Van Zwolle tot Nordhorn: 60 kunstwerken, 132 km fietsroute

Beeld Hinke Hamer

FIETSTOCHT - De koning zocht zijn hondje. Hij was het beest uit het oog verloren tijdens het jagen en vond hem terug in een tuin waar juist twee kunstenaars stonden te schilderen. De koning bekeek de doeken en nodigde één van de kunstenaars uit op zijn kasteel. Die schilder was Leonardo di Vinci. Van de andere kunstenaar werd nooit meer iets vernomen.

Een toevallige ontmoeting kan verstrekkende gevolgen hebben, wil kunstenaar Braco Dimitrijevic maar zeggen. Zelf had hij eind jaren tachtig een toevallige ontmoeting met Gerrit Toon Bolte, caféhouder te Gramsbergen.

Wie wel eens op de trein is gestapt in het Overijsselse Gramsbergen, kent de witte neonletters van de letters 'Leonardo - Gerrit Toon' op de gevel van het stationsgebouw. Vroeger, nu niet meer, knipperden de letters als de trein naderde.

'Leonardo - Gerrit Toon' maakt deel uit van het project Kunstwegen, dat in 2000 door koningin Beatrix werd geopend. Zestig kunstwerken staan langs 132 kilometer fietsroute, van Zwolle tot aan het Duitse Nordhorn.

De route volgt de Vecht en voert over Emlichheim en Neuenhaus - net in dat hapje dat Duitsland ter hoogte van Hardenberg uit Nederland neemt.

Kunstwegen moest destijds het toerisme naar de grensstreek op gang brengen, want, zo was de gedachte: wie vanuit Nederland Duitsland inkomt, gaat vaak diep het binnenland in - of zelfs naar Zwitserland, Oostenrijk, Tsjechië - en rijdt voorbij aan 'het geheim over de grens'.

Begin deze maand werd Kunstwegen uitgebreid met Raumsichten ('zicht op ruimte'), nog eens veertig kilometer aan fietspad, met negen nieuwe kunstwerken in de openbare ruimte. Nu van Nordhorn tot aan het Duitse Ohne, dwars door het graafschap Bentheim, waar een fiets geen Fahrrad, maar een Fietse heet. Niet meer in oostelijke richting, strak langs de Vecht, maar met een uitstapje naar drie kunststukken in Bad Bentheim.

Een twee meter hoog meisje van edelstaal staart verlangend over de Vecht. Zij zit aan de Nederlandse oever van de rivier en hunkert naar de Duitse jongen aan de overzijde. Letterlijk 'grensoverschrijdend' is het kunstwerk 'Wortlos', van het Russische echtpaar Ilya en Emilia Kabakov.

Om het te zien, klunen we met de fiets aan de hand een heuvel op, door de modder. Dat we tijdens de fietstocht wel vaker van de gebaande paden worden afgeleid en soms goed moeten zoeken voor we het werk aantreffen - ach, dat maakt de fietstocht wel avontuurlijk.

Geen brug in de buurt, dus we dalen de heuvel weer af en steken vlak na Gramsbergen de Duitse grens over. Die is niet te missen: vlak ervoor doorkruisen we een stuk niemandsland, vlak erna ligt het dorpje Laar er glimmend bij. De grond is hier vier keer goedkoper dan honderd meter terug, vertelt de molenaar van de enige molen in het Nedersaksische dorp.

Ook naar het kunstwerk 'Anderswohin' is het even zoeken. Het is het tweede kunstwerk uit de serie Raumsichten, die in het centrum van Nordhorn begint. 'Anderswohin' ('ergens anders heen') van de Duitse Tamara Grcic bestaat uit een serie van twaalf vaasvormige bronzen sculpturen, gelegen op een heuvel. Grcic liet zich tot het werk inspireren door de archeologische vondsten die in 2009 op deze plek werden gedaan.

De negen kunstenaars die een bijdrage leverden aan het project Raumsichten kregen de opdracht zich te baseren op het thema 'Planung', 'planologie'. Zij verdiepten zich in het landschap, in bestaande plannen en in voorstellen die nooit werden gerealiseerd.

De Oostenrijker Marko Lulic ging aan de slag met dertig 'Rademacher Kugellampen', straatlantaarns die begin jaren tachtig nog tijdloos leken en nu hard aan vervanging toe. In het dorpje Schüttorf redde hij ze van de schroot, door ze als een bos bij elkaar te plaatsen. Op gezette tijden verlichten de dertig lampen het twaalfduizend inwoners tellende dorpje.

Hans Schabus pakte het grootser aan. Hij liet een stalen vakwerkbrug uit Oostenrijk transporteren en legde die duizend kilometer verderop, bij het Duitse Ohne over de Vecht. Hoe grensoverschrijdend de Duits-Nederlandse kunstroute echt is, laat Schabus' bijdrage zien: zijn brug staat met één poot in de deelstaat Nedersaksen en met de andere in Noordrijn-Westfalen.

Nordhorn

Bij Nordhorn komen Kunstwegen en Raumsichten samen. De stad, die zich presenteert als 'Wasserstadt', is bekend om haar textielindustrie. In Stadtmuseum Nordhorn, gevestigd in de oude NINO-textielfabriek, is sinds vorige maand de tentoonstelling 'Menschen, Mode und Maschinen' te zien, over de geschiedenis van de textielindustrie.

Het oordeel

De samenstellers van Kunstwegen en de uitbreiding Raumsichten zijn erin geslaagd om fietsen, natuur en kunst te combineren. Leuk fietsen is het, van kunstwerk naar kunstwerk - de meeste ervan zijn zeer de moeite waard.

Route

Kunstwegen voert van Zwolle naar Nordhorn over 132 kilometer en is in vijf dagetappes te fietsen.

Raumsichten (van Nordhorn naar Ohne) is met zijn 40 kilometer in één dag te doen, maar leuker is om ook die route op te delen en uitgebreid de tijd te nemen voor de tocht en de kunst.

Zowel de route Kunstwegen als de uitbreiding Raumsichten is verkrijgbaar via www.grensbelevenis.nl

Zie ook www.raumsichten.org en www.kunstwegen.de


Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden