Strengere controle en hulp bij recycling

Vele Afrikanen verdienen aan de verwerking van afgedankte elektronica. De illegale afvalstroom moet niet alleen stoppen, Afrika moet ook leren veilig te recyclen.

De handel in tweedehands elektronische goederen en de smokkel van e-waste die daar een onderdeel van uitmaakt, is geen specifiek Nederlands probleem. Interpol signaleert een stroom uit de VS, Canada en West-Europa richting West-Afrika. „We hebben nog steeds geen volledig zicht op deze criminaliteit”, zegt Emile Lindemulder van Interpol. „Harde cijfers ontbreken. We kunnen alleen maar constateren dat die stroom afval enorm is, en de gezondheids- en milieuschade gigantisch.”

Lindermulder sprak vorige week op een internationaal congres over e-waste in Den Haag. Daar was ook John Pwamang, de directeur van de Ghanese milieu-inspectie, die vertelde dat zijn land alleen al per maand vijfhonderd zeecontainers met tweedehands elektronica per maand ontvangt. „Twintig procent is bruikbaar, tachtig procent is afval. Dat afval komt al snel in het informele circuit terecht en wordt op ondeskundige wijze verwerkt.”

Een onderzoek van het Duitse Öko-instituut laat zien dat zo’n 20 tot 30 duizend Ghanezen hun geld verdienen met het slopen van de computers, televisies en koelkasten en het doorverkopen van waardevol materiaal. Ze maken werkdagen van 12 uur, zeven dagen per week, en verdienen daarmee zo’n driehonderd dollar per maand. De vele kinderen die zich met de ontmanteling van e-waste bezighouden, heeft Öko niet onderzocht, maar voor beide groepen geldt dat zij onbeschermd met kankerverwekkende stoffen als lood en koper werken. De printplaten van computers worden bijvoorbeeld verbrand, waarna de vloeibaar geworden edelmetalen worden opgevangen. Of de kabels van de apparatuur worden in grote vuren gelegd, zodat het koper bloot komt te liggen. Het metaal wordt doorverkocht, de giftige overblijfselen van de elektronica gaan de lagune in, die uitkomt op zee. De lagune is inmiddels ’ecologisch dood’, de visgronden voor de kust zijn zwaar verontreinigd.

Mensen uit de wereld van justitie, douane en milieuhandhaving uit Nederland en Ghana bogen zich vorige week op het congres over de vraag hoe de dumpingen in West-Afrika kunnen worden tegengegaan, zonder de lokale economie te verstoren. Interpol zet vooral in op betere informatie-uitwisseling over de illegale stromen, en ziet in dat opzicht Engeland als voorbeeld. Volgens Chris Smith van het speciale e-waste-misdaad-team dat daar is opgericht, moeten de overheden in de Westerse landen de controle op export en smokkel van elektronica fors uitbreiden. In zijn land zijn opsporingsambtenaren nagegaan hoe zij zelf e-waste zouden verschepen. „Wij kwamen toen uit bij een netwerk van goedkope opslag en voordelige transporteurs. Op basis van deze eigen ervaringen hebben wij een profiel opgesteld met kenmerken die we gebruiken bij de selectie van verdachte zeecontainers. Die controleren we, en in 95 procent van de gevallen is het raak.”

Omdat containers met afval terugmoeten naar de vaak onbekende afzender, betekenen die een schadepost voor de vervoerder. Smith: „Daarom hebben zeven van de 24 transporteurs zelf gesteld dat zij helemaal geen elektronica naar West-Afrika meer vervoeren, of dat nu legaal is of illegaal. Ze durven het gewoonweg niet meer aan. Ze weten dat ze in de gaten worden gehouden, en kennen de consequenties.” Die aanpak is een voorbeeld voor Nederland, dat ook steekproefsgewijs controleert maar minder ver is in het blootleggen van de stromen.

De handhaving in West-Europa is één, maar op dat vlak moet er in Afrika zelf ook nog veel gebeuren. Dat is ingewikkeld bij regimes die nog al eens van minister wisselen, maar Kameroen bijvoorbeeld heeft besloten geen elektronica meer toe te laten die ouder is dan vijf jaar. Ook al is de apparatuur soms nog goed bruikbaar, de levensduur is kort, en daarna zit het land opgescheept met het afval. Zulke duidelijke wetgeving helpt. Nigeria heeft het toezicht ook verscherpt. Containers met tweedehands elektronica die ook afval bevatten, worden direct teruggestuurd. De effecten van die opstelling zijn direct merkbaar. Het aantal containers op weg naar dat land is sterk afgenomen.

Betere wetgeving en handhaving kunnen het illegale circuit hinderen, maar betere recyclingstechnieken van het afval dat in Afrika is ontstaan, kunnen de plaatselijke bevolking verder helpen. Nederland werkt op dit gebied met Ghana samen . Ghanezen zouden met Westerse adviezen handmatig elektronica kunnen demonteren onder goede arbeidsomstandigheden, en zonder dat daarbij giftige stoffen vrijkomen. Daarna zouden de onderdelen, als complete printplaten, op een hoogwaardige manier in Nederland kunnen worden gerecycled. Nederland maakt dan gebruik van de lage lonen in Ghana, Ghana maakt gebruik van de Nederlandse techniek die het milieu in Ghana spaart. De samenwerking kan het recyclingsresultaat in ieder geval aanzienlijk verhogen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden