ReportageTexel

Texel spaart zijn regenwater voor later

Boer Arnold Langeveld (tweede van rechts) en directeur Jouke Velstra van Acacia in het bietenveld. Links boeren Marcel Smit en Mark Slot met Tine te Winkel van Acacia.Beeld Sjaak Verboom

De Zoete Toekomst van Texel is begonnen. Boeren op het grootste Nederlandse Waddeneiland sparen regenwater om beter bestand te zijn tegen de droogte in de zomer. De opslag is ondergronds, in een zoetwaterbel die drijft op het zoute grondwater.

Zul je net zien, staat Texel op het punt om te laten zien hoe het toekomstige droogte te lijf wil gaan, vallen er een paar malse ­regenbuien op het eiland. Zelfs de slapende bieten van Arnold Langeveld richten hun slaphangend blad weer op. Slapende bieten? Bollenboer Marcel Smit schiet in de lach. Maar akkerbouwer Langeveld blijft serieus. Heel Texel kent die uitdrukking toch?

De eilandbewoners zijn gewend aan droge zomers, waarin de velden geel kleuren, met vaak een witte waas van de verzilting. Aanvankelijk dachten de Texelaars aan goede grond om te boeren, toen de kwelder Eierland 185 jaar geleden bij het eiland werd getrokken, eerst met een stuwdam waarover de schapen konden lopen, daarna met een stuifdijk die oogt als een natuurlijke duinenrij. Die houdt het zeewater wel ­buiten, maar de bodem blijft zout en het zoete regenwater spoelt weg, de zee in.

“Wij klagen niet”, zegt Langeveld, “wij zijn niet anders gewend. Wat wij deden was diep spitten, zeker een meter, om de grond los te maken en de doorwortelbaarheid te vergroten. De polder is er wel van opgeknapt, de wortels kunnen diep de grond in. Maar bij het opdrogen van de grond blijft zout achter en dan krijg je zoutschade.”

Beeld Sander Soewargana

Op een van zijn akkers trekt Langeveld een biet uit de grond. De buitenste bladeren zijn verbrand, de wortel is niet uitgegroeid. Rij na rij hetzelfde beeld. “Je kunt er bijna met de fiets doorheen zonder een blad te raken. Je mist groei, zonder water. Die buien waren flink, maar die regen is allang weer in de grond gezakt.” Het grondwaterpeil is immers laag op Texel, waar geen rivier, beek of bron voor aanvoer van zoet water zorgt. “We zijn overgeleverd aan wat er aan regen valt”, legt melkveehouder Mark Slot uit.

Jaarlijks valt er genoeg regen op Texel, maar dat gebeurt vooral in de winter en dan spoelt gemiddeld 44 miljoen kubieke meter (44 miljard ­liter) zoet water ongebruikt de Waddenzee in. 6 tot 7 miljard liter daarvan zou genoeg zijn om de akkers en weilanden in droge tijden te besproeien. Methodes om dat water vast te houden, zoals een bassin of een zoetwatermeer voor de kust, zijn echter onbetaalbaar of onpraktisch.

Eerste druppel

Maar daar komt verandering in. Met de symbolische eerste druppel is een feestelijk begin gemaakt met het project Zoete Toekomst, waarin Texelse boeren het ­regenwater gaan vasthouden in de bodem. Ze kunnen het hergebruiken wanneer het hun uitkomt: in het voorjaar voor de bollen, de bieten en de pootaardappelen, in de zomer voor de akkers en het grasland van melkveehouders.

Op twee proefvelden van samen 50 tot 100 hectare leiden drainagebuizen het regenwater naar een zoetwaterbel die drijft op het zoute grondwater. Dat kan, zo bleek uit proeven van Acacia Water in Bree­zand, vlak bij de Afsluitdijk in de kop van Noord-Holland, omdat zout ­water zwaarder is dan zoet water.

Die proef, onder de naam Spaarwater, was klein, vertelt Acacia-­directeur Jouke Velstra. “We zijn in Breezand begonnen op 3 hectare, ­inmiddels zijn het er 10. We hebben bij wijze van spreken een hutje gebouwd, daarna een huis en nu gaan we kijken of we ook een flat kunnen bouwen. Daarvoor zoeken we de goede schaal, hoe groot moet die zoetwaterbel zijn?”

'Slapende' suikerbieten.Beeld Sjaak Verboom

Drainage

Het water dat op de twee proefvelden valt, gaat via de drainagebuizen die het normaal zouden afvoeren naar een sloot nu dieper de bodem in, tussen de 10 en 50 meter diep. “We gaan op die twee proefvelden meten en testen hoe zoet het water is voordat het de grond in gaat, en ook als het er weer uit moet”, legt Velstra uit. “In het klein werkt het, nu gaan we kijken of het op grotere schaal kan. Texel is daarvoor heel ­geschikt, want hier is het probleem urgent en het eiland is eigenlijk ­Nederland in het klein. Lukt het hier, dan kan het ook elders.”

Zover is het nog lang niet, zegt Velstra. “Het experiment duurt drie jaar, maar we denken dat we meer tijd nodig hebben. Het eerste jaar moeten we zorgen dat we het water goed in de grond krijgen, daarna gaan we leren ermee om te gaan bij de teelt van gewassen, we moeten oplossingen zoeken voor de problemen uit de praktijk en kijken hoe we het betaalbaar kunnen maken.”

De proef komt er op initiatief van boerenbelangenorganisatie LTO Noord, waarvan Langeveld op Texel de voorman is. Velstra doet graag mee. “We delen de frustratie dat meer dan 40 miljoen kuub water wegloopt.” De belangstelling van boeren was groot; zij dragen bij aan de kosten, net als de gemeente, de provincie Noord-Holland, hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier en enkele bedrijven op het eiland. Het Waddenfonds zegde deze zomer bijna de helft van de benodigde 1,8 miljoen euro toe, waardoor de proef nu kan beginnen.

Beperkte gewaskeuze

Langeveld haalt een paar pootaardappelen uit zijn schuur. Sommige zijn gaaf, die hebben genoeg water gehad, andere zijn aan de schil aangetast door schurft. “Dat is voor de aardappel geen probleem, die blijft net zo goed”, zegt Marcel Smit. “Maar de prijs zakt meteen van 30 naar 3 cent per kilo.” Nederland is een belangrijk exportland van pootaardappelen, legt Langeveld uit. “Kwaliteit is daarbij belangrijk. En die haal je met vocht.”

Links twee aardappelen na een periode van droogte, rechts twee aardappelen die genoeg water hebben gehad.Beeld Sjaak Verboom

Door de droogte is de gewaskeuze op Texel beperkt, zegt Smit. “Groente, dat lukt hier niet.” Koeienboer Mark Slot heeft sowieso geen keuze. “Ik teel liever mais dan gras, maar ik heb wel gras nodig als eiwitrijk voedsel voor de beesten.”

Dankzij het drainagesysteem is het straks mogelijk om het gespaarde water direct bij de planten te brengen die het nodig hebben. Dat vergt wel overleg, legt Velstra uit. “De boeren moeten samenwerken en afspraken maken. Wie krijgt het water en wanneer? De hoogrenderende gewassen, de bollen, het gras voor de koeien hebben allemaal hun eigen moment van groei.” Slot ziet daar niet tegenop. “Boeren wordt er absoluut leuker op.”

Lees ook: 

Hoe houden we dat regenwater vast? ‘In Spanje gebruiken ze elke regendruppel vier keer’

Nederland is goed in water wegwerken en tegenhouden, niet in vasthouden. Toch is gedegen waterbeheer hard nodig nu de droogte weer toeslaat.

Het is tijd voor onorthodoxe waterplannen. Een meer op de Nederlands-Duitse grens bijvoorbeeld

Voor het derde achtereenvolgende jaar is het zeer droog in Nederland. We zullen structureel anders met water moeten omgaan zegt dijkgraaf Hein Pieper.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden