Illegale handel

Tijgerhandel blijft big business

Een Siberische tijger in een kooi van een Chinees circus in 2018.Beeld AFP

Tijgers worden ernstig bedreigd in hun voortbestaan. De regels voor de handel in deze dieren zijn, op papier, dan ook streng. Waarom gaat het dan toch nog mis? En waarom juist in Europa?

Tijgers zijn een van de meest bedreigde diersoorten in de wereld. In het wild leven er niet meer dan 3900, verdeeld over de verschillende ondersoorten, zoals de Siberische tijger, de Sumatraanse, de Bengaalse, de Maleise en de Zuid-Chinese tijger. Vele soorten zijn, met dank aan jagers en stropers, al uitgestorven. De Kaspische tijger bijvoorbeeld. Of de Balinese en de Javaanse tijger. Want tijgers zijn gewild in Azië. Vooral in China en Vietnam, waar een hardnekkig geloof bestaat in de potentieverhogende werking van medicijnen waarin tijgerdelen zijn verwerkt. In het Westen is voor die claim nooit enig bewijs gevonden.

Ze zijn ook dankbare objecten voor commerciële exploitatie, als circusattractie of om er mee op de foto te gaan. Ook daarom leven er in China, maar ook in Verenigde Staten meer tijgers in gevangenschap dan er nu nog in het wild nog over zijn. Per saldo staat de tijger dus niet voor niets op de Cites-lijst van met uitsterven bedreigde soorten. De handel is strikt gereglementeerd: alleen in buitengewone omstandigheden is die toegestaan.

Desondanks, gaat het vaak mis, zelfs in de Europese Unie. “Alleen al in de periode van 2013 tot en met 2017 vonden we 103 levende tijgers die van Europa naar elders zijn geëxporteerd”, zegt Louisa Musing vanuit Londen. “En dat zijn er heel veel voor een zo ernstig bedreigde soort.”

Musing was een van de onderzoekers die de handel in levende tijgers en tijgerdelen vanuit Europa in kaart bracht. De focus van dat onderzoek lag vooral bij zes landen: België, Tsjechië, Frankrijk, Duitsland, Italië en Groot-Brittannië. Maar ook over tijgers in andere EU-landen is informatie verzameld en geanalyseerd.

Commercieel gebruikt

De export van lokaal geboren tijgers naar dierentuinen is toegestaan, zo luiden de regels van Cites, voor fokprogramma’s, wetenschappelijke of educatieve doeleinden. Cites is het internationale verdrag ter bescherming van soorten. Tijgers exporteren om die vervolgens in te zetten voor commerciële doeleinden, is strikt verboden. “Maar van de 103 uit de EU geëxporteerde tijgers bleken er 43 te worden ingezet voor commerciële exploitatie, voor economisch gewin”, zegt Musing. Op papier werden ze verscheept naar dierentuinen, vooral in China in India. Maar in werkelijkheid waren dat vooral commerciële attracties, waar bijvoorbeeld circusacts met de tijgers worden opgevoerd.

“Ze doen zich voor als dierentuin, maar het zijn naast attractieparken ook regelmatig tijgerfarms.” Daar worden de dieren louter gekweekt voor de productie van traditionele Chinese medicijnen. De controle van de adressen van Vietnamese ‘dierentuinen’, leverde Traffic een soortgelijk beeld op.

Een in Indonesië in beslag genomen vacht van een Sumatraanse tijger.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Daarnaast is er nog de streng verboden handel in tijgers en vooral tijgeronderdelen: huid, skelet, penis. Die vaart wel bij slechte regelgeving, gebrekkige registratie, slechte controle en het ontbreken van een volgsysteem, zegt Musing. “Het begint al met de telling. Officieel staan er 659 tijgers in de EU geregistreerd. Maar een zusterorganisatie van ons, Four Paws, telde bij een onderzoek al snel 900 dieren. Eigenlijk weet niemand exact hoeveel tijgers er in de Europese Unie zijn.”

De aantallen in dierentuinen zullen wel kloppen, maar die van tijgers in privébezit of van circussen blijven duister. In Nederland is privébezit van deze dieren verboden, maar in tien andere EU-landen ligt dat ­anders.

Tsjechische tijgerfokkers

In Tsjechië zijn officieel 123 tijgers privébezit. “In werkelijkheid bleken er in Tsjechië veel meer tijgers ­gefokt te worden voor de illegale ­export van tijgeronderdelen. Eenmaal volwassen, werden de niet-­geregistreerde dieren geslacht en in onderdelen het land uit gesmokkeld, naar Vietnam. Zo werd het vergunningensysteem voor export omzeild.”

Ook bij tijgers die wel in dat systeem zaten, ging het fout. Zo stierven er in 2016 opvallend veel net volgroeide tijgers, stuk voor stuk vier jaar oud. Het vermoeden ontstond dat ook die tijgers gedood werden voor de export in delen. Vooral omdat ze niet volgens de regels werden aangemeld bij een destructiebedrijf.

Musing: “In Tsjechië woont een grote groep Vietnamezen. Daarbinnen gedijde een flink illegaal netwerk, dat zich toelegde op de smokkel van tijgerdelen naar het Aziatische land.” Inmiddels heeft het land de teugels strakker aangetrokken, vooral nadat de Tsjechische politie bij een speciale operatie (Tiger Eye) de nodige misstanden aan het licht bracht.

Circusartiest Jaromir Joo wandelde vier jaar geleden in Tsjechië een rondje met zijn tijger Tajga.Beeld Photo News

Traffic leerde hiervan dat een slecht lokaal registratiesysteem de kans op illegale handel vergroot. En zag datzelfde ook in andere Europese landen gebeuren, bijvoorbeeld in Frankrijk, waar vaak niet te achterhalen bleek of een dode tijger was vernietigd of toch in het illegale circuit was verhandeld. “En elke vorm van illegale export van tijgerdelen stimuleert de vraag in Azië nog meer.” Musing noemt in dat rijtje ook Slowakije en Spanje, met veel tijgers in privébezit en bij circussen en met slechte registratiesystemen die uitnodigen tot illegaliteit.

En Nederland? Musing is lovend over het verbod op het bezit van tijgers door particulieren en op het gebruik van tijgers in circussen. Maar daarmee is de rol van Nederland in de tijgerhandel niet geminimaliseerd. “Van de 95 inbeslagnames in Europa van tijgerproducten vonden de meeste in Nederland plaats. Nederland is een transitland, een handelshub, en dus een schakel tussen Europa, Afrika en Azië. Schiphol en de Rotterdamse haven spelen dus een grote rol in de doorvoer van illegale tijgerproducten.” Bovendien zijn er vanuit Nederland in de onderzochte periode, 2013 tot en met 2017, nog altijd zes levende tijgers geëxporteerd. Dat is volgens Musing best veel, al heeft ze geen aanwijzing dat deze handel niet deugde.

De EU is te soepel

Een van de grote problemen is dat de EU-regels gaten vertonen, terwijl de Cites-regels juist helder zijn. Brussel heeft, kort samengevat, de Cites-­regels te vrijelijk geïnterpreteerd. Musing: “Bij aanvraag van een ­exportvergunning voor tijgeronderdelen kunnen nationale autoriteiten die vaak niet weigeren op basis van die EU-regels. Dus die EU-regelgeving moet worden aangepast.”

Ze heeft nog een wensenlijstje om de handel in tijgers en tijgerproducten aan banden te leggen. “Verbied privébezit en tijgers in circussen in de EU. Geen export meer van levende tijgers en tijgeronderdelen. Zorg voor een sluitend registratiesysteem van tijgers, die gechipt worden en laat hun vacht fotograferen, want dat is net als het registeren van een vingerafdruk. En controleer ­dierentuinen, opvangcentra en ­iedereen die tijgers heeft met grote regelmaat.”

Lees ook:

De handel in bedreigde dieren naar China lijkt goed geregeld, maar schijn bedriegt.

De lucratieve internationale handel in bedreigde dieren naar China is op papier goed geregeld. Schijn bedriegt.Het hele vergunningensysteem is een grote gatenkaas, blijkt uit een nieuw rapport.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden