Jelle’s WeekdierScelidosaurus

Twee rolkeien van dinobot zien er niet spectaculair uit. De ‘paleokunst’ helpt een handje

Een scelidosaurus zoals hij een slordige 193 miljoen jaar geleden zal hebben rondgelopen.Beeld Reuters

Wie weet niet wat een dinosaurus is? Menig achtjarig kind weet tientallen namen uit het hoofd op te dreunen en er de juiste afbeelding bij te vinden. Spectaculaire feiten halen regelmatig het nieuws, zoals onlangs nog de verkoop van een exemplaar van Tyrannosaurus rex voor een godsvermogen op een veiling. De laatste decennia komen mooie dinosaurusvondsten vooral uit Wyoming en Montana, waar het ene na het andere geraamte wordt blootgelegd. Sommige ervan staan in Naturalis tentoon. Maar ook uit Mongolië, westelijk Afrika, Tanzania en Argentinië zijn schitterende vondsten bekend – en vergeet de kudde Belgische iguanodons in Brussel niet.

De oudste vondsten echter komen uit Engeland, waar al in de vroege negentiende eeuw de eerste tanden en botten werden ontdekt. De norse Engelse zoöloog Richard Owen muntte in 1842 het woord ‘dinosauria’. Engeland zou in de loop der tijd nog menige fraaie dinosaurus opleveren, maar eigenaardigerwijs was er tot voor kort uit het naastgelegen Ierland geen enkele vondst bekend.

Daaraan is nu een eind gekomen. In een deze week online verschenen artikel in het tijdschrift Proceedings of the Geologists’ Association wordt onder de weinig aan de fantasie overlatende titel ‘First dinosaur remains from Ireland’ kond gedaan van de ontdekking van twee onmiskenbare dinobotten. Ze werden in 1980 en 1981 door een inmiddels overleden verzamelaar gevonden langs de kust ten noorden van Belfast en lagen sindsdien in het museum van de Noord-Ierse hoofdstad.

Het zijn twee onooglijke brokken, beide nog geen tien centimeter groot en flink door de branding afgerold tot vrijwel onherkenbare klonten. Twee rolkeien van bot dus, visueel totaal niet spectaculair. De fossielen zijn afkomstig uit sedimenten die uit dezelfde tijd stammen als de gesteenten van de bekende ‘Jurassic Coast’ langs de Engelse zuidkust en daarmee een kleine 200 miljoen jaar oud.

Paleontologen uit Belfast en van de universiteit van Portsmouth hebben de brokken onderzocht en zijn op grond van de oppervlaktestructuur en de histologie (de inwendige opbouw van beencellen en botweefsel) tot de constatering gekomen dat het om twee botfragmenten van dinosaurussen gaat, de voorlopig enige dino’s van het Ierse eiland.

De vinder dacht destijds dat het twee botten van hetzelfde individu konden zijn, maar dat bleek niet het geval. Het ene stuk is afkomstig uit het dijbeen van een plantenetende dino, hoogst waarschijnlijk een scelidosaurus. De andere is een stuk scheenbeen van een vleeseter. Daarvan is de exacte naamgeving minder duidelijk; men denkt aan een vroege vertegenwoordiger van de groep waar de ‘raptors’ (bekend van Jurassic Park) en uiteindelijk zelfs de vogels toe behoren.

Een leuk aspect van de paleontologie is het reconstrueren van de dieren in de vorm van schilderijen of sculpturen. Deze zogenoemde ‘paleoart’ ontstond eveneens in de negentiende eeuw. Tegenwoordig werken tientallen kunstenaars nauw samen met paleontologen om het fossiele leven zo realistisch mogelijk uit te beelden. Het is een manier om dingen die we niet letterlijk kunnen zien toch visueel weer te geven, het onzichtbare zichtbaar te maken. De hierboven afgebeelde scelidosaurus is er een fraai voorbeeld van.

Jelle Reumer is paleontoloog. Voor Trouw bespreekt hij iedere week een dier dat het nieuws haalt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden