Drukte in de vertrekhal op Schiphol.

Duurzaamheid Vliegschaamte

Vakantie in tijden van vliegschaamte: pak toch de trein binnen Europa

Drukte in de vertrekhal op Schiphol. Beeld ANP

Andere landen ontdekken is leuk, maar het klimaat lijdt daar fors onder. De beste oplossing: neem de trein naar je vakantiebestemming. Of ga wat minder vaak, en dan iets langer.

Massaal gaat de wereld op vakantie. In 2018 gingen in totaal 1,4 miljard mensen hun landgrens over. In 2015 gingen nog maar 1,1 miljard mensen voor hun genoegen op reis, blijkt uit cijfers van het World Tourism Organization (UNWTO). Die aantallen zullen waarschijnlijk ook de komende jaren stevig stijgen: groei typeert de toerisme-industrie.

De impact op het klimaat van deze voortdurende volksverhuizing is enorm. Vooral omdat de populairste bestemmingen heel vaak per vliegtuig worden aangedaan: Zuid-Europa, Noord-Amerika en Zuidoost-Azië. 57 procent van de vakantiegangers deed dat afgelopen jaar.

Toerisme zorgt ook daarom voor ongeveer vijf procent van de totale, wereldwijde CO2-uitstoot: 41,5 miljard ton in 2018. Driekwart is een direct gevolg van het transport. Zonder gevolgen voor het klimaat is dat niet gebleven. Ook het toerisme ondervindt hiervan de gevolgen. 

Beeld Sander Soewargana

Hittegebieden

De stijging van de zeespiegel zal ervoor zorgen dat niet alleen kleine eilanden maar ook populaire plaatsen langs de kust verdwijnen. Er zijn dus heel directe gevolgen voor de toeristische oorden, waarschuwt UNWTO. Ook de lokale biodiversiteit lijdt onder het toerisme, omdat dat steeds meer ruimte opeist voor wegen, vliegvelden of hotels.

“Kustplaatsen in de Verenigde Staten, zoals in Florida, hebben nu al te maken met de stijgende zeespiegel”, zegt Bas Amelung, hoogleraar klimaatverandering & toerisme aan de Wageningen University. In Florida is de zeespiegel de afgelopen zestig jaar twintig centimeter gestegen. De Amerikaanse staat begint aan de kust langzaam onder water te staan.

“Daarnaast worden regio’s door temperatuur­stijging langzaam maar zeker hittegebieden, in Spanje en Portugal bijvoorbeeld”, gaat Amelung verder. “Die regio’s worden steeds minder aantrekkelijk.” Of Zuid-Europa ook last zal krijgen van de stijgende zeespiegel is lastig te zeggen. Amelung: “Voor het Middellandse Zeegebied zijn de gevolgen moeilijk in te schatten. Daar is nog weinig onderzoek gedaan.”

Uiteraard zijn er ook positieve effecten. Langere strandseizoenen bijvoorbeeld. Dat levert meer omzet op voor wie afhankelijk is van het toerisme. De omzet van het wereldwijde reisverkeer steeg van 650 miljard (2008) naar 1100 miljard (2016).

Maar, waarschuwt, UNWTO, dat weegt niet op tegen de nadelen. Restaurants, bars, hotels met hun airco’s en zwembaden: ze zijn samen de bron van een vijfde van de totale CO2-uitstoot veroorzaakt door toerisme.

Vuile stookolie

Ook de cruisesector staat er bepaald niet goed op. Cruiseschepen stoten heel veel CO2 uit. Niet alleen omdat ze meestal lange reizen ondernemen, ook door het gebruik van vuile stookolie als brandstof, zegt Mariken Stolk van voorlichtingsorganisatie Milieu Centraal. “En zo’n cruiseschip is erg inefficiënt. Het vervoert relatief weinig mensen in een grote ruimte.”

Grote milieuwinst is er dus te boeken als mensen in plaats van met het vliegtuig met de trein op vakantie gaan. “Of kiezen voor de elektrische auto. Bewustwording over deze alternatieven is erg belangrijk.” Zo vervoert een internationale trein veel mensen, waardoor de uitstoot per persoon aanzienlijk lager is. Treinen rijden vaak op elektriciteit die ‘groen’ kan zijn opgewekt.

Amelung wijst op nog een andere klimaatfactor: de citytrip. Uit onderzoek van Vliegtickets.nl blijkt dat de online verkoop in 2017 van tickets voor korte vakanties naar Europese bestemmingen drie keer zo hard steeg als buiten Europa.“Denk aan een weekendje Barcelona”, zegt Amelung. “Ik zou zeggen: ga in plaats van vijf keer een weekend per half jaar, een keer twee weken lang.”

Gabriel Castro Tejera: Voor 20 euro naar Polen

Gabriel Castro Tejera (32), ­suppoost in het Konserthus van Gotenburg houdt van vliegen en hij doet het behoorlijk schaamteloos. “Ik weet wat de consequenties zijn, maar daar laat ik me niet door weerhouden. Een paar weken geleden vloog ik nog naar Polen, voor 20 euro. Als treinreizen even goedkoop zou zijn als vliegen, zou ik met liefde de trein nemen.”

Nee, Tejera denkt dat hij zijn vlieggedrag pas zou veranderen als vliegtickets een stuk duurder ­werden. “Waarom zijn vluchten zo belachelijk goedkoop? De milieuschade is niet af te zien aan de prijs. Eigenlijk zou reizen moeten worden belast naar milieu-impact.”

En hoe is het de Zweden vergaan met hun ‘flygskam’?

Greta Thunberg blijft het herhalen: vliegen is slecht voor de wereld, belachelijk dat we dat zoveel doen. We weten het. Maar veranderen we ons gedrag ook? Flygskam (vliegschaamte) werd, geholpen door de scholier, hét ­Zweedse exportproduct van 2018. Haalde die gêne ook wat uit?

Volgens de reisbarometer van het tijdschrift Vagabond maakte het Zweedse volk in het jaar van het vliegschaamrood een half miljoen minder overzeese plezierreizen dan het jaar ervoor. Een half miljoen: toch best wat, op een bevolking van 10 miljoen, al lag daarmee het aantal nog steeds op 11,2 miljoen – meer dan een reis per persoon, meereizende kinderen en zakenreizen niet meegerekend.

Het zijn natuurlijk niet alleen ethische overwegingen die bij onze keuzes een rol spelen. In datzelfde 2018 was de Zweedse kroon uit­zonderlijk zwak én de zomer broeikasgasheet. En na een kwakkelend voorjaar meldden de reisbureaus een forse groei in het aantal last-minuteboekingen. ­Reisorganisatie TUI zag de eerste twee weken van juli een toename van 50 procent ten opzichte van diezelfde periode een jaar geleden. Klimaatverandering is best erg, maar de zon op je huid voelen is toch ook een mensenrecht.

Desondanks is er niet uitsluitend reden tot cynisme. Na #flygskam en #vistannarpåmarken (‘wij blijven aan de grond’) is er een ­nieuwe trending hashtag op sociale media: #hemester, een samenstelling van hem (thuis) en semester (vakantie). De Zweedse toeristenvereniging STF verklaarde verrukt dat dit jaar nóg meer Zweden kiezen voor een vakantie in eigen land.

Svenja Keune: Geef het goede voorbeeld

Svenja Keune (33), een promovendus die in een zelfgebouwde tinyhouse woont in Bollebygd, heeft haar reisgedrag aangepast. “Eigenlijk al voordat ik van de term flygskam had gehoord. In de academische wereld wordt het heel normaal gevonden dat je continu van conferentie naar conferentie vliegt.” Nu ze in het eindstadium van haar proefschrift zit, is het makkelijker dicht bij huis te blijven. Keune stopte met vliegen.

Keune werd geraakt door de authenticiteit van Greta Thunberg. “Die zegt: ‘Leef het verschil dat je wil zien’. Ik ontmoet veel duurzaamheidswetenschappers, die boeken schrijven over milieu of klimaat, en dan verbaas ik me erover hoeveel van hen uit wegwerpkopjes drinken en per vliegtuig reizen. Juist in zo’n positie heb je de kans met een goed voorbeeld te ­leiden.””

Lees ook: 

Op vakantie in Europa? Ga lekker met de trein!

Andere landen ontdekken is leuk, maar het klimaat lijdt daar fors onder. De beste oplossing: neem de trein naar je vakantiebestemming. Of ga wat minder vaak, en dan iets langer.

Deze site maakt trein- en bustickets boeken makkelijk én duurzaam

Vliegtickets zijn goedkoop met een paar muisklikken te boeken. Dat is voor trein- en bustickets wel anders. Met Green Tickets moet dat veranderen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden