null

AnalyseTata Steel

Tata’s groene staal is slecht voor de gezondheid: juist meer stikstof, zwavel en fijnstof

Beeld AP

Niet alle maatregelen om staal schoner te produceren zijn goed voor de omwonenden van Tata Steel. Als het bedrijf gaat sleutelen aan de productie, kijk dan naar alle effecten tegelijk, is de dringende boodschap van het RIVM.

Groen, gezond en veilig staal. Volgens de drie burgemeesters van de gemeenten rond Tata Steel is dat de enige optie voor een levensvatbare fabriek op hun grondgebied. Een enorme opgave, maar als de productie groener kan – met minder uitstoot van CO2 – zal het vanzelf ook wel gezonder worden, is een logische aanname. Twee vliegen in één klap. Dat blijkt echter niet per se het geval.

Uit een memo van het RIVM, deze week naar de Kamer gestuurd, blijkt dat duurzamer niet altijd beter voor de gezondheid is. Het afvangen en opslaan van broeikasgassen kan samen gaan met een stijgende uitstoot van andere vieze stoffen. Er is extra energie nodig om de CO2 af te vangen, te vervoeren en op te slaan in lege gasvelden onder de Noordzee. Daarbij kan er juist meer stikstof, zwavel en fijnstof de lucht in komen. Beter voor het klimaat is dus niet automatisch beter voor de mensen in Velsen, Heemskerk en Beverwijk die dicht bij Tata Steel wonen en leven.

PAK’s, fijnstof en zware metalen

De waarschuwing, op tafel bij het Kamerdebat van donderdag, laat zien dat er enorme dilemma’s opdoemen welk pad de fabriek in moet slaan. Het bedrijf zelf, een van de grootste CO2-uitstoters van Nederland, voelt wel voor wat in jargon CCS heet, Carbon Capture and Storage. Het past in het scenario dat Tata Steel voor ogen staat. Dat voorziet in CCS, gecombineerd met productie op zogeheten ‘blauwe’ waterstof. Blauwe waterstof is waterstof die niet met hernieuwbare energie gemaakt is. Op termijn moeten er genoeg windmolens in de Noordzee staan, vlak bij IJmuiden, om groene waterstof te kunnen maken. Voor CCS kan Tata een beroep doen op subsidie van de Rijksoverheid. Een aanvraag is momenteel in voorbereiding, vanaf begin oktober staat deze geldpot weer open.

De klimaatstrategie van Tata is zo vooral gericht op de brandstoffen die de fabriek gebruikt bij het maken van staal, constateert het RIVM. Maar die maatregelen gaan niet over het productieproces zelf, en daar komen juist schadelijke stoffen als PAK's, fijnstof en zware metalen bij vrij. Ook de FNV heeft een plan gemaakt voor Tata, onder de titel Groen Staal. Dat scenario koerst op snellere overschakeling naar andere technieken en de inzet van waterstof, en niet op CCS. De werknemers en omwonenden hebben er geen baat bij. “CCS is geen oplossing voor de meest acute bedreiging, omgevingsoverlast, voor het voortbestaan van de staalindustrie in de IJmond”, stelt de vakbond.

Windenergie opslokken

Rekening houden met de omgeving is de belangrijkste boodschap van het RIVM nu. Beoordeel de maatregelen die de staalproducent gaat nemen, niet los, in een kokertje, zoals voorheen gebeurde. Neem het hele plaatje mee: klimaat, milieu, omgeving, gezondheid. En ook nog veiligheid: werken met waterstof is niet zonder risico. De milieu-effectrapportage, die nodig is voor CCS en voor andere plannen om te sleutelen aan productieprocessen, biedt ook ruimte om het zo te bezien, stelt het RIVM. Makkelijk is het niet, erkent het RIVM. Complexe sommen moeten gemaakt worden, maar het kan wel.

Zelfs verder kijken dan de IJmond is gewenst bij het beoordelen van de scenario’s. Ook verder weg zijn de gevolgen van een groenere staalfabriek te merken: gaat Tata bijvoorbeeld zoveel windenergie opslokken dat andere bedrijven naast het net vissen voor schone stroom?

De overlast, waar de drie gemeenten en de bewoners nu helemaal klaar mee zijn, moet vervolgens goed in de gaten worden gehouden. Dat gebeurt vaak met berekeningen, modellen die laten zien hoeveel vuil er uit de schoorsteen komt. Niet overtuigend genoeg, aldus het RIVM. Ga ook daadwerkelijk meten wat er met luchtkwaliteit gebeurt, stel vast of er echt iets verbetert en hou de gezondheid van de omwonenden langdurig in de gaten.

Lees ook:

RIVM: Tata Steel stoot te veel kankerverwekkende stoffen uit, de gezondheidsschade is groot

Omwonenden van de Tata Steel-fabriek in IJmuiden wijzen al langer naar het bedrijf als bron van gezondheidsklachten, het RIVM onderschrijft dat nu.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden