Willem Berger en zijn dochter Jinte op vleermuisjacht: 'Het is hier een insectenfestijn. Dit heb je in elk dorp, zo'n hotspot voor vleermuizen'.

Reportage

Vleermuizen tellen? Dat is moeilijker dan je denkt: ‘Een vleermuis moet je scoren’

Willem Berger en zijn dochter Jinte op vleermuisjacht: 'Het is hier een insectenfestijn. Dit heb je in elk dorp, zo'n hotspot voor vleermuizen'. Beeld Werry Crone

De vleermuis is in Nederland een beschermde diersoort. Hoe tel je zulke vluchtige dieren? Gewoonlijk zien we maar een fractie van wie ze zijn.

Het tikkende en krakende apparaatje past precies in de handen van Jinte (10). Ze houdt hem hoog, de schemerende lucht in. Deze ultrasound detector speurt het geluid van vleermuizen op, dat met het menselijk oor niet te horen is. "Vleermuizen kijken niet, ze voelen met de geluidssignalen die ze uitzenden", legt ze uit. "Net als dolfijnen en walvissen." Een elastiek trekt haar golvende krullen samen in een volumineuze staart.

Willem Berger (37) ritst zijn kastanjebruine fleecejack dicht en neemt het zwarte toestel over van zijn dochter. Het heet ook wel de 'batdetector', zegt hij. "Zonder dit zijn we vanavond niets."

De zoogdiervereniging organiseerde dit weekeinde de eerste Nationale Vleermuistuintelling, een manier om de diversiteit van vleermuizensoorten in kaart te brengen. Jinte en haar vader behoren tot de Nederlandse vrijwilligers die de vereniging helpen een beeld van de vleermuispopulatie te krijgen.

De batdetector ratelt als er een vleermuis overvliegt. Beeld Werry Crone

Kilo's insecten

In de voortuin van de familie Berger slingert de forse bebladering van een beukenhaag over het zijheggetje heen. Er groeit een hosta met joekels van bladeren. De avond valt in de groene nieuwbouwwijk in Leusden, nabij Amersfoort. "Veel plantjes, dat is goed voor de vleermuizen." En andersom is dat ook zo. Gaat het goed met de vleermuizen, zegt vader Berger, dan gaat het goed met de natuur. "Eigenlijk is de vleermuisstand een graadmeter voor de staat van de biodiversiteit. De dieren zoeken groen, waterrijk gebied op."

Gezwind slaat Berger een mug weg die net op zijn arm landt. "Kijk, daar hebben we de eerste steekmug, dat is een goed teken. Vleermuizen zijn insectenjagers: van steekmuggen tot motten, ze verorberen alles. In deze tijd van het jaar is het aanbod groot: duizenden insecten per nacht. Kilo's insecten."

Onder de witte gympen van Jinte, opgeleukt met flitsende roze kousen, klinkt het geknars van het grindpad. Ze trekken richting een park vlakbij. "Ik moet eerlijk zijn; het begint al te kriebelen", zegt Berger. Hij komt onverhoeds tot stilstand en wijst op de donkere sleufjes op de stenen voorgevel net onder de dakrand van de overburen."Daar wonen ze." In de open spouwmuur zit een kraampje, een vleermuizennest dat op de kop hangt, denkt Berger. "We hebben ze hier vaker gezien. Als het goed is komen ze daar zo meteen uit."

Jinte tempert het enthousiasme van haar vader. "Als het goed is - dat zeg je goed. Ik heb ze hier nog nooit gezien hoor."

Na drie kwartier zoeken hebben de Bergers nog weinig succes. Maar de alerte blik van Willem verslapt geen moment. Ook zijn dochter Jinte blijft naarstig zoekend om zich heen kijken. "Het kan natuurlijk zijn dat ze verhuisd zijn", zegt Berger. "Of misschien slapen ze uit?", zegt Jinte.

Sinds begin jaren negentig is de vleermuis een beschermde diersoort in Nederland. De laatste jaren zijn ze veel van hun verblijfplaatsen kwijtgeraakt. Waar huizen vroeger met open spouwmuren werden gebouwd, een geliefd onderdak van de vleermuis, worden die nu vaker gesloten, in het kader van isolatieprojecten.

Duikvlucht

Ook de buren van Berger hebben hun spouwmuur opgevuld. Maar ter compensatie hebben ze er een vleermuizenkast aan gehecht. Als vrijwilliger bij de zoogdierenvereniging is Berger in gesprek met kerken over een vleermuisvriendelijke restauratiewijze van hun zolder. Ook de overheid wordt gevraagd om leegstaande waterforten en bunkers niet te slopen zodat ze een onderkomen blijven bieden.

Net die onbereikbaarheid boeit Berger het meest. "Een bosuil kan je zien zitten in een nestkast of in een boom. Een vleermuis moet je scoren."

Jinte begint wanhopig te worden. Ietwat jammerend stelt ze vast: "We hebben gefaald."

Bij een nabijgelegen park vatten ze post op een brug over een beekje. "Hier is het een festijn van insecten. Dit heb je in elk dorp, zo'n hotspot voor vleermuizen. "

Nog geen minuut later klinkt over het gekraak van het apparaatje geratel. Er valt een lange stilte.

"Het was heel kort, wellicht een passant."

Gekletter.

"Weer een!", roept Jinte.

Het gaat nu snel. Met een vliegensvlugge duikvlucht en opengeslagen vleugels schiet een beestje richting de natte oever met in zijn zog twee soortgenoten. "Kijk daar! Twee, drie,... vier!" Het apparaat draait nu op volle toeren en klinkt als het versnelde ritme van een tapdanser.

"Dat was de laatvlieger", zegt Berger. "Die gaat achter een insect aan. Hij klinkt anders dan de dwergvleermuis, die meer op het geluid van pruttelend frituurvet lijkt. Dat is het mooiste, als je hen echt in actie ziet."

Jinte geeft zich over aan een heerlijke gaap. Het felle schijnsel van de lantaarn belicht haar hele gezicht. Haar vader streng: "Het is half elf. Bedtijd!"

Wel jammer, vindt Berger, dat je slechts een fractie ziet van wat die beesten zijn. “In een schicht is het voorbij. Zo vluchtig. De meeste vleermuizen vliegen in slechts enkele seconden over. Vervolgens zie je ze nooit meer terug, terwijl ze de hele nacht door jagen tot de zon weer opkomt.”

Lees ook:

Hausse aan vleermuizen in woningen

In Nederlandse slaap-, bad- en woonkamers duiken de afgelopen dagen opvallend veel vleermuizen op. Uit heel Nederland komen bij vleermuismeldpunten en bij de Zoogdiervereniging per dag zo’n 35 telefonische meldingen binnen. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden