ReportageNatuurherstel

Terug in de Nieuwkoopse Plassen: blaasjeskruid

Boswachter Martijn van Schie van Natuurmonumenten laat zien hoe de natuur , de Nieuwkoopse Plassen zich herstelt na ingrijpen tegen stikschofschade. Beeld Herman Engbers

Het gaat bergafwaarts met de natuur in Nederland, aldus het Wereld Natuur Fonds (WNF) deze week. Stikstof is een belangrijke oorzaak. Maar met investeringen in natuurherstel kan het tij worden gekeerd, weten ze bij de Nieuwkoopse Plassen.

Gezoef van auto’s op de N231, die vanuit Alphen aan den Rijn naar Amsterdam omhoog kronkelt, is het enige wat je hier hoort. Verder is het stil in natuurgebied Nieuwkoopse Plassen. Doodstil.

Ons landschap wordt monotoon en stil, waarschuwde WNF-directeur Kirsten Schuijt donderdag in deze krant. Vlinders en vogels verdwijnen bijna ongemerkt uit ons landschap omdat het met de Nederlandse natuur al jaren bergafwaarts gaat. Belangrijke oorzaak: de stikstof die op natuur neerdwarrelt, uitgestoten door huishoudens, wegverkeer, scheepvaart en landbouw.

Toch gloort er hoop bij de Nieuwkoopse Plassen, dat de beschermde status Natura 2000 heeft. Natuurmonumenten en de provincie Zuid-Holland investeerden afgelopen jaren flink in natuurherstel. Het meerwerk daarvan kostte al een miljoen euro extra per jaar. Voorheen vroeg het onderhoud slechts twee ton.

Die investeringen hebben succes. De otter is terug, de blauwborst zingt er volop en in het voorjaar vind je er wel vijf verschillende orchideeën, wijst ecoloog Martijn van Schie vanuit een motorbootje enthousiast om zich heen. Maar, waarschuwt hij: natuurherstel is geen eenvoudig verhaal.

Van Schie en zijn collega’s doen er vanuit het houten kantoor van Natuurmonumenten, aan de rand van de Nieuwkoopse Plassen, alles aan om flora en fauna in leven te houden. Ze vergaderen, maken plannen en afspraken. Het geld vloeit in natuurland niet rijkelijk. Nu daar dan verschillende milieuproblemen bij komen, zoals de stikstofkwestie, staan ze voor duivelse dilemma’s.

Vleesetende plantjes

De boswachter springt over de rand van de boot en steekt een haring in de grond, zodat het motorbootje niet wegdrijft. Van Schie banjert over het zompige eilandje van veenmosriet. Daar, naast de Maarten Freeke Wije-plas, waar de roeiboten en kano’s van recreanten niet mogen komen, is het water bruin maar helder genoeg om in te kijken. “Hier groeien weer vleesetende plantjes als klein blaasjeskruid”, wijst Van Schie aan. Hij pakt een slijmerig exemplaar erbij en houdt het tussen zijn vingers. “Vorig jaar waren ze er niet meer, nu zijn het er misschien wel dertigduizend.”

De terugkerende plantjes zijn de opmaat voor verder herstel, meent Van Schie. Om dat te stimuleren bedachten de natuurbeschermers een plan op maat. Er wordt op andere momenten gemaaid, om plaats te maken voor de groei van zeldzame grassen. “Eerder maaiden we alles in de winter. Nu doen we dat ook in de nazomer.”

Beeld Herman Engbers

Tussen de eilandjes van veen groeven de natuurbeschermers kleine slootjes. Daardoor komt het kalkrijke water  met het verzuurde veen in contact. De herstelde contactzones zorgen voor de groei van zeldzame soorten. En op verschillende plekken werd verzuurde grond uitgegraven om ruimte te maken voor de aangroei van nieuw veen. Ook plaatsten de beheerders overal pomp­jes die het water over de rietlanden heen sturen.

Verdwenen vlinders

Er is volgens Van Schie daardoor voorzichtig herstel van bodems en het water. “Maar dat wil niet zeggen dat we hier alle natuur hebben gered”, zegt de ecoloog terwijl hij door zijn verrekijker naar een rustende buizerd op een boomstam tuurt. “Bodemtypen waarop trilvenen en blauwgraslanden voorkomen, zijn erg gevoelig voor verzuring. Daarmee gaat het nog steeds niet goed. De moerasparelmoervlinder en de aardbeivlinder zijn al verdwenen. Als de luchtkwaliteit hier niet verbeterd, dan kun je erop rekenen dat zij niet meer terugkomen.”

“Zonder hulp zijn we niet in staat om alles te redden”, concludeert Van Schie zijn relaas als hij zijn motorboot weer start om terug te varen naar het knusse kantoor. “We kunnen ons best doen, dat leidt tot resultaten. Maar de stikstofdepositie blijft als het zwaard van Damocles boven de natuur in Nederland, en boven dit gebied, hangen. Natuurherstel is keuzes maken.”

Lees ook:

De Nederlandse natuur is er slecht aan toe. Nog steeds.

De Nederlandse natuur staat er slecht voor. Stikstof speelt daarin een belangrijke rol, bleek deze week uit een omvangrijk onderzoek van het Wereld Natuur Fonds.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden