Vegetatie voor grazers wordt schaars in Serengeti: ‘Zo’n beetje als in de Oostvaardersplassen’

Een trekkende kudde gnoes in het Serengeti-park Beeld Foto James Probert

Zelfs in een natuurpark in Tanzania zijn wilde dieren hun leven niet veilig. Vee neemt bezit van de grasgronden.

Het is een van de grootste en best beschermde natuurgebieden op aarde. Het beroemdst ook: iedereen kent de beelden van de miljoenen grote grazers, de gnoes, zebra’s en gazelles, die ieder jaar de gevaarlijke tocht ondernemen van de Serengeti in Tanzania naar Kenia, op zoek naar drinkwater en grasgronden.

Dit natuurpark, hoe beschermd ook, staat onder druk, meldt een internationaal team van wetenschappers in Science. In de natuurgebieden er omheen is de bevolking enorm gegroeid, in sommige delen in tien jaar tijd zelfs vervijfvoudigd. Met al zijn activiteiten verdrijft de mens de wilde dieren en dwingt ze terug tot de kern van het beschermde gebied. Daardoor is van sommige populaties nog maar een kwart over. “We moeten dringend nadenken over het beheer van de grenzen van beschermde gebieden”, zegt hoofdonderzoeker Michiel Veldhuis van de Rijksuniversiteit Groningen.

Jacht op groot wild

Het hele Serengeti-Mara ecosysteem is ongeveer net zo groot als Nederland, zo’n 40.000 vierkante kilometer en omvat de natuurparken Serengeti en Masai-Mara. De gebieden erbuiten hebben een iets minder beschermde status en worden ook deels bewoond. Door rijke Amerikanen die er een lodge hebben laten bouwen en jagen op groot wild, maar vooral door inheemse bewoners zoals de Masai die er op hun traditionele manier mogen leven. Het zijn nomaden die leven van de veeteelt. En omdat het gras elders altijd groener lijkt, trekken ze met hun geiten en schapen ook de parken in. “We zagen tot wel 20 kilometer in het Serengeti hun kralen”, zegt Veldhuis. “De typische tijdelijke omheiningen waarbinnen ze hun vee houden.”

Doordat de savannes worden afgegraasd door het vee van de nomaden, is het aantal wilde grazers die er vast verbleven, flink verminderd. Bovendien worden de migrerende gnoes en zebra’s teruggedrongen tot de kerngebieden van de parken. “In het verleden hielden de trekkende kuddes zich niet aan de parkgrenzen en sneden ze nog wel eens het pad af. Nu komen die miljoenen dieren op een kluitje te staan en dat heeft een geweldige impact op de vegetatie. Zo’n beetje als we hier in de Oostvaardersplassen hebben gezien.”

Het is niet eenvoudig om daar een antwoord op te formuleren. “Wij in het westen denken misschien dat de parken beschermd zijn, maar die status houdt de mensen daar niet tegen. Een groot hek eromheen of zware straffen werken niet, zeker niet in Afrika waar het vanwege de uitgestrektheid heel lastig is controle uit te oefenen.” Hij verwijt het de Masai niet. “Het is wat de ‘Tragedy of the Commons’ wordt genoemd. Wat voor een individu voordelig is – verboden graasgronden opzoeken – pakt voor de samenleving negatief uit. Je zou hen moeten belonen als ze de parken ongerept laten, bijvoorbeeld door hen te laten delen in de inkomsten van toerisme.”

Lees ook hoe natuurbescherming een bloedige oorlog is geworden

Nu neushoornpoeder meer oplevert dan goud, vliegen internationale veteranen, huurlingen en soldaten steeds vaker naar Afrikaanse natuurparken om daar te helpen bij natuur- en wildbescherming. Niet iedereen is daar blij mee.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden