Urgenda

Urgenda werkt als aanmoediging in andere milieuzaken

Jongeren van Fridays For Future Nederland, Extinction Rebellion Jong en Jongeren Milieu Actief lopen vanaf de Hoge Raad naar de Tweede Kamer vanwege de uitspraak in de Urgenda-zaak. Beeld ANP

Ook de Hoge Raad bekrachtigt het Urgenda-vonnis. Welke gevolgen heeft deze historische zaak gehad?

Echt als een verrassing kon het niet komen: ook de Hoge Raad besliste vrijdagochtend dat het Urgenda-vonnis geldig is. Eerder vonnisten de rechtbank in Den Haag en het Gerechtshof dat de staat in 2020 de uitstoot van broeikasgas CO2 met minimaal 25 procent moet hebben teruggebracht ten opzichte van 1990.

Het arrest lag in de lijn der verwachting, omdat de advocaat-generaal adviseerde de eerdere uitspraken op te volgen. De Hoge Raad toetst vooral of de procedures in de eerdere rechtszaken goed gevolgd zijn. Naar de inhoud kijkt de Raad nauwelijks. Nu de hoogste civiele rechter zich heeft uitgesproken over Urgenda, is verder beroep onmogelijk. In 2015 gaf een rechter actiegroep Urgenda voor het eerst gelijk, vorig jaar bekrachtigde het Hof dat vonnis.

De overheid ging in beroep, omdat ze getoetst wilde zien of de rechter hier op de stoel van de overheid was gaan zitten. Kabinetten maken immers beleid en bepalen hoe snel de CO2-uitstoot omlaag moet, rechters niet. Door het Rijk te verplichten de CO2 terug te brengen, komt de rechter te veel op het terrein van de regering, vindt het kabinet.

Toch leek het kabinet ook inhoudelijke overwegingen te hebben bij het beroep. Zo zei de landsadvocaat tijdens de behandeling dat het snel doorvoeren van extra klimaatmaatregelen onredelijk duur is. Bovendien stelde Nederland met het Klimaatakkoord al doelen voor 2030 en 2050.

De Hoge Raad herhaalde de argumentatie van de lagere rechters. De Nederlandse overheid heeft de verantwoordelijkheid om te voorkomen dat de bevolking gevaar loopt door de gevolgen van klimaatverandering, zoals zeespiegelstijging, extreme neerslag en extreme hitte. “De levens, het welzijn en de leefomgeving van velen worden bedreigd, dat doet zich voor een deel nu al voor”, staat in het arrest. “Het argument dat de eigen uitstoot slechts gering is, kan een land daardoor niet ontslaan van de verantwoordelijkheid om maatregelen te nemen.”

Concrete doelen

De overheid moet dus haar verlies nemen. En dat in een week dat het toch al niet mee zit, wat de uitstoot betreft. Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) maakte dinsdag bekend dat de CO2-reductie in 2020 waarschijnlijk rond de 21 procent uitkomt, terwijl het in november nog 23 procent verwachtte. Om ‘Urgenda’ te halen, zal minister Eric Wiebes (klimaat) extra maatregelen moeten nemen. Hij wil daar de komende weken over nadenken. Coalitiepartijen D66 en ChristenUnie riepen hem vrijdag meteen op om meer te doen tegen CO2-uitstoot.

In 2015 was het nog nieuw, dat een rechter zo ingreep in beleidsvoornemens. De rechtbank oordeelde over inspanningen die het Rijk deed om de klimaatverandering vijf jaar later binnen de perken te houden. Verschillende milieuclubs lijken zich aangemoedigd te voelen door Urgenda, aangezien ook in het stikstofdossier en rond natuur- en landbouwbeleid veel burgers en actiegroepen naar de rechter stappen.

De Urgenda-zaak heeft nog een ander gevolg gehad. Het kabinet kijkt wel uit om zich vast te pinnen op concrete doelen. In de Klimaatwet, waarin staat dat de CO2-uitstoot in 2030 met 49 procent moet zijn afgenomen en in 2050 vrijwel volledig, staan geen rechtsgeldige cijfers. De wet gaat uit van ‘doelen’, niet van grenswaarden die juridisch afrekenbaar zijn. Daarmee bevat de wet vooral voornemens, en die zijn volgens juristen niet of nauwelijks aan te vechten bij een rechter.

Lees ook:

Urgenda-vonnis raakt steeds verder uit zicht

Het wordt voor het kabinet hoe langer hoe moeilijker om aan het Urgenda­-vonnis te voldoen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden