Suikerbiet is meer dan de verpakking van onze klontjes suiker

Beeld Hollandse Hoogte / Flip Franssen

In een suikerbiet zit suiker en Suiker Unie haalt die eruit. Simpel als wat. Maar in de fabrieken van de suikergigant gebeurt veel meer: ze produceren ook meststoffen, biogas en veevoer. En als ze daarmee klaar zijn, blijft er geen grammetje afval over.

Mensen komen hier soms langs om afval op te halen, maar dan hebben we niets voor ze." Paul Mesters, directeur van de Suiker Unie, zegt het met trots vanuit zijn kantoor in het Brabantse Dinteloord, waar een van de drie fabrieken van de Suiker Unie staat. Geen van die fabrieken produceert afval. "Zelfs de kiezelstenen die tussen de oogst zitten, worden opgehaald door tuincentra."

Het is nog stil op het fabrieksterrein. De bieten die de fabriek verwerkt, staan nu nog te groeien op de akker. Maar als die bieten eenmaal gerooid zijn en in de fabriek verwerkt worden, wordt er dus veel meer uitgehaald dan alleen suiker. Alle bijproducten worden hergebruikt.

Allereerst het zand en de klei die nog aan de buitenkant geplakt zitten. Dat wordt verzameld en gaat terug het land op. Daarnaast het water: een biet bestaat voor 75 procent uit water en dat wordt gereinigd, ondergronds opgeslagen en hergebruikt. De Suiker Unie hoeft daardoor geen grondwater te gebruiken en ook naburige kassen maken gebruik van dit water.

Dan heb je de bietenpuntjes, grove deeltjes van de biet die loskomen bij het wassen. Die worden vergist tot biogas en dat levert veel op. De Suiker Unie produceert ruim dertig miljoen kuub gas, een derde van al het biogas in Nederland. Omliggende dorpen worden ermee verwarmd, de vrachtwagens van Suiker Unie rijden er deels op.

Kalkmeststof

Dat is nog niet alles. Bietenpulp krijgt een tweede leven als bijvoeding voor vee. En kalk die wordt toegevoegd om stoffen uit de biet te binden, wordt naderhand weer verkocht als betacal, een kalkmeststof om de grondkwaliteit van akkers te verbeteren.

En als alle suiker dan uit de biet is gehaald blijft er alleen nog melasse over, een stroopachtig goedje. "Die wordt gebruikt in de fermentatie-industrie. De melasse dient als voeding voor de micro-organismen in alcohol en gist", vertelt Mesters.

CO2-neutraal zijn de fabrieken van de suikerproducent niet. "Dat zou wel kunnen. Dan moeten we 75 procent van alle bietenpulp omzetten in biogas en dat gebruiken voor onze eigen fabriek", zegt Mesters. "Maar dan kunnen we daar geen veevoer van maken en die moet de veehouderij dan weer ergens anders vandaan halen, dus het is de vraag of je daar echt milieuwinst mee behaalt."

Microscoop

Het besef dat een suikerbiet meer is dan de verpakking van onze klontjes suiker, kwam zo'n tien jaar geleden, aldus Mesters. Hij staat te springen om de biet nog verder uit elkaar te plukken. In het Cosun Innovation Center, op het terrein van Suiker Unie, worden de mogelijkheden onderzocht. Ook producten van andere bedrijven die, net als Suiker Unie, onderdeel zijn van het Cosun-concern liggen hier onder de microscoop.

Arno Pouls, die leiding geeft aan de plusminus honderd onderzoekers die er werken, laat verschillende flesjes met wit poeder zien. In een ervan zit cellulose, dat wordt gebruikt om verf en wasmiddel vloeibaar te houden. Pouls illustreert het door een flesje oranje verf heen en weer te schudden. "En dit", zegt Pouls terwijl hij weer een ander flesje met wit poeder tevoorschijn haalt, "is arabinose uit bietenpulp. Dat blokkeert een enzym dat normaal gesproken suiker afbreekt, waardoor je dat proces vertraagt. Dat zou dus behulpzaam kunnen zijn voor diabetespatiënten."

Experiment

Het gebruik van de arabinose zit nog in de experimentele fase. Ook de andere witte stofjes die Pouls laat zien, hebben nog geen grote markt gevonden. "Je concurreert natuurlijk met producten die al heel lang bestaan en ook veel goedkoper zijn." Er zitten in ieder geval nog genoeg interessante stoffen in de suikerbiet, zegt hij. Nu wordt onder andere onderzocht hoe eiwitten en vezels op een rendabele manier zuiver uit de biet gehaald kunnen worden.

En de suiker? Valt daar nog iets anders mee te doen? "Die kun je eten natuurlijk, met mate", zegt Mesters. "Maar je kunt er ook andere producten van maken, daar doen we ook onderzoek naar. Bijvoorbeeld bioplastics." Hij haalt twee blauwe plastic bekers tevoorschijn. 'Ja, ik ben gemaakt van suiker', staat erop. En: 'Biologisch afbreekbaar'.

Dat laatste is nog maar de vraag: in de composteermachine van een afvalverwerker zullen de bekers weliswaar afbreken, maar in de oceaan drijven ze nog jarenlang rond. Het recyclen van op suiker gebaseerd plastic is nog moeilijk; uiteindelijk verdwijnen de bekers in de verbrandingsoven. Maar Mesters is stellig: "Het is altijd beter dan aardolie oppompen en extra CO2 in de atmosfeer te brengen." De productie van bioplastic staat nog in de kinderschoenen, maar volgens Mesters is dit de toekomst.

Voedingshypes

De brede toepassing van suikerbieten en suiker draagt wellicht bij aan het imago van het witte goedje. Want dat kan wel wat verbetering gebruiken. Door allerlei voedingshypes en diëten is het beeld ontstaan dat suiker puur vergif is en een belangrijke oorzaak van overgewicht. Mesters hekelt dat eendimensionale beeld. "Dan staat er in zo'n kookboek een recept voor 'suikervrije' taart en doen ze er bergen bananen en dadels in. Maar dat is ook gewoon suiker." De vrachtwagens van de Suiker Unie rijden inmiddels rond met de slogan 'een natuurlijk product' op de zijkant, omgeven door groen gras.

Daalt de suikerconsumptie door dat slechte imago, en is dát de reden dat de Suiker Unie zoekt naar andere toepassingen? Dat niet, al ontbreken harde cijfers. De universiteit van Wageningen berekende op basis van voedselconsumptiepeilingen dat de suikerconsumptie sinds 1987 niet is gedaald. Maar fabrikanten van soepen en sauzen proberen wel de hoeveelheid toegevoegd suiker in hun producten te verminderen. Dat verandert de structuur en smaak van het product, wat voor het Cosun Innovation Center weer een reden is om alternatieven te onderzoeken.

De consumptie van suiker zal volgens Mesters nooit hoeven te wijken voor andere toepassingen. "Door innovatie en veredeling van het gewas kunnen we uit een hectare veel meer suiker halen dan dertig jaar geleden. Die hoge opbrengst is een voorwaarde om zulke producten te kunnen maken. Je kunt ook zeggen: we maken plastic van stro uit tarwe, maar dat kan niet met suiker concurreren."

Lees ook:

De chemie van een modderige knol

Boeren mogen net zo veel suikerbieten telen als zij willen. Dat biedt kansen voor een suikerbietenland als Nederland.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden