null Beeld

ColumnEsther Bijlo

Vergeet de voetafdruk, kijk naar je klimaatschaduw

Esther Bijlo

Die jongeren toch. Klimaatbewuster dan ouderen, gemiddeld genomen. Maar als het om vliegen gaat, zijn de principes vloeibaar. Dat is geen borreltafelpraat. Een enquête van de Europese Investeringsbank (EIB), die regelmatig grootscheepse onderzoeken onder burgers doet, liet het deze maand nog zien. Bijna 70 procent van de jonge Europeanen onder de 30 zegt rekening te houden met het klimaatprobleem bij het kiezen van een vakantiebestemming. Maar als het op boeken aankomt, is meer dan de helft toch van plan de komende zomer het vliegtuig te pakken. De boven-dertigers zijn ietsje minder bezig met de opwarming als het om vakantie gaat. Maar toch zijn ze beduidend minder van plan een vliegtuig te pakken. Van de mensen tussen 30 en 64 jaar ziet 37 procent dat zitten voor komende zomer, boven de 65 jaar maar een kwart.

Het is lastig om deze cijfers voor de voeten van jongeren te werpen. De wereld in gaan, op reis zijn, het is een behoefte die aan de mens kleeft. Hoeveel vluchten zouden de veertigers en vijftigers misschien al gemaakt hebben in hun leven? Het zou niet rechtvaardig zijn nu met de wijsvinger naar de jongere generatie te prikken en te zeggen: jullie zeggen toch zo klimaatbewust te zijn, handel er dan ook naar. Dat legt een last op individuele schouders die daar niet thuishoort. Natuurlijk moet het minder met het vliegen, de ticketprijs moet omhoog, meer treinen voor de korte en middellange afstanden. Is allemaal nodig. Maar het is moeilijk de eigen klimaatovertuigingen en de ecologische voetafdruk volledig te laten samenvallen in een samenleving die nog grotendeels op fossiel draait.

Effectief wapen

Uit ergernis over het concept ‘ecologische voetafdruk’ bedacht de Amerikaanse klimaatjournaliste Emma Pattee de term ‘klimaatschaduw’. De ‘voetafdruk’ is ooit bedacht door oliebedrijf BP, roept ze nog maar even in herinnering in een onlangs gepubliceerd stuk. Het gereken met kilootjes CO2-uitstoot als gevolg van een autorit verlegt de verantwoordelijkheid van het bedrijf naar de consument. Die discussie is bekend. Maar, stelt Pattee daarbij, de persoonlijke afrekening kan ook nog een effectief wapen tegen activisme zijn.

Ter illustratie legt ze een vergelijking voor. Wie is klimaatvriendelijker: iemand die wekelijks vliegt voor het werk of iemand die dagelijks naar de baan loopt. Simpel toch? Maar stel dat de eerste persoon een klimaatwetenschapper is die overal op de wereld kennis verspreidt over het probleem. En dat de tweede bij een reclamebureau werkt en groenwassende advertenties maakt voor vervuilende fossiele bedrijven. De bijdrage aan het oplossen van de klimaatcrisis is veel groter van de eerste persoon, ondanks de uitstoot van de vliegreizen.

Het gaat om waar je werkt

Dat soort activiteiten zou je de ‘klimaatschaduw’ kunnen noemen, betoogt Pattee. Een donker vlak dat aan iemand vast zit, dat overal mee naartoe gaat. Het gaat om waar je werkt, wat je stemt, hoeveel je met anderen praat over het klimaat en waar je je geld investeert. Die dingen zijn niet in kilo’s uitstoot uit te drukken, maar kunnen wel veel invloed uitoefenen. Stel dat Greta Thunberg alleen maar minder melk was gaan drinken, in plaats van FridaysforFuture op te richten, vraagt Pattee zich retorisch af.

Kijk dus niet alleen maar onder je voeten, zie naar achteren, welke schaduw je meevoert. ‘Besmettelijke’ acties vallen daar ook onder, vindt Pattee. Bijvoorbeeld zonnepanelen op het dak leggen en vervolgens de hele buurt enthousiast maken het ook te doen. Praten over klimaatverandering op een feestje, om het een ‘normaal’ onderwerp te laten worden. En ja, minder vliegen kan ook zo’n besmettelijke actie zijn. Zodat mensen zich afvragen: is het echt een goed idee dat ik nu het vliegtuig pak. Niet om ze met een doorgerekende voetafdruk om de oren te slaan.

Redacteur Duurzaamheid & Natuur Esther Bijlo schrijft elke twee weken een column. Eerdere afleveringen vindt u hier.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden