Natuurlijke cosmetica

Vijftig tinten paars: fruit en bloemen krijgen een tweede leven als cosmetica-ingrediënt

Beeld Anita Huisman

De lippenstiftkleuren van volgend seizoen? Dat zijn tulpenrood en bessenpaars. Afgedankte bloemen en fruit krijgen een tweede leven als cosmetica-ingrediënt.

Het gaat bij de bollenvelden natuurlijk vooral om de bollen. In die handel zit het grote geld, zo weet iedere bollenkweker. Maar om nu al die kleurige bloemkoppen zomaar als afval af te voeren, dat gaat kweker Hein van Haaster uit Hillegom te ver. Als vierde generatie teler van tulpen, hyacinten en narcissen onderzocht hij de mogelijkheden van de enorme reststroom van de bollensector. Met financiële steun van het Bioboost-project liet hij tulpenbollen, -bloemen en -bladeren analyseren in een laboratorium. 

Bioboost, een Europees samenwerkingsproject van wetenschappers, ondernemers en overheden, probeert nieuwe toepassingen van landbouwreststromen te ontwikkelen. Nu verdwijnt landbouwafval vaak in vergistingsinstallaties, terwijl er mogelijk ook interessante, hernieuwbare grondstoffen uit te halen zijn. Grondstoffen die nu nog te vaak hun basis vinden olie of kolen. 

“Dit biedt mogelijkheden voor de hele sector,” zegt Van Haaster. “Nederland produceert een paar miljard tulpen per jaar, waarvan het groen en de bloemen nu voornamelijk dienen als compost. Er kan nog zoveel meer mee. In narcissen zitten bijvoorbeeld alkaloïden, waarvan één variant (Galanthamine) wordt gebruikt in medicijnen tegen Alzheimer.” 

Anthocyanen, de kleurstoffen in onder andere bramen, zijn bruikbaar als cosmetica-ingrediënt.Beeld Colourbox

In tulpen zitten onder andere aminozuren, antioxidanten en tuliposides. Aminozuren ondersteunen het vochtvasthoudende vermogen van de huid, antioxidanten vangen vrije radicalen af en zitten vaak in cosmeticaproducten vanwege hun conserverende werking. Van tuliposides is bekend dat sommige varianten de huid juist irriteren. Wel kunnen ze dienen als onderdeel van natuurlijke gewasbeschermingsmiddelen of bioplastic. Er zijn ook tulpensoorten met weinig of geen tuliposides.

 Driehonderd tulpensoorten met allemaal aparte eigenschappen

“Bloembollen beschermen zich met giftige stoffen tegen ziekten en plagen,” zegt Eric Poot, onderzoeksmanager Glastuinbouw bij de Wageningen Universiteit. “Als je die stoffen eruit kunt halen, kun je ze verwerken in medicijnen of gewasbeschermingsproducten.”

“Er zijn driehonderd tulpensoorten met allemaal aparte eigenschappen,” zegt Van Haaster. “Sommige ruiken net zo lekker als de roos, wat interessant kan zijn bij het ontwikkelen van parfum. Een cosmeticamerk onderzoekt of he tulpenextract kan gebruiken in een huidverzorgingsproduct.”

Tulpenwodka

Wodka uit afgedankte tulpenbollen, kan dat? Ja, dat kan, bewijst Clusius Craft Distillers in Katwijk, dat er wodka van stookt. De wodka komt van biologische bollen, in iedere fles Dutch Tulip Vodka Pure gaan 350 bollen. De drank staat op de kaart bij restaurants met Michelin-sterren. Ook dit was een Bioboost-project.

Voor het extractieproces van de actieve stoffen maakt het niet altijd uit of de tulpen zijn bespoten. Dat hangt af van de gebruikte methode en de beoogde stof. Bij Van Haaster is het gebruik van bestrijdingsmiddelen de afgelopen tien tot vijftien jaar sowieso sterk afgenomen. “In het laboratorium werden in onze tulpen wel resten van bestrijdingsmiddelen aangetroffen die wij helemaal niet gebruikten. Via compost komen ook middelen in de grond terecht, of tijdens jaren van wisselteelt. Andere telers gebruiken de grond dan voor andere producten.”

Beeld Colourbox

Aan de andere kant van Het Kanaal leidde Lydia Smith, hoofd innovatie van het National Institute of Agricultural Botany te Cambridge, het Bioboost-onderzoek naar het (her)gebruik van rood en zacht fruit. “Bij bosbessen, bramen, zwarte bessen en kersen luistert het tijdstip van de oogst heel nauw. Als ze niet op tijd worden geplukt of verkocht, kunnen hele partijen verloren gaan. Anthocyanen, de kleurstoffen in dit verspilde fruit, zijn dan nog bruikbaar als cosmetica-ingrediënt.”

Anthocyanen laten bladeren in de herfst rood kleuren en geven de paarsblauwe kleur aan bessen en groenten als rode kool. “Ze geven een grote variëteit aan tinten, daarom zijn ze interessant voor de cosmetica-industrie,” zegt Smith. “De kleur van ridderspoor (Delphinium) wordt bijvoorbeeld veroorzaakt door een blauwpaarse anthocyanidine (Delphinidin). Het zijn complexe moleculen die ook een anti-oxiderende werking hebben. Ze zijn dus handig als kleurstof en stabiliserings- of conserveringsmiddel.”

De opmars van plagen zoals de Aziatische fruitvlieg is een extra risico voor telers. “Fruitvliegen worden aangetrokken door de geur van rottend fruit. De Aziatische fruitvlieg, waarvan de mannetjes te herkennen zijn aan een zwarte stip op het midden van hun vleugels, legt zijn eitjes echter in onrijp en rijpend fruit, zodat het bederf versnelt. Normaal gesproken blijft aangetast en afgevallen fruit op de grond liggen, maar nu wordt het weggehaald om te voorkomen dat de plaag zich verspreidt. Dat geeft telers extra werk, maar kan geld opleveren door het afvalfruit te verwerken tot andere producten.”

Tot nu toe zijn anthocyanen nog niet echt populair in de cosmetica-industrie, al ziet Smith wel een verschuiving. “Toen we dit tien jaar geleden aan L’Oréal voorstelden, hadden ze geen interesse. Ze vonden het te duur en ingewikkeld. Anderhalf jaar geleden was dat heel anders. Omdat de regulering van synthetische cosmetica-ingrediënten strenger wordt, zoeken bedrijven natuurlijke alternatieven. Drogisterijketen Boots heeft een cosmeticaproduct waar ze in zitten, net als Lush.”

Tijdens haar onderzoek keek Smith ook naar tomaten. In tomaten zit lycopeen, een sterke antioxidant met een felle rode kleur. Er zijn al lippenstiften en zonbeschermingsmiddelen op de markt waar lycopeen in zit, al komt die waarschijnlijk niet van overgebleven tomaten. De tomatenteelt is namelijk zo goed georganiseerd dat er amper restanten zijn. “Het enige dat overblijft, zijn het blad en de kleine, groene en onrijpe tomaten. Maar daar zit geen lycopeen in.”

Koffieprut en bietenrood bleken bij een eerste verkenning niet goed te werken als kleurstof voor haarverf. Beeld Colourbox

Koffieprut en bietenrood bleken bij een eerste verkenning niet goed te werken als kleurstof voor haarverf. Bij koffieprut was de extractiemethode te ingewikkeld en de kleurvastheid te laag. Bietenrood was veel te instabiel. Smith: “In de proeven verkleurde het vrij snel van diep paars naar een niet zo frisse bruintint.”

Walnoten werken wel goed. “Walnoten lijken op paardenkastanjes, die zitten ook in een grote schil. In de schil zit veel kleurstof, net als in de noot zelf. We gaan zeker verder onderzoeken of we dit als basis voor haarverf kunnen gebruiken.”

Het probleem voor grootschalige toepassing van natuurlijke kleurstoffen is dat ze stabiel en kleurvast moeten zijn. “Cosmeticabedrijven zijn gewend aan de precisie en vervangbaarheid van synthetische, op aardolie gebaseerde ingrediënten”, zegt Smith. Natuurlijke ingrediënten vereisen een andere aanpak, omdat ze per jaar kunnen verschillen. Weersomstandigheden en kleine genetische veranderingen in het gewas beïnvloeden de oogst, waardoor kleuren enigszins anders kunnen uitvallen. Als een vrouw haar haar lichtbruin tot blond wil verven met walnootverf en de kleur blijkt veel donkerder, dan heeft een cosmeticabedrijf ontevreden klanten.”

Lees ook: 

Weggooien? Dat is bijna zielig voor de bloembol

Zet bloembollen die anders als veevoer zouden eindigen in een bak en verkoop die aan bedrijven. Zo willen Frank en Sophie Berbée de verspilling van miljoenen kilo’s bloembollen per jaar in Nederland voorkomen. ‘Niemand maakte zich druk over al die weggegooide bollen.’

Tulpenwodka is goed voor biologische bollenteelt

De eerste tulpenwodka gemaakt van biologische bloembollen is op de markt. Meer telers durven nu de omschakeling naar biologisch aan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden