Stikstofprotest langs de A7 in Lettelbert, bij Groningen.

TNO-rapport

‘Veel projecten liggen stil terwijl hun stikstofinvloed niet aan te tonen is’

Stikstofprotest langs de A7 in Lettelbert, bij Groningen.Beeld Kees van de Veen

Wel of geen vergunning krijgen kan in Nederland afhangen van een mespuntje stikstof. Dat is wetenschappelijk gezien veel te gedetailleerd, concludeert onderzoeksbureau TNO.

Lukas van der Storm

Veel projecten in Nederland liggen stil terwijl hun stikstofinvloed op de natuur niet aan te tonen is. Dat blijkt uit een onderzoek van TNO naar de werking van de stikstofmodellen in opdracht van het ministerie van landbouw. Toch kan het huidige rekenmodel niet bij het grofvuil, benadrukt stikstofminister Christianne van der Wal in een brief aan de Tweede Kamer.

Theatervoorstelling Het Pauperparadijs werd eerder dit jaar zo ongeveer het ultieme voorbeeld van de juridische stikstofpatstelling. Het spektakel in Veenhuizen kon niet doorgaan: de voorstellingen zorgden voor 0,01 mol per hectare per jaar aan stikstofneerslag in het Fochteloërveen. Dat is omgerekend grofweg de hoeveelheid cafeïne in twee kopjes koffie.

Zulke kleine beetjes stikstof zijn met goed fatsoen niet aan te tonen, stelt onderzoeksbureau TNO in een rapport in opdracht van het ministerie van landbouw. Bij dit soort geringe hoeveelheden is de stikstof in de natuur niet meer terug te voeren op één bron. Die 0,01 mol per hectare kan net zo goed nul zijn, of juist aanzienlijk meer. Maar hoeveel precies, valt eigenlijk nooit te zeggen, omdat ‘ruis’ – zoals weersinvloeden – al van grotere betekenis zijn dan de te verwaarlozen stikstofbijdrage van bijvoorbeeld Het Pauperparadijs.

Veel projecten met zo’n kleine bijdrage

Wetenschappelijk gezien zou de stikstofondergrens daarom minstens met een factor honderd omhoog moeten, concludeert TNO. Pas bij een stikstofhoeveelheid van tussen de 1 à 10 mol per hectare per jaar - 14 tot 140 gram dus - is de bijdrage ‘betekenisvol’. Blijft de stikstofneerslag volgens de modellen beneden die hoeveelheid, dan valt de bijdrage van een individuele boerderij, weg, bouwproject of theatervoorstelling in feite weg in de achtergrondruis.

Er zijn duizenden projecten, ontwikkelingen en (boeren)bedrijven met zo’n beperkte stikstofbijdrage. Zo is de uitstoot van de bouw sowieso relatief gering. Bouwprojecten die stilliggen, zitten daarom meestal ruim binnen de door TNO gestelde ondergrens. Dat geldt ook voor veel veehouderijen. Bekend is dat er ruim drieduizend bedrijven zijn die minder dan 1 mol per hectare per jaar aan stikstofinvloed op de natuur hebben. Zij zitten juist in de knel omdat ze sinds het stikstofvonnis van de Raad van State in 2019 een vergunning nodig hebben, terwijl dat voorheen niet zo was.

Vasthouden aan huidige grens

Toch kan het systeem niet zomaar overboord. “Bij een hogere ondergrens wordt het aantal projecten waarvoor een natuurvergunning nodig is lager”, concludeert TNO ook. Veel ontwikkeling die nu stilligt, zouden dan dus toch door mogen gaan. En van al die kleine beetjes samen gaat de natuur mogelijk wél achteruit. “Het is niet uitgesloten dat bijdragen onder deze ondergrens gezamenlijk tot verslechteringen kunnen leiden.”

Anders gezegd: staat er één boerderij in de buurt van een natuurgebied, dan is de invloed in veel gevallen wetenschappelijk niet aan te tonen. Maar staan er twintig die allemaal binnen hun individuele grens blijven, dan is hun gezamenlijke invloed op de natuur wél hard te maken.

Precies om die reden wil minister Van der Wal dan ook vasthouden aan de huidige grens van 0,005 mol per hectare per jaar. “De keuze voor een hogere ondergrens betekent niet dat de stikstofneerslag verdwijnt. Wel zou het betekenen dat veel minder projecten een vergunning nodig hebben, waardoor de totale hoeveelheid stikstof kan toenemen.” Voor de toekomst ziet Van der Wal wél iets in een hogere drempelwaarde. Maar dat kan pas als er ruimte ontstaat doordat de stikstofneerslag overal in de natuur aantoonbaar omlaag is gebracht.

Lees ook:

Na drie jaar stikstofcrisis zit Nederland nog altijd op slot. Wie doorbreekt de impasse?

De stikstofcrisis is precies drie jaar oud. Voor de natuur is er in die tijd weinig verbeterd. Terwijl het verlenen van bijvoorbeeld bouwvergunningen alleen maar moeizamer lijkt te gaan.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden