Klimaatbeleid

Tata Steel dicht, een hogere gasprijs, en nog wat ideeën om de klimaatcrisis in Nederland sneller aan te pakken

Staalproducent Tata Steel in IJmuiden. Tata stoot ruim 6,5 miljoen ton CO2 per jaar uit. Beeld ANP
Staalproducent Tata Steel in IJmuiden. Tata stoot ruim 6,5 miljoen ton CO2 per jaar uit.Beeld ANP

Mogelijkheden genoeg voor het nieuwe kabinet om het klimaatbeleid aan te scherpen. Een kolencentrale sluiten tikt aan, maar er zijn veel meer opties.

De uitstoot van CO2 moet direct sneller omlaag. Dat is simpel vertaald de boodschap van het klimaatpanel IPCC in het deze week uitgebrachte verontrustende rapport. Voor Nederland ligt er een berg aan suggesties waar het te formeren kabinet uit kan putten.

Het werd dit voorjaar al duidelijk dat het Nederlandse klimaatdoel omhoog moet. Het Klimaatakkoord koerst op een afname van 49 procent emissies in 2030 vergeleken met 1990. Maar in Europa pleitte onder meer Nederland voor een ambitieuzer cijfer en dat is er ook gekomen. Gemiddeld moet de uitstoot met 55 procent dalen, zo werd voor de zomer definitief duidelijk.

Er moet een tandje bij

Allereerst zal Nederland het Klimaatakkoord beter moeten uitvoeren. Volgens de laatste schatting van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) dit voorjaar, is 34 procent in zicht, met wat nu bekend is aan maatregelen. Daar moet dus nog een tandje bij, om de woorden van de voorzitter van het klimaatberaad Ed Nijpels te gebruiken.

Voor het gat tussen 49 en 55 procent, in CO2 uitgedrukt 11 miljoen ton groot, zijn extra plannen nodig. Een commissie topambtenaren, onder leiding van AFM-directeur Laura van Geest, heeft dit voorjaar een lijstje gemaakt waaruit de politiek kan putten om die kloof te dichten.

Leg sneller meer infrastructuur aan, zoals kabels, voor groene stroom, is één van de suggesties. De commissie voorziet anders een kip-ei-vraagstuk: eerst de plannen voor windparken en zonnevelden maken of eerst het vervoer van elektriciteit regelen? De sector zelf heeft over dat dilemma ook recent aan de bel getrokken.

Met name wind op zee kan voor flinke klappen zorgen. Maar dan is het wel nodig vast een geheel plan voor de Noordzee te maken, raadt de commissie aan. De vraag hoeveel ruimte er beschikbaar is voor windmolens, rekening houdend met natuur en visserij. moet een duidelijk antwoord krijgen waarmee beleidsmakers investeerders een tijdje vooruit kunnen.

Gasprijs omhoog, kolencentrales dicht

De gebouwde omgeving is een andere grote uitstoter. Kantoren en huizen moeten strengere regels voor uitstoot krijgen, is een van de ideeën die snel binnen handbereik liggen. Tegelijk zou de gasprijs omhoog moeten. Die prikkels samen kunnen ervoor zorgen dat gebouwen sneller energiezuinig worden. Wel met compensatie voor de lage inkomens, want als de overgang naar schone energie niet betaalbaar is, dan gaat het niet werken, vreest de commissie.

Dat geldt ook voor vervoer. De ambtenaren adviseren tot 2030 de aanschaf van elektrische auto’s met subsidies te helpen, er dus niet te snel mee te stoppen, en over te stappen op een systeem van ‘betalen naar gebruik’.

Van Geest en consorten willen niet zo ver gaan om bedrijven met naam en toenaam aan te wijzen die de deuren moeten sluiten om sneller de klimaatdoelen te halen, maar daar liggen wel mogelijkheden. Sluit snel een of twee kolencentrales, stelde duurzaamheidsplatform Urgenda vorig jaar, toen bleek dat de overheid het vonnis in de klimaatzaak niet kon nakomen.

Dat kan heel goed, verdedigt Urgenda, gascentrales kunnen op de korte termijn stroomproductie overnemen, zo bleek toen de gasprijs laag was, en gascentrales stoten de helft uit van die op kolen. Een andere optie is een plafond voor kolencentrales in te stellen: laat die, inclusief biomassa, op maximaal 25 procent van hun capaciteit draaien.

Dichter bij de burger is ook nog van alles mogelijk, liet Urgenda onlangs zien in het plan Tussen kolen en Parijs, verwijzend naar de wereldwijde klimaatdoelen die zijn afgesproken in de Franse hoofdstad. Nederland kent Regionale Energie Strategieën (RES) waarin regio’s hun plannen voor schone energie maken. De opbrengst van die plannen kan nog flink omhoog, denkt Urgenda, met een heleboel kleinschalige initiatieven. Van zonne-energie winnen langs het voetbalveld tot zonnepanelen boven parkeerterreinen. Deelauto’s, restwarmte, lokaal grondbeheer: alle beetjes tellen en er zijn veel oplossingen die op weinig weerstand stuiten en dus ook snel te realiseren zijn.

Zorg dat CO2-uitstoot een prijs heeft

Wil het nieuwe kabinet wel een grote klap maken, dan valt het oog op Tata Steel, één van de grootste CO2-uitstoters van Nederland. Er doen ideeën de ronde om het bedrijf te sluiten en op die plek een nieuwe stad te bouwen. Dat is goed tegen het woningtekort en biedt nieuwe werkgelegenheid aan de overbodige staalwerknemers. Zo drastisch zal het nieuwe kabinet vermoedelijk niet willen zijn, maar dat een radicale vergroening van het bedrijf nodig is, is inmiddels ook vakbond FNV duidelijk. Die dringt aan op een spoedig plan. De overheid kan daarbij helpen en proberen met duurzamere staalproductie de oude Hoogovens weer een kans te geven.

Rutte en Kaag kunnen bij het bedenken van nieuwe klimaatplannen ook nog te rade gaan bij het Klimaatcrisis Beleid Team, een zelfbenoemd OMT voor het klimaat, dat deze zomer adviezen publiceerde. Die club wetenschappers pleit onder meer voor een nationaal budgetsysteem voor CO2. Stel vast hoeveel uitstoot sectoren en gebouwen de komende jaren mogen hebben, verlaag die grenzen steeds en zorg dat CO2-uitstoot een prijs heeft. Dan slaat de hele samenleving sneller het pad naar nul emissies in.

Top vijf van CO2-uitstoters

Het Nederlandse bedrijfsleven kent een aantal hoge uitstoters. Op één staat Tata Steel met ruim 6,5 miljoen ton CO2. Dat is nog zonder de uitstoot van de energiecentrales die de restgassen van Tata verwerken.

Tweede de top vijf va industriële CO2-uitstoters inNederland is Chemelot, bijna 5 miljoen ton. Shell raffinaderij staat op drie, gevolgd door Yara Sluiskil, kunstmestfabriek. Op vijf staat Shell Moerdijk, met ongeveer drie miljoen ton.

De RWE kolencentrale in de Eemshaven voert bij de energieproducenten het lijstje aan met 8 miljoen ton uitstoot, gevolgd door de Uniper-centrale op de Maasvlakte, met circa 5 miljoen ton.

Lees ook:

Op papier kloppen de Nederlandse klimaatplannen, nu de praktijk nog

Dertig regio’s lanceren hun klimaatplan voor 2030. Daarin beloven ze genoeg wind- en zonneparken. Helder is nu al dat de uitvoering gaat wringen.

Moet er ook een OMT voor het klimaat komen?

Een nieuw kabinet zou een Outbreak Management Team voor het klimaat moeten instellen, vindt een groep wetenschappers en onderzoekers. Ze zijn vast begonnen, er ligt een eerste advies van het Klimaatcrisis Beleid Team.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden