De bakspiekerboom in Overijssel.

Boom van het jaar

Van grafwachter tot Kabouterboom: twaalf bijzondere monumenten kunnen Boom van het Jaar worden

De bakspiekerboom in Overijssel. Beeld Mark Kohn

Wordt het de geheimzinnige jeneverbes van Zeegse? De scheve linde van Dronten? Of toch een van de andere bomen die zijn genomineerd voor de verkiezing Boom van het Jaar 2019? 

Uit 149 karakteristieke bomen heeft een jury twaalf kandidaten gekozen voor de titel Boom van het Jaar 2019, in iedere provincie één. Vanaf vandaag (tot 16 oktober, 12.00 uur) kan er worden gestemd op de bomen, via de website www.deboomvanhetjaar.nl. De Nederlandse boom die de meeste stemmen krijgt, dingt begin volgend jaar mee in de Europese Verkiezing Boom van het Jaar 2020.

De verkiezing is vorig jaar voor het eerst ­gehouden in Nederland. Het is een initiatief van SBNL Natuurfonds, een landelijke natuurorganisatie die opkomt voor natuur, landschap en erfgoed dat wordt beheerd door particulieren en agrariërs. Vorig jaar werden 265 bomen in twaalf provincies genomineerd. De monumentale apostelboom op de begraafplaats in het Drentse Wilhelminaoord haalde dit jaar de lijst met nominaties niet: de boom sneuvelde tijdens de felle zomerstorm in juni.

Vorig jaar kreeg de ‘troeteleik’ in de middenberm van de A58 bij Ulvenhout in Nederland de meeste stemmen. Deze ruim 180 jaar oude eik staat nog altijd op de nominatie te worden gekapt, omdat Rijkswaterstaat de snelweg wil verbreden. Er is, na de verkiezing, een studie uitgevoerd om te bekijken of de boom toch kan worden behouden. Die kans is er. Ook de Pas-zaak, de stikstof-uitspraak van de Raad van State, kan gevolgen hebben. Rijkswaterstaat moet alsnog extra onderzoek doen naar de wegverbreding. De snelweg-eik eindigde bij de Europese verkiezing van de Boom van het Jaar op de zevende plek. Winnaar werd een 135-jarige amandelboom in Hongarije.

De Nederlandse nominaties voor de verkiezing van dit jaar zijn beoordeeld door een jury, die bestaat uit Frits Mohren, hoogleraar bos­ecologie en bosbeheer aan de Wageningen University and Research, auteur Gerbrand Bakker, tuinontwerper Beatrix Kleuver, adviseur bij de ANWB Paul Makken en rentmeester Maaike Brasz van SBNL Natuurfonds. De inzendingen zijn beoordeeld op het verhaal achter de boom.

De Kabouterboom – Saaxumhuizen, Groningen

Op het Hogeland van Groningen, aan het landweggetje tussen Saaxumhuizen en Eenrum, trotseert een oude es al eeuwen de straffe wind. Aan de voet van de imposante stam zit tussen de wortels een wigvormige holte die toegang geeft tot het binnenste van de boom. De ruimte is aan de grond wel twee meter in doorsnee en versmalt zich naar boven toe, waar het eindigt in een gat op drie meter hoogte. Kinderen die onderweg door een regenbui werden overvallen, schuilden in de ‘Kabouterboom’.

De Kabouterboom in Groningen Beeld Mark Kohn

De Heksenboom van Zwarte Kaat – Bladel, Noord-Brabant

Het is 1596. Zwarte Kaat ontvoert met haar bende een baby uit de ­Hoeve Ten Vorsel. Ze noemt hem Thomas en voedt de jongen zelf op.

Bij terugkeer in de Kempen, jaren later wordt Zwarte Kaat onthoofd door Floris ten Vorsel, Thomas’ broer. De broers worden herenigd. Zwarte Kaat wordt begraven op de hei waar nu de ‘heksenboom’ groeit, een oude beuk. Maar of het allemaal waar is...

De Heksenboom van Noord-Brabant. Beeld Mark Kohn

De ‘Oude Dame Castanea sativa’ die alles zag - Vlodrop, Limburg

In het Limburgse kerkdorp Vlodrop staat zij, een tamme kastanje, rijzig en gracieus. De trotse, jaarlijks veel vruchtdragende diva heeft een taille van maar liefst 575 cm. Ze heeft een hoog opgeheven bladerdek met een tot de grond reikende twijgenkrans. Waarschijnlijk is ze rond 1664 geplant door de toenmalige eigenaar van het Steenen Huys Gerard Bordels, burgemeester van Roermond.

De Oude Dame in Limburg. Beeld Mark Kohn

De jeneverbes van Zeegse, Drenthe

Aan de rand van de Zeegser duinen in Drenthe staat een enorme jeneverbes met grillige bruine stammen, zo dik als bovenbenen, die zich kronkelen vanuit de kern naar de buitenrand. Daar dragen zij een dik dek van twijgen vol groene jenevernaalden.

De jeneverbes van Drenthe. Beeld Mark Kohn

Iep aan Amstel-Keizersgracht - Amsterdam, Noord-Holland

‘Aan de iepenhoofdstad van de wereld. Ik hou van je, hoofdstad, bovenal van je bomen, stad, bomenstad, iep. Iep, iep, iep!’ Aldus de eerste regels van het gedicht waarmee Mariejosé Vaessen oktober 2018 de gedichtenwedstrijd ‘Liefde voor de stad’ won. Amsterdam telt 31.000 ­iepen. De fraaie Ulmus hollandica ‘Belgica’ uit 1900 op de hoek van de Amstel en de Keizersgracht, is genomineerd.

De Noord-Hollandse iep. Beeld Mark Kohn

De Marilandicapopulier – Leeuwarden, Friesland

In het stadspark De Prinsentuin staat de Marilandicapopulier, geplant rond 1842. Vanaf de voet van de boom lopen diepe groeven in de stam naar grote grillige takken. De Prinsentuin werd aangelegd in 1648 in opdracht van prins Willem Frederik van Nassau ter markering van het einde van de tachtigjarige oorlog.

De Marilandicapopulier in Friesland Beeld Mark Kohn

De Bakspiekereik – Lattrop-Breklenkamp, Overijssel

Op Erve Scholten, landgoed Twickel, groeit al meer dan een eeuw deze zomereik door het dak van een ‘bakspieker’ of ‘bakhoes’. Dit bakhuis uit 1738 werd gebruikt om brood te bakken. Rond 1900 wilde pachter Scholten de bakspieker uitbreiden met een varkenshok. De barones van Twickel weigerde omdat daarvoor een forse eik moest wijken, maar gaf wel toestemming voor een bouwwerk rondom de boom.

De bakspiekereik in Overijssel. Beeld Mark Kohn

De Lijnbaanplataan die alles overleeft – Rotterdam, Zuid-Holland

Op de Lijnbaan in Rotterdam staat een plataan, midden in het winkelhart van de stad. Hij werd geplant in 1851 in de tuin van het voormalige Coolsingelziekenhuis. In mei 1940 overleefde de boom de bombardementen op de stad. Rotterdammer Pascale Duin schreef een ode aan de plataan: ‘Kijk, daar sta je dan. Een van de oudsten van de stad. Je volle haardos roert zich in de wind. (...) Een stille getuige.’

De Lijnbaanplataan in Zuid-Holland. Beeld Mark Kohn

De beuk met de moeilijke voeten – Middelburg, Zeeland

In de achtertuin van een voormalig ‘oude mannen- en vrouwenhuis’ aan de Herengracht staat al meer dan 100 jaar een rode beuk. Met mooi weer zaten vroeger de oudjes langs de gevel in het zonnetje. De stam van de beuk is aan de onderkant vergroeid met allerlei vreemde uitstulpingen. Dit komt waarschijnlijk door de hoge grondwaterstand, waardoor het lijkt of de boom zijn ‘voeten’ optrekt.

De beuk met de moeilijke voeten in Zeeland. Beeld Mark Kohn

Capitein ter Zee – Vianen, Utrecht

De rode beuk (Fagus sylvatica ‘Atropurpurea’) Capitein ter Zee staat op de begraafplaats Sparrendreef in Vianen. Hij dankt zijn naam aan de op 11 oktober 1829 overleden J. Carpentier, die bij leven deze titel droeg. Tijdens de bijzetting van Carpentier in het keldergraf is deze boom, nu dus 190 jaar oud, geplant als spil aan het hoofd van het graf. In de loop der jaren is hij om het graf heen gegroeid.

De grafwachter van Sparrendreef in Utrecht. Beeld Mark Kohn

Zwarte populier, Waaldijk – Opijnen, Gelderland

Aan de Waaldijk in Opijnen staat een 112-jarige, zeldzame en kerngezonde inheemse zwarte populier. Na het hoogwater in 1995 moest de dijk worden versterkt, Bij die operatie zijn veel bomen en dijkhuisjes gesloopt. De zwarte populier bleef gespaard. Maar opnieuw dreigt kap, omdat de dijk weer wordt versterkt. Bewoners overleggen met het waterschap om de populier te behouden, maar vooralsnog zonder resultaat.

De zwarte populier van Gelderland. Beeld Mark Kohn

De scheve linde – Dronten, Flevoland

Landgoed Roggebotstaete was vanaf de drooglegging tot 1991 onderdeel van de Rijksbomenkwekerij, die alle planten en bomen voor Flevoland leverde. Deze lindeboom was eigenlijk verkocht aan de gemeente Lelystad. Maar de ambtenaar die de bomen moest bekijken, keurde deze boom af omdat hij scheef zou staan. In het straatbeeld van Lelystad was alleen plaats voor perfect rechte bomen.

De scheve linde in Flevoland. Beeld Mark Kohn

Lees ook:

Schoffelen, omspitten, verkavelen: bomen krijgen in Nederland geen kans om oud te worden

Echt monumentale bomen zijn er in Nederland nauwelijks. Op tal van plaatsen komen burgers in het geweer tegen houtkap. ‘Het rooien van stukken zo groot als voetbalvelden is niet meer van deze tijd.’

Fluitende kurkeik is de Europese Boom van het Jaar 2018

Een boom die zijn naam dankt aan het geluid van de ontelbare vogeltjes die op zijn takken zitten, is met meer dan 26 duizend stemmen verkozen tot Europese Boom van het Jaar 2018.

De bedreigde troeteleik van Ulvenhout is boom van het jaar

Een Brabantse eik won in 2018 de landelijke boom-van-het-jaar-verkiezing, maar hoe lang staat hij er nog?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden