WeekdierLemuren

Van de 107 soorten lemuren op Madagaskar staan er 103 op het punt van uitsterven

Beeld AFP

Een van de meest biodiverse continenten op aarde was Madagaskar. Ooit zat het eiland samen met India aan Afrika vast, maar beide brokken aardkorst zijn losgeraakt en aan de wandel gegaan. India verschoof met grote snelheid naar het noorden, botste tegen Azië en vormde als kreukelzone de Himalaya. 

Madagaskar deed het wat kalmer aan en bleef ergens in de Indische Oceaan steken. Het is dus geologisch gezien een eigen continent. Tropisch warm, en geheel begroeid met rijke oerwouden, maar die tijden zijn voorbij. Het grootste deel is ontbost. Omdat Madagaskar lang geïsoleerd was van de rest van de wereld heeft er zich een geheel eigen fauna ontwikkeld. 

De bekendste voortbrengselen van Malagassische evolutie zijn kameleons en lemuren ofwel halfapen, diergroepen die er ongeveer 50 miljoen jaar over hebben kunnen doen om zich te ontwikkelen tot een ongelooflijke diversiteit. Er waren lemuren die tientallen kilo’s wogen maar die helaas zijn uitgestorven. Er leven ook piepkleine soorten zoals de muismaki die, zoals de naam al zegt, niet veel groter is dan een muis en hooguit 30 gram weegt. Veel van de uitgestorven soorten verdwenen overigens in de laatste tienduizenden jaren – nadat de mens was gearriveerd. Dat zal geen toeval zijn.

Hetzelfde liedje van ellende

Onder de lemuren zijn echte endemische soorten die hun leefgebied hebben in een klein stukje bos op een berg of in een vallei, of die zich in spe­ciaal soort voedsel hebben gespecialiseerd. Zo is er een soort die bamboe eet met een hoog cyanidegehalte. Zo’n dier kan dagelijks een hoeveelheid bamboe verteren waar zoveel blauwzuur in zit dat zes volwassen mensen eraan zouden bezwijken. 

Over het aantal soorten bestaat discussie hoewel die eigenlijk irrelevant is; of je een populatie als soort of als ondersoort benoemt, maakt voor de uniciteit ervan niets uit. De Nederlandse wikipagina meldt 86 beschreven soorten in 2007, de waarschijnlijk iets actueler Engelse wikipagina rept over ‘around 100 existing species’ en volgens de International Union for the Conservation of Nature (IUCN) zijn er 107 soorten. Maar daar gaat het niet goed mee. IUCN meldde dat er 103 van die 107 soorten op punt van uitsterven staan. Bijna allemaal dus!

Het is weer hetzelfde liedje van ellende. Een snel groeiende bevolking, uitbreiding van landbouw­areaal, ontbossing voor houtskoolproductie, illegale jacht en vangst van wilde dieren voor de huisdierenhandel hebben de oorspronkelijke natuur teruggebracht tot een schim van wat ze ooit was. Er worden natuurlijk goede pogingen ondernomen om te redden wat er te redden valt, er zijn reservaten aangewezen, maar dat is toch relatief marginaal. Je kunt het een arme bevolking ook niet kwalijk nemen dat ze haar eigen bestaan laat prevaleren boven dat van de lemuren, maar treurig is het wel. Het trof mij daarom als extra wrang dat ik deze week ontdekte dat mijn supermarkt sugar snaps verkoopt die geteeld zijn in … Madagaskar! Terwijl onze eigen boeren om het hardst roepen dat ze ons voeden, blijken die boontjes helemaal niet van een Nederlandse akker te komen maar uit een ver eilandcontinent waar de lemuren uitsterven. Ik heb ze niet gekocht.

Jelle Reumer is paleontoloog. Hij bespreekt iedere week een dier dat die week in het nieuws was.  

Lees ook: 

Alweer een dier uitgestorven. Daar hebben wij toch geen last van?

Zomaar een greep uit de bak met dode dieren. De dodo (Raphus cucullatus) verdween rond 1680, door de introductie van ratten, honden en katten op Mauritius. De solitaire van Réunion (Pezohaps solitarius) stierf een eeuw na de dodo uit om vergelijkbare redenen.

Al wat rest van de reuzenalk zijn 78 opgezette dieren en 75 uitgeblazen eieren

Het was tijdens de mistige ochtend van 3 juni 1844, nu bijna twee eeuwen geleden, dat drie IJslanders vanuit hun roeiboot op het rotseilandje Eldey aan land stapten. Te midden van een krijsende werveling van opvliegende meeuwen en andere zeevogels, bleven twee grote dieren staan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden