Reportage Rotterdam

Van bammetje tot biogas

Wijkconciërge Jolanda van der Molen leegt een zak met brood. Rotterdam zamelt oud brood in om er groene energie van te maken. Beeld Phil Nijhuis

In Rotterdam zamelt de stichting BroodNodig oud brood in om er duurzaam biogas van te maken. Met succes: de gemeente nam het initiatief deze week over.

 In een beige kliko in de Rotterdamse wijk Schiebroek ligt een eenzaam kaiserbroodje te wachten op een nieuwe bestemming. Het witte bolletje deelt de beige binnenwereld van de kliko met vele halfjes bruin en een enkel gesneden wit. Ze zijn gebakken en verkocht, maar niet opgegeten. Dan zwaait het deksel open en verschijnt het hoofd van Akash Soekha boven de kliko. De in duurzaam afval gespecialiseerde vuilnisman kan tevreden zijn. De kliko bevat een zak die voor driekwart is gevuld, en nergens is plastic tussen het brood beland. Schiebroek heeft zijn werk netjes gedaan. In twee bewegingen knoopt Soekha de zak dicht, met een derde slingert hij de zak brood bij de andere zakken in zijn elektrische kar.

Met de worp van Soekha zijn het kaiserbroodje en alle andere sneetjes wit en bruin begonnen aan een reis van bammetje tot biogas. Bacteriën zullen het brood verteren en CO2-neutraal methaan uitscheiden, dat daarna – net als regulier aardgas – wordt verbrand om elektriciteit op te wekken. Aan het einde van de trip zal het kaiserbroodje een huis of maaltijd duurzaam verwarmen. Of wie weet zelfs de brandstof vormen voor een versgebakken brood.

Ledlampen een jaar laten branden

De transformatie van oud Rotterdams brood naar duurzame energie is een initiatief van stichting BroodNodig, dat 130 beige kliko’s op 85 locaties in de stad beheert. 125.000 broden verzamelden de vier krachten en ruim tweehonderd vrijwilligers van BroodNodig in drie jaar tijd. Genoeg om vijftig huishoudens een jaar van milieuvriendelijk gas te voorzien, of 2000 ledlampen een jaar te laten branden. 

Het succes van BroodNodig is zo groot dat de gemeente Rotterdam het initiatief deze week overnam. Het netwerk van kliko’s, beheerders en vrijwilligers groeit de organisatie boven het hoofd. Hun taak is bovendien gedaan: de voorlichting is gegeven, vrijwilligers zijn gevonden, buurten hebben de kliko’s voor hun oude brood omarmd. Het is nu tijd voor een transformatie van BroodNodig zelf. De organisatie gaat door als platform MetdeStad.

Voor vogels is brood als McDonald’s

Het had overigens weinig gescheeld of het kaiserbroodje in de bus van Soekha had een heel ander einde gekend. Een vrouw van in de veertig wilde het eerder op de ochtend doneren aan de eenden in de plaatselijke singel. Wijkconciërge Jolanda van der Molen – gemeentepolo, bril op de pet – redde het bolletje van een eendenmaag. “Voor de vogels is brood als McDonald’s. Ze vinden het hartstikke lekker, maar een eend met een dieet van brood wordt drie in plaats van twaalf jaar”, weet Van der Molen.

Van der Molen houdt zich al langer bezig met de cultuuromslag in haar wijk Schiebroek Zuid. Als wijkconciërge is het voorkomen en opruimen van zwerfafval een van haar belangrijkste taken. Als ‘adoptant’ van BroodNodig heeft ze bovendien vier broodbakken onder haar hoede. Of Van der Molen bij de broodpolitie hoort? Ze lacht hard. “Ik hoor het gekwetter en ga erop af.”

Eenvoudig is haar taak niet, legt Van der Molen uit. “Het lukt me niet alle ouderen te overtuigen. Ze voeren de eendjes al zo lang. Het is ook eenzaamheid. Gezellig, al die vogeltjes bij je op bezoek.”

Beeld Phil Nijhuis

De wijk is een stuk schoner

Behalve de productie van duurzame energie heeft de inzameling van oud brood een tweede gunstig effect, zegt Van der Molen. Haar wijk is tegenwoordig een stuk schoner dan voorheen. “Je zag de stokbroden liggen. Ondernemers kieperden hele ladingen zo in het gras. Ook omdat ze bijvoorbeeld vanwege hun islamitische geloof geen voedsel mogen weggooien – nu hadden de vogels er nog iets aan, dachten ze.” 

Precies deze combinatie van doelen was voor de initiatiefnemers van BroodNodig in 2015 reden hun collectief op te richten: het tegengaan van voedselverspilling en de Rotterdamse straten opruimen. “We gooien ontzettend veel eten weg. Brood staat in de lijstjes in de top-3 van meest weggegooid voedsel”, zegt campagneleider Paula Zwitser. 

Cijfers van Milieu Centraal en het Voedingscentrum geven haar gelijk. Van de 316 kilogram eetbaar vast voedsel die een consument per jaar koopt, gooide hij of zij in 2016 41 kilo weg. Brood verdwijnt van al het vaste voedsel het vaakst in de prullenbak: negen kilo per persoon per jaar. Met weggegooid vlees en zuivel vormt verspild brood de grootste voedselbelasting voor het milieu. 

Bij hoogbouw vaker brood op straat

Zwitser en kompanen richtten zich vervolgens vooral op Rotterdamse wijken met veel hoogbouw. Daar ligt het brood vaker op straat. En niet onbelangrijk: in die wijken zamelt de gemeente groente-, fruit- en tuinafval niet apart in. “Anders staan er bij een flat zo twintig vuilnisbakken aan de straat. En aan het aantal ondergrondse containers zit een grens”, verklaart Zwitser.

Rotterdam is niet de enige stad die oud brood omzet in groene energie. Ook Amsterdam en Den Haag hebben broodbakken, al noemt de laatste ze liever broodcontainers. Maar nergens is het ophalen van de laatste sneetjes zo’n succes als in Rotterdam, zegt Zwitser.  “Den Haag en Amsterdam hebben niet zo’n club die er bovenop zit. Wij enthousiasmeren, gaan de moskeeën, de scholen en de buurthuizen in.”

Eigenaar Philip Troost van GroenCollect beaamt dat. Het is namens zijn onderneming dat Akash Soekha vuilniszakken met oud brood in een elektrische kar slingert en daarna sorteert. “We reden eerst ook in Amsterdam. Daar werd soms het omslagpunt bereikt dat we tussen het vuilnis op zoek moesten naar het brood. Rotterdam heeft ook weleens een locatie met te veel vuil tussen het brood, maar dan nemen we contact op met een adoptant. Het verbetert dan doorgaans meteen”, vertelt Troost.

Zijn onderneming regelt naast het transport ook de vergisting. Dat gebeurt nu nog in het Groene Hart, maar de vergunning voor een eigen vergister is net rond. Tegen de herfst wil Troost een draaiende vergister in Rotterdam hebben staan. De vergunning is inmiddels rond. “Dan leveren we de stroom afkomstig van Rotterdams brood direct aan de Rotterdammers.”

Voorkomen is beter dan weggooien: wat kan nog meer met oud brood?

Behalve het ophalen en herbestemmen van oud brood geeft BroodNodig ook advies over het voorkomen van afval. Van brood is bijvoorbeeld panzanella te maken. Overheerlijk, volgens Paula Zwitser:

Ingrediënten: Oud brood, in grove stukken gescheurd of gesneden. Rijpe tomaten, in stukjes. Rode ui, gesnipperd. Verse basilicum. Groene en/ of zwarte olijven, gehalveerd. Dressing van olijfolie en drupje balsamico azijnPeper en zout. Verse of gedroogde oregano.

Bereiding: Verhoudingen naar wens, ga uit van ongeveer evenveel brood als tomaat. Meng alle ingrediënten door elkaar. Het oude brood neemt het vocht van de rijpe tomaten op.

Lees ook

Voert uw buurvrouw de eendjes? Meld het bij het eendenvoermeldpunt

Niets zo leuk als die eendjes te zien happen in een stukje doorweekt brood, of ze erom te zien vechten. Maar brood is voor de eendjes niet gezond.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden