online verschenen van filmer/schrijver Peter Bosman, getiteld Gestolen licht. Hij gaat ook in op andere effecten van de contrails, zoals op de landbouw en, uiteraard, het klimaat. Met name de landbouw wordt flink benadeeld door het vliegverkeer, misschien nog wel meer dan bij zonnepanelen gebeurt. Hij laat wetenschappers uit tal van landen aan het woord. En ook hún conclusies zijn kraakhelder. Een aanrader!

Ik ben koppig en durf na enig vervolgonderzoek te herhalen dat het toch vooral de vliegtuigen moeten zijn die mij van mijn zonnestroom beroven. Laat ik vooropstellen dat de kritische opmerkingen kwamen van mensen die ik echt als deskundige waardeer. Dat zij er in mijn ogen toch naast zitten, betekent volgens mij vooral dat er nog bar weinig helderheid over deze materie is.

Temperatuur en wind

Laat ik beginnen met het simpelste effect, de temperatuur. Bekend is dat zonnepanelen minder presteren naarmate ze warmer worden. Ik kan de temperatuur van mijn panelen niet meten, maar de luchttemperatuur heeft daar natuurlijk direct invloed op. Eind maart dit jaar was het relatief koud, kouder dan in 2017. Maar het verschil was gering. Als ik kijk naar de gemiddelde temperatuur dan was die van 21 tot en met 28 maart 2017 7,5 graad Celsius en dit jaar 5,8 graad, een verschil van 1,7 graad. Een vaak gehanteerde norm is dat een paneel 0,45% minder stroom levert per graad Celsius. Dus dat zou bij mij 1,7*0,45, oftewel 0,76 procent schelen. Ik vraag mij echter af of dit klopt, want mijn beste maand van de afgelopen negen jaar is juli 2018 geweest met 457 kWh. In juli 2019  was het gemiddeld 1,4 graad kouder, maar kwam mijn opbrengst dik 10 procent lager uit. Je kunt  hier niet veel uit concluderen, maar suggereren dat mijn zonnepanelen door een 1,7 graad hogere temperatuur flink minder zullen presteren doen deze cijfers zeker niet.

Okee, de wind dan. Hoe harder het waait, hoe beter de buitenlucht de panelen kan koelen. Maar de wind stelde in beide jaren niet veel voor: kracht 3 Beaufort, respectievelijk 15,6 en 17,8 km/uur in 2017 en 2020, een marginaal verschil. In 2017 kwam de wind gemiddeld uit het oost-zuid-oosten, dit jaar vrijwel pal uit het oosten, ook niet echt een groot verschil. Met panelen die pal oost-west staan, zou 2017 een iets betere koeling moeten hebben opgeleverd.

Luchtvervuiling

Niet alleen vliegtuigen vervuilen de lucht en houden zo zonnestralen tegen, ook auto's doen dat, evenals bedrijven.  Eind maart dit jaar reden er door de coronacrisis veel minder auto's op de weg en draaiden fabrieken op een (veel) lager pitje.  Ik heb niet kunnen achterhalen hoeveel schoner de lucht echt was en hoeveel zoninstraling dat heeft gescheeld. Maar wat er wel werd gezegd, is dat de vervuiling met onder meer fijnstof in de onderste luchtlaag nog amper was afgenomen. 

Misschien nog belangrijker in mijn geval: ik ben gezegend met relatief schone lucht. Ik woon in kustdorp Bergen: veel frisse zeelucht. En bij oostenwind, zoals in de twee periodes die ik vergelijk, krijg ik wind die uit de polder komt, over het IJsselmeer, uit het relatief schone Overijssel en noorden van Duitsland. Geen Roergebied-lucht. Daarnaast is er geen snelweg ten oosten van Bergen, dus  ook daardoor geen grote verschillen in luchtvervuiling.

Veroudering

Panelen gaan minder goed presteren naarmate ze ouder worden. Eerder schreef ik al dat ik daar weinig van merk, maar als dat effect er wel is, zou je dus in 2020 minder in plaats van meer kWh verwachten. Volgens recent onderzoek scheelt de veroudering een kleine 0,1 % per jaar, wat in drie jaar dus 0,25 procent minder stroom betekent. Maar ik had dus 9 procent meer.

Zoninstraling of zonne-uren

Dan zijn er critici die vinden dat ik niet naar het aantal zonne-uren op een dag moet kijken, maar naar de zoninstraling, zeg maar de intensiteit waarmee de zonnestralen de panelen bereiken. Die intensiteit was dit jaar hoger dan in 2017. Ja, zeg ik mijn beurt, dat klopt als een bus. Het KNMI levert een maat voor de zogeheten ‘globale straling’. Die is, en ik citeer, ‘afhankelijk van de zonshoogte en van de bedekkingsgraad, alsmede van de soort bewolking’. De zonshoogte is op dezelfde dagen van het jaar hetzelfde. En aangezien vliegtuigstrepen ook gewoon bijdragen aan de bedekkingsgraad, is de zoninstraling mede afhankelijk van de condensstrepen. 

Het KNMI levert ook het aantal uren zon per dag. Dit jaar hebben we meer zonne-uren gehad dan in 2017. Dus had ik daar naar moeten kijken? Helaas, dat heeft geen zin. Want het KNMI meet het aantal zonuren niet, maar berekent ze. Sinds 1993 wordt het aantal zonuren berekend uit... de globale straling. Bij meer vliegverkeer minder globale straling en dus ook minder zonuren, en omgekeerd. Maar hoeveel minder zoninstraling het vliegverkeer veroorzaakt, haal je niet uit deze cijfers. Dat schiet dus niet op.

Vandaar dat ik heb toch maar gekeken naar ‘beste dagen aan opbrengst'. Dan weet ik in ieder geval dat het dagen met een strak blauwe lucht moeten zijn geweest. Waarbij ‘strak blauw’ tot voor kort eigenlijk flets blauw was.

Onderzoek, onderzoek

Straks blauw of flets blauw: in Nederland maakt dat een verschil van 130 miljoen euro aan zonnestroom  per jaar. Denk ik. Maar ik ben geen wetenschapper. Al durf ik de stelling wel aan dat condensstrepen hoe dan ook een flink verlies veroorzaken. Als u dit zo leest, denk ik dat u het met me eens bent dat dit fenomeen hoognodig moet worden onderzocht. 

In Oostenrijk, boven de bergen van Karinthië, blijkt dat al eens gedaan te zijn. De conclusies daar waren dat één contrail tijdelijk voor 72 procent minder zonnestroom kan zorgen, op dagbasis kan het vliegverkeer 10 procent schelen en op jaarbasis een paar procent. Daar voeg ik dan aan toe: het is boven Nederland veel drukker in de lucht, en zonlicht dat in de winter door sneeuw veel meer wordt weerkaatst dan in Nederland, en in de zomer door schuine berghellingen juist minder wordt weerkaatst dan door Nederlands water, zorgt voor andere omstandigheden in hogere luchtlagen. Voorlopig vind ik mijn resultaten nog dermate overtuigend dat ik aan mijn eigen inschatting vasthoud.

KNMI wordt wakker?

Misschien komt er in de nabije toekomst wat meer helderheid.  Want ook het KNMI is door de strak blauwe luchten wakker geschud en gaat nu het effect van condensstrepen op de stroomproductie van zonnepanelen en andere gevolgen van contrails onderzoeken. Althans, dat lijkt het instituut te suggereren met deze zin in een persbericht: ‘...de afname van het aantal vluchten geeft wetenschappers een unieke kans om een atmosfeer met weinig vliegtuigstrepen te vergelijken met de situatie van daarvoor en daarmee het precieze klimaateffect van vliegtuigstrepen te onderzoeken.’ Ik mag toch aannemen dat ze daarbij aan hun eigen wetenschappers denken en niet op mij doelen...

In zijn weblog ‘Vincent wil zon’ belicht Vincent Dekker innovaties en ontwikkelingen op het gebied van groene energie, dichtbij en ver van huis. Lees meer afleveringen op trouw.nl/vincentwilzon.

Lees ook:

Zonder vliegtuigen leveren mijn zonnepanelen record na record

Deze lente trakteert ons tot nu toe op buitengewoon mooi weer. Veel dagen met strak blauwe luchten, en dan bedoel ik echt strák blauw. Want geen wolk én geen condensspoor van een vliegtuig te zien. Plotseling krijg ik recordhoeveelheden stroom van mijn zonnepanelen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden