VN-Klimaattop

Verschil tussen rijk en arm zet VN-klimaattop op scherp

Demonstranten protesteerden zondag in Madrid tegen de vleesindustrie, voorafgaande aan de klimaattop. Beeld AFP

Maandag opent Cop25, de grote VN-klimaattop in Madrid, waar 194 landen zich buigen over de grote klimaatvraagstukken. Er worden 25.000 bezoekers verwacht. Iedereen heeft andere verwachtingen.

Wat is het hoofddoel, de komende twee weken in Madrid? Vraag het aan milieuorganisaties, bezorgde scholieren of groene lobbyisten en ze zeggen dat een keiharde doorbraak nodig is. Alleen dat zou de juiste respons van wereldleiders zijn op de ‘klimaatcrisis’, zoals het Europees Parlement de mondiale opwarming vorige week officieel bestempelde. 

Leg dezelfde vraag voor aan de onderhandelaars, die namens alle 194 landen in conclaaf gaan, en die zeggen: artikel 6. Daar draait het hoofdzakelijk om, op de Cop25 waar 25.000 bezoekers worden verwacht. 

Artikel 6 is een bepaling uit het Parijse Klimaatakkoord. Nadere invulling ervan moet regelen dat landen die hun CO2-uitstoot afdoende terugbrengen, een deel van die winst aan andere landen kunnen verkopen.

Schijnconstructies

Ook een artikel 6-zaak in Madrid: hoe mag de luchtvaart CO2-prestatiecertificaten van landen gaan kopen, voor de beloofde ‘klimaatneutrale groei’. Hiervoor de administratie optuigen, zonder risico op dubbeltelling of schijnconstructies, staat in Madrid bovenaan de takenlijst.

Onderlinge spelregels voor de CO2-certificaatverkoop zijn nodig, zodat landen in 2020 in Glasgow verder kunnen praten over hun nationale klimaatmaatregelen.

Lanceer elke maatregel in Madrid per direct, bepleit de Zweedse klimaatactiviste Greta Thunberg, onderweg naar de Cop25. Zij spreekt schande van de bureaucratische houding van landen. De zestienjarige kan rekenen op instemming van grote milieu­organisaties als Greenpeace, die ook reppen van een klimaatcrisis en ecologische ramp.

Die baseren zich op de nieuwste rapporten, die alarm slaan. Mensenrechtenorganisatie Oxfam Novib presenteert maandag nog zo’n rapport, over vluchtelingen dit keer. Naar schatting 20 miljoen mensen zullen door orkanen, zeespiegelstijging en bosbranden als gevolg van klimaatverandering op drift raken, voorspelt Oxfam. Mensen in ontwikkelingslanden, die de minste CO2 uitstoten, lopen volgens de studie de grootste risico’s.

Rijke vervuilers

Dat klassieke verschil, tussen rijke vervuilers en armere (ei)landen die de klappen krijgen, zal ook in Madrid de zaak op scherp zetten.

Dit zet, naast artikel 6, een andere belofte uit het Parijs-akkoord weer in de schijnwerpers. Rijke landen beloofden jaarlijks 100 miljard in een fonds te steken. Voor een groot deel moeten ze nog over de brug komen. De vraag is welk machtsblok anderen mogelijk tot grote stappen kan verleiden. Het meest wordt daarbij verwacht van Europa, ondanks sudderende brexit-perikelen, mogelijk samen met China.

Pippi van Ommen wordt aangehouden tijdens een demonstratie van Extinction Rebellion, begin oktober in Amsterdam. Beeld AFP

Pippi van Ommen, activiste, reist per bus

Zij stapte zondag op de bus richting Madrid. Een geplande, maar toch redelijk spontane ­actie. Van Ommen (23), studente in Wageningen, gaat ter vervanging van andere Nederlandse jongeren. Die zitten samen op een zeilboot nabij Chili, waar de VN-top oorspronkelijk zou plaatsvinden. Snel terug naar Spanje lukte niet.

“Dus ga ik. Nooit eerder ben ik bij een klimaattop geweest. Het lijkt me super bijzonder, al die mensen bijeen. Vliegen doe ik niet: veel te vervuilend. De trein was me te duur. Daarom koos ik de bus, die is aanzienlijk schoner.”

Over twee weken is haar rit huiswaarts. “Mijn vrees vooraf is dat er te weinig besloten zal worden. Ik ben lid van Extinc­tion Rebellion, wij eisen een harde en eerlijke aanpak van de klimaatcrisis. Daarom wil ik er zijn, om die zorgen en emoties te uiten.

Van Ommen is niet van plan om in Madrid de orde te verstoren. Dat is geen overbodige toevoeging. Tijdens acties van Extinction Rebellion in Nederland gaat ze wél zover, zoals nabij het Museumplein in Amsterdam op 7 oktober. Bij die geweldloze wegblokkade is ze aangehouden, net als veel ­mede-actievoerders. “In Madrid respecteer ik het proces, dat wil ik niet verstoren”, zegt Van Ommen. Toch sluit ze niet uit dat ze buiten de Cop25 aansluit bij kleine protestacties. Die kunnen nodig zijn om de druk op te voeren, om de kans te vergroten dat er stevige afspraken volgen.

“Ik hoop dat politici in Madrid laten zien dat ze iets doen met de massale protesten van dit jaar. Dat Greta Thunberg ook wil komen geeft mij hoop. Zij zorgt dat het klimaat boven aan de agenda staat, precies zoals het hoort.”

Marcel Beukeboom, klimaatgezant: ‘Er is ­ambitie nodig voor het klimaat.’ Beeld Aad Meijer

Marcel Beukeboom, klimaatgezant, reist per vliegtuig

Maandag stapt hij in een regeringsvliegtuig, samen met premier Rutte die op de openingsdag van de VN-top een speech geeft. “Het is een bliksem­bezoek”, zegt Marcel Beukeboom, de officiële klimaatgezant van Nederland.

Volgende week, in de slotfase, reist hij voor de tweede keer af naar Madrid. Hij probeert dan de trein te pakken, maar of dat lukt is onzeker. “Het is net wat te ver, en onze werkschema’s zijn strak en druk.” De leden van het kabinet met wie hij meereist, de ministers Wiebes (klimaat), Kaag (handel), Van Nieuwenhuizen (infra­structuur) en Van Veld­hoven ­(milieu), kiezen het luchtruim.

“Mijn belangrijkste taak in ­Madrid is het uitdragen van de Nederlandse boodschap: er is ­ambitie nodig voor het klimaat. Ik volg als ambassadeur de onderhandelingen, maar praat er zelf niet in mee, dat doen technische experts van de delegatie. Ik ga naar side events, over jongeren, vrouwen en een eerlijke klimaattransitie.”

In de zijlinie van een klimaattop worden belangrijke coalities ­gesmeed, zegt Beukeboom. ­Achter gesloten deuren, in onderling overleg, kunnen wereldleiders ook afspraken maken, die zich later kunnen uitbetalen.

Heleen de Coninck, IPCC-wetenschapper: ‘Er gebeurt zoveel. Vol kennis en inspiratie gaan de klimaatexperts weer uit elkaar.’ Beeld Dick van Aalst

Heleen de Coninck, IPCC-wetenschapper, reist per trein

Sinds 2003 miste ze geen enkele VN-klimaattop. “Er zijn vele ­redenen om weer te gaan”, zegt de expert over Madrid, eindbestemming van haar trein. ­Terug vliegt ze: er dreigt een Franse spoorwegstaking.

“Ik spreek bij expertsessies: over CO2-beprijzing en de rol van financiële instellingen bij het beperken van opwarming tot 1,5 graden.” Ze woont de conferentie een paar dagen bij. Daarin wil ze  nieuwe kenners ontmoeten, maar ook oude bekenden ­spreken.

“Erbij zijn is heel waardevol. Er gebeurt zoveel meer dan de ­politieke onderhandelingen ­alleen. Vol kennis en inspiratie gaan de klimaatexperts weer uit elkaar.”

De meeste indruk maakte op haar de mislukte Cop in Kopenhagen in 2009. “Gelukkig volgde later ‘Parijs’, maar er ging zes jaar aan mogelijkheden voor klimaatactie verloren.” De Cop25 is volgens De Coninck inhoudelijk geslaagd als landen het eens worden over handel in CO2-rechten, inclusief regels voor integriteit. Dat lukte vorig jaar in Polen niet. “Als dat slaagt kunnen landen met veel CO2-winst, bijvoorbeeld dankzij bossen en boomaanplant, iets daarvan verkopen aan achterblijvers. Los daarvan: elk land moet eigen plannen uitvoeren.”

Lees ook:

Wat schiet het klimaat met nog een top
Hoe zinvol is dat nog, nu blijkt dat landen steeds veel beloven maar weinig uitvoeren?

De organisatie van de klimaattop in Madrid is een haastklus van jewelste
Nadat eerst Brazilië afhaakte en vervolgens Chili wegens sociale onrust verstek liet gaan, moest Spanje in nauwelijks drie weken tijd een klimaattop uit de grond stampen. Het gaat lukken, net aan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden