Vergroening Europa is farce

Beeld Trouw

De verduurzaming van de Europese landbouw, een van de belangrijkste nieuwe elementen van het EU-landbouwbeleid, stelt nog niets voor. Dat blijkt uit twee aparte studies die zijn gepresenteerd onder de vlag van het Europese Milieubureau (EEB), de koepel van 143 organisaties in de Europese Unie.

Het gemeenschappelijke landbouwbeleid slokt bijna 40 procent van het EU-budget op en is al decennialang omstreden, vooral vanwege het subsidiesysteem. Tijdens de onderhandelingen over de nieuwe afspraken voor de periode 2014-2020 wist de landbouwlobby de kern van dat beleid overeind te houden. Maar als tegenprestatie moest de sector wel beloven werk te maken van 'vergroening'.

Het akkoord hierover gold in 2013 als een doorbraak. Toenmalig staatssecretaris Sharon Dijksma van landbouw sprak van 'een belangrijke trendbreuk': eindelijk zou de Europese landbouw duurzaam worden.

Nu blijkt dat veel bij het oude is gebleven. Soms is zelfs sprake van een achteruitgang vergeleken met de vorige periode van zeven jaar, met name in Frankrijk.

Mazen in de wet
Uit onderzoek van het Instituut voor Europees Milieubeleid (IEEP) blijkt dat lidstaten zich op alle mogelijke manieren proberen te onttrekken aan het vergroenen van de landbouw door de mazen in de wet op te zoeken. Bij de landelijke invoering van de Europese richtlijnen hebben de lidstaten, ook Nederland, allerlei alternatieve maatregelen ingebouwd.

Resultaat is volgens het IEEP dat de landbouwsector de makkelijkste duurzaamheidsvoorwaarden kiest om het subsidiegeld binnen te slepen. Hun nationale autoriteiten staan dat toe.

Een van de vergroeningsafspraken is dat een deel van de landbouwgrond moet worden bestemd voor natuurbescherming. Oorspronkelijk had de Europese Commissie voorgesteld dat 7 procent van de akkers moet dienen als zogeheten ecologisch aandachtsgebied. In het akkoord dat lidstaten en het Europees Parlement in 2013 sloten, was dat al teruggebracht tot 5 procent. Na grondig onderzoek in negen lidstaten, waaronder Nederland, constateert het IEEP dat niet meer dan 1 à 2 procent aan de voorwaarden voldoet.

Hoewel de nieuwe zevenjarige periode begon in 2014, gingen de vergroeningsverplichtingen pas begin dit jaar in om de sector de tijd te geven zich erop in te stellen. Maar volgens de milieuclubs is die tijd niet bepaald nuttig besteed.

Bedroevende biodiversiteit
Het andere (veld)onderzoek van het Duitse Instituut voor Agrarische Ecologie en Biodiversiteit (IFAB) toont aan dat het bedroevend is gesteld met de biodiversiteit op de Europese landbouwakkers, soms zelfs slechter dan verwacht. Slechts in minder dan 5 procent van de onderzochte gebieden in tien landen was sprake van een aanvaardbare graad van diversiteit aan bijvoorbeeld wilde planten. De onderzoekers troffen ook het gebruik van verboden bestrijdingsmiddelen aan.

"Ondanks de verschrikkelijke staat van de natuur op Europese landbouwgronden toont dit onderzoek aan dat vergroening niets meer is dan een modewoord dat op papier staat, maar grijs wordt op onze velden", aldus beleidsadviseur Faustine Bas-Defossez van het EEB.

Ook Europarlementariër Gerben-Jan Gerbrandy (D66) toont zich teleurgesteld. "Wat me vooral steekt: we hebben met elkaar afgesproken om de landbouw duurzamer te maken, en als je dan ziet hoe bewust dat ondermijnd wordt... Lidstaten zullen eerlijk moeten zeggen of ze nou voor of tegen die vergroening zijn. Zijn ze voor, dan moeten ze stoppen met het ondermijnen ervan. Nu zijn het net een stel kleine kinderen die er onder het zicht van de schoolmeester onderuit proberen te komen."

De EU bestaat voor bijna 50 procent uit landbouwgebied. In een EU-rapport over de staat van de natuur dat in mei verscheen, hebben de lidstaten zelf de landbouw aangewezen als grootste bedreiging voor de biodiversiteit.

Koepelorganisatie EEB constateert bitter dat die landen in hun landbouwbeleid niet bepaald laten merken die bedreiging serieus te nemen.

Het mag wat kosten
Het gemeenschappelijke Europese landbouwbeleid is sinds begin jaren zestig een van de pijlers van de Europese Unie, toen nog EEG geheten. De landbouwbegroting voor de jaren 2014-2020 beslaat 408 miljard euro. Dat is ongeveer 38 procent van het gehele EU-budget. Begin jaren tachtig was dat nog 70 procent.

Tijdens de lopende periode is het de bedoeling dat de jaarlijkse uitgaven afnemen. In 2020 zouden de betalingsverplichtingen 15 procent lager moeten zijn dan in 2013.

Vanaf dit jaar is ongeveer 30 procent van de uitgaven verbonden aan maatschappelijke doelen zoals biodiversiteit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden