Rozenteler Marc Koene van SK Roses in de kas, verwarmd door een warmtekrachtkoppeling.

ReportageEnergietransitie

Tuinders moeten van het aardgas af, maar waar komt dan de stroom, warmte en CO2 vandaan?

Rozenteler Marc Koene van SK Roses in de kas, verwarmd door een warmtekrachtkoppeling. Beeld Phil Nijhuis

Tuinders moeten van het aardgas af, volgens het Klimaatakkoord. Dat betekent het einde van hun geliefde warmtekrachtkoppelingen. Maar waar komt dan de stroom, warmte en CO2 vandaan? Rozenkwekerij SK Roses ziet het voorlopig niet gebeuren.

In het Zuidhollandse dorpje De Lier verwelkomt SK Roses zijn klanten met levensgrote foto’s op de muur en zelfs een eigen glossy. Maar in de rozenkas zelf worden gasten minder warm ontvangen. Voor de glazen schuifdeuren houdt eigenaar Marc Koene – halflange krulletjes in het vet – streng een beschermende outfit omhoog. Je mag pas verder, als je bent ingepakt in grote plastic kniekousen, met daaroverheen een wit pak met mouwen, pijpen en een capuchon. “Wie weet wat je allemaal van buiten meeneemt”, zegt Koene. Zijn eigen trainingspak met bedrijfslogo verlaat het bedrijfspand nooit.

“We hadden eens een bacterie binnen”, licht hij dit strenge hygiënebeleid toe. Dat was een nachtmerrie: twee hectare rozen moesten worden vernietigd. “Het is zo zonde om alles weg te gooien, met steenwol en druppelsysteem en al.” Duurzaamheid is sowieso belangrijk voor hem. “Vroeger stond een struik vier jaar in de kas”, vervolgt hij, “maar struiken kunnen acht tot negen jaar meegaan.”    

Hard werken aan precies de juiste atmosfeer

Eén stap over de drempel ruikt het plotseling naar lente. In een overdaad aan licht staan rijen witte rozenstruiken stilletjes te groeien. Snel schuiven de deuren weer automatisch dicht. Allerlei systemen werken hier hard aan precies de juiste atmosfeer. Koene duwt voorzichtig een paar blaadjes opzij om alles aan te wijzen. Tussen de bloemen, geplant op steenwol, hangen kleefplaatjes waar vastgeplakte beestjes worden gemonitord. Buizen op de grond sturen warmte omhoog langs de rozenstammen. Andere buizen spuiten uit kleine gaatjes onzichtbaar CO2. Het broeikasgas staat onder tuinders bekend als ‘bemesting’, want zonder CO2 groeien planten niet. Vlak onder het dak van de kas zorgen speciale schermen en ventilatoren voor de juiste luchtvochtigheid.

Al decennialang perfectioneert Koenes familie de systemen in hun kassen. Daarbij hoort ook zuinig omgaan met de grondstoffen en benodigdheden, ook wel verduurzaming genoemd. SK Roses recyclet veel water, gebruikt in de regel geen bestrijdingsmiddelen en zet ook licht, warmte en CO2 zo efficiënt mogelijk in. Die laatste drie maakt SK Roses zelf, net als de meeste tuinders, dankzij warmtekrachtkoppeling (wkk) – een installatie gevoed met aardgas, die stroom, warmte én CO2 produceert. “Best een uniek systeem”, zegt Koene. “Omdat je die drie allemaal in één kas gebruikt. Dat is dus beter dan een energiecentrale die soms nog warm water dumpt in de rivier.”

Gas afzweren stelt de sector voor problemen

Nu moet ook de tuinbouwsector verduurzamen, wat in de praktijk betekent dat tuinders als de Koenes hun kassen van het gasnet moeten afkoppelen. Ze moeten overstappen op elektriciteit. Toch kocht SK Roses voor deze nieuwste, derde vestiging in De Lier expres een kleine warmtekrachtkoppeling. Want gas afzweren stelt de sector voor problemen. Zonder warmtekrachtkoppeling moeten kassen hun stroom, warmte en CO2 ergens anders vandaan halen, legt Koene uit. Of en hoe kwekers dat kunnen doen, verschilt per gewas en locatie, maar hangt ook af van inkoopprijzen. Elke tuinder maakt iedere dag wel weer een andere rekensom voor de ideale balans in zijn kas.

De meeste energie die de sector nodig heeft, gaat naar warmte. Dat kán uit de grond komen, zoals in De Lier. SK Roses schreef zich in bij een aardwarmtenetwerk. Rondom de kas zijn bouwvakkers al druk bezig om het bestaande buizennetwerk uit te breiden. Koene verwacht zijn kas dit jaar te kunnen aansluiten. 

Op zo’n twintig plekken in Nederland sloegen tuinders hun eigen aardwarmteputten. Dat doen ze gezamenlijk, want het is een kostbare onderneming, al snel zo’n twintig miljoen euro. En risicoloos is het niet. Sommige tuinders kunnen na investeringen van miljoenen nog steeds niet rekenen op aardwarmte.

In bodems waar geothermie niet goed bereikbaar is, biedt restwarmte uit de industrie soms een uitkomst. Maar ook die ontwikkeling gaat met vallen en opstaan. Een veelbesproken warmteleiding van de Rotterdamse haven naar Leiden stuit op allerlei problemen en laat dus op zich wachten; de speciaal hiervoor verenigde tuinders staan in de kou. Mogelijk kunnen zij aanhaken op een aardwarmtenetwerk kilometers verderop. In de tussentijd blijven de wkk’s aanstaan.

Zuiveren en transporteren van CO2 is duur

En dan CO2. Ook daar heeft Koene geluk. De kassen in het Westland zijn aangesloten op een netwerk van deels oude oliepijpleidingen waar een Shell-raffinaderij en een bio-ethanolfabriek hun vrijgekomen CO2 in spuiten. Kassen búiten dat zogeheten OCAP-netwerk krijgen dezelfde CO2 in vloeibare vorm geleverd in vrachtwagens. Maar dat is vaak lang niet genoeg. “Tuinders hebben met minder warmtekrachtkoppelingen méér CO2 nodig”, zegt Dennis Medema, Innovatiespecialist energie van Glastuinbouw Nederland. “Dat klinkt misschien tegenstrijdig, want de meeste industrie wil juist van CO2 af. Voordat een kas CO2 kan gebruiken, moet dat worden gezuiverd en getransporteerd. Dat kost veel geld.”

En dan zitten er ook nog externe prikkels in de weg voor bedrijven om CO2 naar tuinders door te sluizen. Subsidies en emissierechten prikkelen nu meer richting opslag onder zee, al wordt dat nog niet toegepast in Nederland.

Nog belangrijker en urgenter voor de energietransitie in de tuinbouwsector is volgens Medema de voorziening van stroom. De overheid heeft begin dit jaar de energiebelasting voor grootverbruikers verhoogd, om duurzame energie te stimuleren (Opslag Duurzame Energie). Voor tuinders pakt dat onvoordelig uit, hun bedrijven vallen in de tariefschijf waarvoor de prijzen het meest stijgen. “Kassen die juist losgekoppeld waren van aardgas gaan door die prijsstijging hun warmtekrachtkoppeling weer terugzetten”, zegt Medema. “Dat is echt te gek voor woorden.”

Zonnepanelen op kassen houden zonlicht tegen

Ook Koene vindt het onbegrijpelijk. “Dit gaat precies in tegen de elektrificering die de overheid wil. Elektriciteit is voor ons bedrijf straks 400.000 euro per jaar duurder.” Zelf stroom opwekken met zonnepanelen of windmolens is ook geen oplossing. Zonnepanelen op kassen houden zonlicht tegen en op schuren past vaak niet genoeg vermogen, hoewel Koene de mogelijkheden wel onderzoekt. In ieder geval krijgt SK Roses voor de bouw van  windmolens geen vergunning. Het bedrijf staat te dicht bij een woonwijk. 

Voor betaalbaar licht op zijn rozen, moet Koenes zijn kleine warmtekrachtkoppeling voorlopig dus nog wel even laten draaien, misschien zelfs harder dan voorheen. SK Roses wil dat de rekensom goed uitpakt voor het ideale klimaat in de kas. 

Lees ook: 

De aarde als onuitputtelijke schone energiebron

Europa kan scoren met aardwarmte, zegt geoloog Jon Limberger. Vandaag promoveert hij in Utrecht op een studie hierover. Mooi nieuws: Nederland lijkt bij uitstek geschikt. Kunnen we gas inruilen voor geothermie?

Glastuinbouwers staan in de rij voor het CO2 van de vuilverbrander

Een huisvuilverbrander in Duiven begint met het opvangen van CO2 uit de schoorsteen. Tuinders uit de buurt willen het gas graag kopen als voedingsstof in de kas. Is dit het begin van een trend?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden