Tegenstelling biologisch versus intensief is oud denken

Beeld anp

In het artikel 'Biologisch eten is goed fout', stelt Ralf Bodelier in Trouw dat de trend naar 'bio, slow en lokaal' eten niet duurzaamheid bevordert, maar juist zorgt voor de vernietiging van natuur en zelfs honger en ongelijkheid in de hand werkt. In zijn essay houdt Bodelier in navolging van WUR voorzitter Aalt Dijkhuizen en hoogleraar Louise Fresco een pleidooi voor intensieve landbouw. Tijd voor het loslaten van dit oude denken, stelt YFM voorzitter Joris Lohman.

Nostalgie
Bodelier constateert in zijn artikel dat de trend naar biologisch, lokaal en 'slow food' eten groeiende is. Consumenten die 'bio, slow en lokaal' inkopen doen zouden terugverlangen naar vroeger, en een romantisch beeld hebben van voedselproductie. Het is mijns inziens een wijdverspreid misverstand dat nostalgie de drijvende kracht is achter de trend richting 'bio, slow en lokaal'.

Het centrale begrip binnen bijvoorbeeld de slow food filosofie is diversiteit in de voedselketen. De beweging ageert tegen de homogenisering van voedselproductie; en biedt letterlijk tegenwicht aan 'fast food'. De Slow Food organisatie beschermt biodiversiteit via het bord door ambachtelijke producenten te ondersteunen. Er zullen echter weinig slow food adepten te vinden zijn die stellen dat in 2050 de gehele wereldbevolking gevoed gaat worden met ambachtelijke geproduceerde geitenkaas en Barolo wijn uit de Italiaanse regio Piemonte. Wel is de waardering voor zulke producten belangrijk in het herstellen van de ook door Bodelier geconstateerde verbinding van consument en voedselproducent.

Pioniers
Het in stand houden van de tegenstelling tussen 'bio, slow en lokaal' en 'intensief', is irrelevant voor het debat en werkt contraproductief. Ten eerste doet het afbreuk aan de werkelijkheid: overal op de wereld gaan grootschalige en intensieve voedselproductie al samen met kleinschalig, ambachtelijk of biologische productie. In Nederland staan intensief producerende, duurzame kassen die tomaten en paprika's exporteren en pionieren biologische geitenhouders met multifunctionele, verbrede bedrijven. In Kenia worden op grote schaal boontjes geteeld voor de wereldmarkt, en werken duizenden kleinschalige boeren - vaak biologisch omdat kunstmatige meststoffen en gewasbescherming niet betaalbaar zijn - dagelijks op het land om de lokale gemeenschap te voeden. Al deze verschillende vormen van voedselproductie hebben een rol in de huidige, en in de toekomstige voedselzekerheid. Bovendien is, met name in Nederland, de trend naar duurzamere productiemethoden in gang gezet. De gangbare- en de biologische landbouw zijn al lang naar elkaar toe aan het groeien. Met andere woorden, het is geen kwestie van of-of, maar van en-en.

De stelling dat biologische landbouw 'fout' is omdat het niet de wereld zou kunnen voeden, is omstreden. Inderdaad, er zijn onderzoeken te vinden waarin te lezen is dat voor biologische landbouw veel meer land en grondstoffen nodig zijn dan voor gangbare landbouw. Er zijn ook talloze onderzoeken die het tegenovergestelde beweren. Ik pleit ervoor de huidige biologische landbouw te bekijken vanuit een veranderingsperpectief. Wellicht is de biologische landbouw op dit moment op veel plaatsen nog niet zo ver ontwikkeld als de gangbare landbouw. Het denken in kringlopen en de aandacht voor het bodemleven die centraal staat in de biologische landbouw is echter fundamenteel voor elke vorm van toekomstige voedselproductie. De biologische sector is hierin koploper, en zal zich ook in de toekomst verder moeten ontwikkelen om op veel vlakken 'efficiënter' te worden. Praat met een willekeurige bioboer, en deze zal je vertellen dat hij streeft naar een zo hoog mogelijke opbrengst van zijn land, binnen de draagkracht van het ecosysteem.

Herinrichting voedselsysteem
De voortdurende verwarring over concepten als bio, intensief, slow of lokaal geeft aan dat de zoektocht naar wat 'duurzaamheid' in voedselproductie nou echt betekent nog niet ten einde is. Biologisch, ambachtelijk of 'slow' boodschappen doen is niet de oplossing voor alle problemen. De groeiende trend geeft wel een duidelijk signaal aan de voedselindustrie dat er een groeiende groep consumenten is die begrijpt wat de impact is van voedselproductie op mens, dier en milieu. Daarmee wordt de voedselindustrie maar ook de boer uitgedaagd om stappen te maken.

Ik roep opiniemakers, politici, bestuurders en wetenschappers op het oude 'of-of' denken los te laten. Het is tijd voor een holistische benadering van voedsel in onze maatschappij. We zijn op zoek naar een nieuw 'verhaal'. Daarin moet het gaan over landgebruik, over al dan niet biologische productiemethoden, maar ook over het consumeren van minder vlees, en over de culturele waarde van voedsel in onze levens.

De oplossing heeft niemand paraat, noch 'bio, slow, lokaal'-adepten, noch de voorstanders van intensieve landbouw. We zouden erbij gebaat zijn als de discussie niet zou worden gevoerd door elkaar om de oren te slaan met tegenstrijdige feiten, maar door de waardevolle concepten in beide paradigma's te onderzoeken. Alleen dan kunnen we werken aan het herinrichten van een voedselsysteem die de wereld zullen voorzien van goed, gezond, voldoende en betaalbaar eten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden