Stikstofaanpak

Uitkoopregeling varkensboeren werkt niet: de ene na de andere boer haakt af

Beeld Herman Engbers

Veel minder varkensboeren dan minister Schouten hoopt, willen hun bedrijf daadwerkelijk beëindigen. Daarmee loopt de stikstofaanpak van minister Schouten van landbouw en natuur opnieuw vertraging op. Bovendien blijkt de uitkoopregeling vooral aantrekkelijk voor boeren met moderne, relatief ‘schone’ stallen.

Door varkenshouders uit te kopen, hoopt minister Schouten de uitstoot van stikstof te verminderen. Daardoor moet ruimte ontstaan voor de bouw, die anders opnieuw stil dreigt te vallen. Uit onderzoek van het Platform voor onderzoeksjournalistiek Investico en ‘EenVandaag’ blijkt dat de regeling aanvankelijk was overtekend, maar dat de ene na de andere boer nu afhaakt.

Voor de uitkoopregeling is nu in totaal een half miljard euro uitgetrokken. Maar van de 407 boeren die aan de voorwaarden voldoen, zal slechts 50 tot 60 procent daadwerkelijk tekenen, verwacht POV, de belangenbehartiger van de varkenssector – terwijl op 361 handtekeningen was gerekend. De agrarische adviesbureaus DLV en ABAB, die veel met individuele boeren om tafel zitten, bevestigen deze cijfers. De varkensboeren verdienen op dit moment goed en in Brabant zijn strengere milieuregels met twee jaar uitgesteld. 

Uit het onderzoek blijkt bovendien dat het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) een rekenfout heeft gemaakt en dat de vermindering van de stikstofuitstoot hoe dan ook veel lager uitvalt. Rudy Rabbinge, emeritus hoogleraar aan de Wageningen Universiteit en lid van de commissie-Remkes die het kabinet adviseert over de stikstofproblematiek, noemt de regeling ‘weggegooid geld’.

Relatief jonge bedrijven voorgetrokken

Pikant is dat de uitkoopregeling vooral financieel aantrekkelijk is voor boeren met relatief nieuwe stallen. Uit een reconstructie van Investico en EenVandaag blijkt dat de Rabobank bij het opstellen van de regeling een forse vinger in de pap had. De bank zou zo haar investeringen in de sector veilig hebben willen stellen: boeren met moderne stallen hebben meer schulden bij de bank dan boeren met oude stallen. Die voorwaarden zijn voor 90 procent door de minister overgenomen in de huidige regeling,’ vertelt René Coppens, de huidige voorzitter van de commissie achter de regeling, en oud Rabo-bankier, met trots.

Onafhankelijke deskundigen waarschuwden het ministerie al in 2019 voor het ongewenste effect van de uitkoopregeling, maar die werd niet aangepast. De Rabobank zegt het zelf ook niet goed te vinden dat de saneringsregeling relatief jonge bedrijven voortrekt, maar ontkent het financiële voordeel. Ze zegt juist inkomsten mis te lopen, omdat door de saneringsregeling de omvang van de portefeuille krimpt.

Varkenshoudersorganisatie POV wijst erop dat de uitkoopregeling aanvankelijk ook niet was bedoeld om de uitstoot van stikstof te beperken. Doel was een warme sanering van een sector die het moeilijk had. Uri Rosenthal, oud-VVD-minister en tot eind 2019 voorzitter van de commissie die de regeling ontwierp, bevestigt dat: “Geur, klimaat en stikstof: allemaal prachtig, maar daar was het mij niet om te doen. Ik wilde de sector meer rendement geven”.

Stikstofopbrengst pas in april duidelijk

Beperking van de stikstofuitstoot kwam pas als doelstelling in beeld door de stikstofuitspraak van Raad van State eind mei vorig jaar. Toen bleek dat het bestaande stikstofbeleid de natuur te weinig beschermde en de stikstofneerslag fors naar beneden moest. Er dreigden daardoor economische activiteiten op slot te gaan. Sindsdien zoekt de regering naar maatregelen, wat onder meer leidde tot verlaging van de maximumsnelheid op snelwegen naar 100 kilometer per uur overdag, en tot een mislukte poging eiwitarm veevoer voor koeien te verplichten.

Het ministerie van landbouw en natuur zegt dat pas april volgend jaar duidelijk is wat er uiteindelijke stikstof-opbrengst zal zijn van de uitkoopregeling. Het houdt voorlopig vast aan de ruime berekening van PBL en blijft van mening dat de maatregelen ‘voldoende opleveren voor de bouwopgave en dat er geen tekort zal ontstaan’. Desnoods worden later nieuwe maatregelen genomen, aldus het ministerie.

Lees ook:

Laat de boeren zelf bepalen hoe ze hun uitstoot verminderen

Leg boeren niet op wat ze moeten doen en in welk toekomstbeeld ze moeten passen. Geef ze vrijheid, binnen heldere kaders, bepleit hoogleraar milieu en duurzaamheid Jan Willem Erisman.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden