Dirk Kraak

Noordzeeakkoord

Visserman Dirk Kraak: Ik ben gewoon zó bang om alles kwijt te raken

Dirk KraakBeeld Olaf Kraak

Het is een drukte van belang op de Noordzee. Eind maart moeten er handtekeningen onder afspraken die vissers, windmolens en natuur er ieder een plekje geven. Vooral vissers delven het onderspit, zegt visserman Dirk Kraak uit Den Helder.

Het is gezellig in de kleine pauzeruimte van de loods van vissersfamilie Kraak in Den Helder. Achterin het gebouw worden de visnetten zorgvuldig met de hand gerepareerd. In het keukentje is koffie, door het kleine raam zie je de haven. Boven de comfortabele banken hangt een zwart-wit-portret van een man, al op leeftijd, met opvallende neus. Grootvader Kraak, die het bedrijf na de oorlog heeft opgericht.

Zijn kleinzoon Dirk runt het nu met twee broers en een zwager en vertelt graag over zijn opa. “Hij ging naar de bank voor een lening en zei: Ik heb geen onderpand, maar wel zes zoons. Nou, de bank vond ’t meteen goed.”

Anno 2020 gaan de zaken goed, zegt Dirk Kraak. De familie heeft twee kotters waarmee ze in de Noordzee op tong vist, in de zomer komt daar langoustine bij. Ook op de wal heeft Kraak mensen in dienst. Er eten wel twaalf gezinnen van het bedrijf. Opvolging staat ook al klaar: er zijn twee neefjes van wie er zeker eentje de zee op wil.

Noordzeeakkoord

Wie krijgt wat?

Natuurbescherming In 2021 moet 10 procent van de Nederlandse Noordzee beschermd zijn, in 2025 moet dat zijn opgelopen naar 12,5 procent. Er komt 55 miljoen euro voor onderzoek en natuurherstel.

Visserij Pulsvisserij moet ondanks het Europese verbod van 2019 ‘op de politieke agenda blijven’. Er komt 119 miljoen voor vissers die willen stoppen of hun vloot duurzamer willen maken.

Handhaving Om te kunnen controleren of alle partijen zich aan de afspraken houden , trekt het kabinet 14 miljoen uit voor handhaving.

Windmolens De plannen voor de bouw van windmolens zijn uitgewerkt in eerder beleid. Wel belooft de windindustrie te overwegen om windmolens verder uit de kust te bouwen om vissers en natuur tegemoet te komen.

Maar voor die nieuwe generatie zijn er zorgen, zegt Kraak. Het wordt steeds drukker op de Noordzee: vissers, natuurbeschermers en windmolenbouwers vechten om een plekje. Vooral de energiesector lijdt aan wat gebiedshonger wordt genoemd; die wil steeds meer ruimte voor windmolens.

Om te voorkomen dat er op de Noordzee burenruzie uitbreekt, ligt nu het Noordzeeakkoord. In dat lijvige document stellen natuurorganisaties, zoals het Wereld Natuur Fonds, twee ministeries, de visserij en de energiesector vast wie wat mag doen op welke stukken van de Noordzee.

De partijen spreken af dat er meer beschermde natuur komt: de 10 procent beschermde Noordzee in 2021 moet in 2030 zijn opgelopen naar 12,5 procent. Ook komt er een fonds van 119 miljoen euro om vissers te helpen hun vloot te verduurzamen of om ze desnoods uit te kopen. Welke vissers daarvoor in aanmerking komen moet duidelijk worden uit de Kottervisie, een ander document dat minister Schouten van landbouw en visserij nog moet publiceren.

Kottervisie

Een bedrag van 119 miljoen euro is beschikbaar gesteld voor het verduurzamen van de Nederlandse vissersvloot en om vissers die willen stoppen uit te kopen. Overigens is die vloot gekrompen van 1294 kotters in 1970 naar 289 kotters in 2018. Bij de laatste grote saneringsronde, in 2005, werd de vloot met een vijfde kleiner.

Het Noordzeeakkoord is nog een concept. De verschillende partijen moeten nu de inhoud verdedigen bij hun achterban. Als die instemt, kunnen er op 31 maart handtekeningen onder en gaat het akkoord door.

Het Friese Front is struikelblok

Maar vooral voor de vissers zitten er nog wel wat haken en ogen aan. Een van de grote struikelblokken is het Friese Front, een gebied op zo’n 70 kilometer van Den Helder. Dat gebied is belangrijk voor vogelsoorten, zoals de zeekoet en de kleine mantelmeeuw. Op de bodem wonen bijzondere dieren, zoals de zeekomkommer, en er zijn zeldzame schelpdieren te vinden, zoals de parelmoerneut en de bolle papierschelp.

Ook bij vissers is het Friese Front geliefd. Dirk Kraaks grootvader viste er al, de huidige generatie gaat er in de zomer naartoe voor de langoustines. Je ziet het vaker, zegt Kraak. “Het is logisch dat visrijke gebieden voor vissers én de natuur belangrijk zijn.”

Als het Noordzeeakkoord doorgaat, gaat het Front straks op slot voor de visserij. Onnacceptabel, zegt de Producenten Organisatie Urk, een vereniging van Urker vissermannen, nu al. Zij zegt geen handtekening te willen zetten onder het akkoord. Daarvoor is het Front hen te waardevol. En aangezien Urk de grootste kotterhaven van Nederland is, is dat voor de toekomst van het Noordzeeakkoord geen goed nieuws.

Verderop veilig vissen kan alleen met een grotere boot

De Noordzee is groot. Zijn er verderop geen goede visgronden te vinden? Dirk Kraak schudt zijn hoofd. “Als ik daar op een veilige manier wil vissen, heb ik een grotere boot nodig die sneller terug naar de haven kan bij slecht weer.”

Dat ziet hij niet zitten. De familie Kraak heeft juist geïnvesteerd in zuinige, kleine schepen die verschillende soorten vis kunnen vangen. “Een groter schip aanschaffen is niet alleen duur, je hebt ook meer brandstof nodig. Dat gaat in de papieren lopen.”

De 119 miljoen die in het Noordzeeakkoord voor de visserij zijn gereserveerd, kunnen deels worden gebruikt om vissers te helpen met aanpassing van hun vloot. Maar voor het bedrijf van de familie Kraak zit dat er niet in. De kotters van Kraak voeren al jaren de Duitse vlag: in Duitsland was het destijds goedkoop om licenties kopen voor vangst van tong. En met een Duitse kotter kom je als visser niet in aanmerking voor Nederlands geld, ook al heb je wél te maken met Nederlandse regelgeving op Nederlandse wateren.

Kraaks familie staat daarin niet alleen; geschat wordt dat ongeveer 75 tot 80 kotters onder buitenlandse vlag varen.

Kraak is teleurgesteld over de manier waarop de visserijsector het overleg heeft gevoerd, zegt hij. “De inzet was 700 miljoen euro en ze kwamen met 120 terug. Dan heb je wel veel weggegeven.” Bovendien denkt hij dat de gekozen woordvoerders, zoals Pim Visser van belangenorganisatie VisNed, te ver van de praktijk staan.

Naar zijn idee zijn milieuorganisaties en de visserij tegen elkaar uitgespeeld en is de windindustrie de lachende derde. Wie bij de presentatie van het conceptakkoord was, snapt wel wat waar dat idee vandaan komt. Daar zaten Floris van Hest van Stichting de Noordzee en Pim Visser zichtbaar onwennig naast elkaar.

Vissers en milieuorganisaties zouden juist goed met elkaar kunnen samenwerken, denkt Kraak. “Ik ben ook best wel een beetje een milieuactivist, schrijf dat maar op. Wij vissermannen hebben ook een gezonde Noordzee nodig.” De gevolgen voor de natuur van windmolens op zee zijn onduidelijk, zegt hij. “Er is geen rekening gehouden met de invloed van de bouw van die grote windturbines op het ecosysteem.”

De natuur reageert niet op één manier

Inderdaad heeft de wetenschap nog geen eenduidig antwoord op de vraag hoe de Noordzee zal reageren op de bouw van grote windparken. De natuur reageert niet op één manier, zegt Josien Steenbergen van Wageningen Universiteit. “We zien dat soorten als de jan-van-gent echt last hebben van windmolens. Andere soorten, zoals de kabeljauw en aalscholver, maken juist gebruik van de beschutting die de constructies bieden.”

Ook de tong, toch Dirk Kraaks voornaamste vangst, lijkt zich niet zo veel aan te trekken van het windmolengeweld, al is die indruk gebaseerd op wat ouder onderzoek, zegt Steenbergen.

Wat de effecten van grootschalige windmolenbouw zijn op de stromingen, getijen en golven in de Noordzee valt ook nog te bezien, blijkt uit een rapport van onderzoeksbureau Deltares. Windmolens remmen vrijwel zeker stromingen en golven af. Mogelijk heeft dat grote gevolgen voor de verspreiding van voedingsstoffen, zoals plankton, door de Noordzee. Vissen en zeezoogdieren zullen dat als eerste merken, maar ook menselijke belangen kunnen in het gedrang komen, waarschuwen wetenschappers. Zo kan de visserij een knauw oplopen.

Het Deltaresrapport ligt in Den Helder bij Dirk Kraak op tafel. Hij vindt het een goed rapport, zegt hij. Volgens hem toont het aan dat de Nederlandse overheid te veel haast maakt met de bouw van windparken op zee.“Nu het klimaatakkoord van Parijs en het Nederlandse klimaatakkoord zijn getekend, moeten er ineens overal in hoog tempo windmolenparken worden gebouwd omdat de doelen anders niet gehaald worden.”

Windmolenbouwers manen in ieder geval tot haast. Zij zijn bang dat ze door het Noordzeeakkoord onnodig vertraging oplopen bij de bouw van de parken. Om de visserij en milieuorganisaties tegemoet te komen, heeft de windindustrie beloofd te kijken naar andere bouwopties. Zo worden de windmolens mogelijk niet in het zuidelijke gedeelte neergezet, maar verderop, in het noordelijke deel, al beklaagt de industrie zich ook al over de hogere kosten die daarmee gemoeid zijn, vanwege het vervoer van onderdelen en bekabeling onder de golven.

Dirk Kraak ziet heus wel in dat er maatregelen nodig zijn nu het klimaat verandert, zegt hij. De gevolgen van de opwarming van het Noordzeewater ziet hij als visser om zich heen. “De vis paait als het water een bepaalde temperatuur bereikt. Dat is ineens anderhalve maand eerder.”

Ook zwemt er door het warmere water ineens andere vis in de Noordzee. “Kabeljauw vindt het hier ineens veel te heet, die kom je in de zuidelijke Noordzee niet meer tegen. Maar opeens vangen we wel inktvissen, rode poon en mul.”

Niet van dat sentimentele gedoe

Hoe de familie Kraak zich zal redden, zal de toekomst uitwijzen. Maar stoppen met zijn bedrijf zal nooit een optie worden, zegt Kraak. Daarvoor houden hij en zijn broers te veel van het leven op zee.

“Vissen, dat is een avontuur. Het is nooit zonder risico, er gebeuren gekke dingen op zee. Je moet luisteren naar je intuïtie, een gevoel hebben voor waar de vis zit. Het is soms een hard leven, vaak mooi, maar nooit hetzelfde. De zee is altijd weer anders”, zegt Dirk Kraak.

In de bedrijfskantine van Kraak valt de conversatie even stil. Het moest vooral een inhoudelijk gesprek worden, had Kraak aan het begin gezegd. “Niet van dat sentimentele gedoe.” Maar nu is dat even lastig vol te houden. Geëmotioneerd verbergt Dirk Kraak zijn gezicht. “Sorry. Ik ben gewoon soms bang dat ik het kwijtraak. En ik ben echt niet alleen bang voor mezelf, ook voor andere vissers.”

Lees ook:

De schol floreert in de Noordzee als nooit tevoren

Het is dringen geblazen op de bodem van de Noordzee: nooit eerder was er zo veel schol als nu. Of tenminste, niet sinds het begin van de metingen in 1957.

‘Controles op garnalenvisserij in natuurgebieden mislukt’

Garnalenvissers visten jarenlang veel meer uren in beschermde natuurgebieden dan is toegestaan. Minister Schouten gaat nu maatregelen nemen zodat zij zich beter aan de afspraken houden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden