Vanaf nu heet dit een oerbos

Wethouder Ine van Burgsteden en boswachter Jan Floor onthullen het bord dat van De Waterberg officieel een oerbos maakt. Beeld Koen Verheijden

Een nieuw oerbos openen. Arnhem doet het gewoon. Oeroud is het bos De Waterberg niet. Wat is er dán zo 'oer' aan het Veluwse woud?

Arnhem is teruggekeerd naar de oertijd. En dat komt allemaal door de lokale Socialistische Partij (SP). Die wenste bij de coalitieonderhandelingen in 2014 een oerbos als een cadeau aan de Arnhemmers. En zo geschiedde. Op een zonnige zomermiddag stapt wethouder Ine van Burgsteden (CDA) aan de Deelenseweg uit haar futuristische elektrische waterstofauto om het bordje te onthullen waarop het staat: oerbos De Waterberg. Weer een politieke belofte verzilverd.

Een klein gezelschap genodigden hoort Van Burgsteden de weldadige hoeveelheid bossen en parken roemen waarin Arnhem baadt. Sinds 1899 behoort De Waterberg, bekend van de fileberichten op de A12 en A50, tot het gemeentebezit. Gedeelten ervan werden later bevolkt door Burgers' Zoo en het Nationaal Openluchtmuseum. Het scheelde weinig of ook een Nationaal Historisch Museum was er gebouwd. Maar nu is de resterende 80 hectare Waterberg officieel oerbos.

Eigen nieuwe wildernis
Natuurlijk weet Van Burgsteden ook dat authentiek oerbos op de Veluwe niet meer bestaat. "Maar mensen hebben wel direct een gevoel bij het woord oer", verklaart ze. De onthulling van het bordje markeert volgens haar het begin van vele eeuwen waarin bosbeheerders 'met de handjes afblijven' van dit bos waarin beuken en diverse dennensoorten elkaar afwisselen. Voortaan moet de natuur het er lekker zelf uitzoeken. Arnhems eigen nieuwe wildernis komt eraan.

In het gezelschap wandelt een tevreden Abdurrahman Çetintas mee. Het jonge SP-raadslid met een hip baardje is lid van de natuurwerkgroep van zijn partijafdeling. Bij het brainstormen over het nieuwe verkiezingsprogramma borrelde het idee voor het oerbos op, zegt hij. Daarin kwam het verhaal van het laatste oerbos van de Veluwe ter sprake: het Beekbergerwoud dat min of meer ongeschonden had bestaan sinds de laatste ijstijd. In 1871 ging het voor de bijl.

"Waarom zouden we de Arnhemmers niet een oerbos geven, was onze gedachte. Een bos waaraan we helemaal niks doen?" Çetintas zag tot zijn tevredenheid dat idee terug in het coalitieakkoord dat de SP sloot met D66, GroenLinks en CDA. Een cadeau aan de inwoners, heet het. Al is het de vraag of de kiezers dat zo zullen ervaren. De beuken zijn jonkies en de oudste grove dennen zijn negentiende-eeuws. De verwildering zal, als storm of bosbrand uitblijven, nog even op zich laten wachten.

Beeld Trouw

Quatsch
Sympathiek idee van de gemeente om zo met het bos om te gaan, zegt bos-blogger Marcel van Ool, historicus bij Staatsbosbeheer. "Maar om het bos een oerbos te noemen, dat is natuurlijk quatsch." Voor hem spreekt uit het initiatief weemoed naar de tijden van het Beekbergerwoud, toen niemand de natuurhistorische waarde inzag van een natuurbos. "Dat krijg je nooit meer terug", zegt hij. "Maar dat de mens de handen aftrekt van een bos, is voor stadsbewoners leuk."

Van Ool wijst op de historische golfbewegingen in de appreciatie van de natuur. Als oerbos moet De Waterberg de komende eeuwen mogelijk wisselende opvattingen van boseigenaren gaan trotseren. Van Ool vermoedt dat Arnhem in een romantische bui is en dus spreekt van 'oerbos'. Dat is volgens Çetintas ook zo. Hij is geen purist. Het verwilderen maakt de natuur, een oerkracht, weer de baas. Of zoals Van Burgsteden zegt: het oerbos is de natuurlijke 'legacy' voor de stad Arnhem.

Nieuwe wildernis dus op een voormalig landgoederencomplex waarop zich onder meer een stokoude vuilnisbelt, oude lanenstructuur en een fusilladeplaats uit de Tweede Wereldoorlog bevinden. Met in het hart van het oerbos een fietspad dat open blijft. In de verte klinkt het autogeruis van de A12-A50. Bosbeheerder Jan Floor biedt het gezelschap vast een blik in de verre toekomst 'die wij allemaal niet meer meemaken'. Nu ziet het er nog aangeharkt uit. Maar straks?

Een bos aan zijn lot overlaten, leert zijn rondleiding, is voor een eigenaar-beheerder nog zo makkelijk niet. Het fiets- en wandelpad moet open blijven. Valt er een boom overheen, dan zaagt de gemeente het deel op het pad weg. De rest niet. Maar de veiligheid van de passanten moet nog steeds worden gewaarborgd. Een gevaarlijke tak boven het pad zal worden verwijderd. "We zijn aansprakelijk", zegt Floor. Daarnaast is er nog discussie hoe je een oerbos-in-wording start.

Denktank
"Halen we exoten weg of laten we die juist staan", noemt hij zo'n dilemma. Moet de Douglas-den die ooit voor de houtproductie is aangeplant, weg? Of de taxus en de wilde kastanje? Een denktank met betrokken Arnhemmers zet daar de tanden in. Floor kijkt al eeuwen verder: "Over een paar honderd jaar is de humuslaag overal zo dik dat beuken de andere soorten opslokken. De Waterberg wordt een monotoon beukenbos, waarin soms een gat zal vallen. Daar schiet nieuwe natuur op."

Maar zover is het niet. Voorlopig zullen veel bosbezoekers de wenkbrauwen fronsen bij het bordje 'oerbos'. Veel bomen staan nog prachtig in het gelid. Pas als ze omvallen, zodat varens en mos in het donkere bos de kans krijgen, ontstaat een wilder uiterlijk. De Waterberg is, anders dan omringende bossen, een woud op een leemhoudende bodem. In tegenstelling tot de Veluwse zandgronden houdt die wel water vast. In de mineraalrijke vochtige grond schiet graag witte klaverzuring op.

De voortgang van de verwildering en natuurontwikkeling wordt ambtelijk vastgelegd. Elk decennium opnieuw. Het is een gemeentelijk bos. Een Arnhemse gemeenteraad moet ook ver in de 22ste eeuw inzicht hebben in de gevolgen van de ingezette verwildering. "Wij markeren nu dat we de handen loslaten", zegt Van Burgsteden. "Dat loslaten is al moeilijk." Stoppen met beheren en bemoeien is wat Çetinta¿ op De Waterberg hoopte te bereiken: de natuur bevrijden van de mens.

Voordat ze geluidloos wegrolt in haar witte auto-van-de-toekomst waarschuwt de wethouder het gezelschap nog voor te hoge verwachtingen: "Denk niet wat wij hier over honderd jaar staan en al kunnen zeggen: nou, dat is goed gelukt." Het leidt tot gegrinnik. Honderd jaar verder, dat maakt dit gezelschap niet meer mee. Toekomstige generaties in Arnhem moeten de kunst van het verwilderen maar voortzetten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden