Straks komen de verklikkerkippen

Bij kippenboer en -boerin Walter en Jacqueline Roubos uit Leersum werden afgelopen zomer duizenden kippen geruimd vanwege het fipronilschandaal. Beeld Bram Petraeus

Het eierschandaal van deze zomer lijkt voor velen alweer vergeten. Voor boer Roubos is het nog de dagelijkse realiteit. 'Het zet al je relaties onder druk.'

Twee maanden geleden liep boer Walter Roubos nerveus over zijn erf in Leersum. De schouders hoog opgetrokken, de vuisten gebald in de broekzakken. Hij voelde zich niks op zijn gemak met zoveel vreemden op zijn bedrijf: twee dierenartsen van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit, een vrachtwagenchauffeur met een tankwagen vol gas, een ploeg mannen met persluchtmaskers en portofoons. Het was een warme maandag in augustus. De 14.000 kippen van Roubos zouden het einde van de dag niet halen. Ze werden geruimd omdat ze waren besmet met de verboden stof fipronil. Het doden zelf duurde een half uurtje. De vreemden verdwenen daarna een voor een van het erf. Voor hen zat het erop. Voor Walter Roubos en zijn vrouw Jacqueline begon het toen pas.

De dode kippen moesten uit de stal. “We hebben ze uit het zicht gelegd”, zegt Jacqueline. Omdat het zo’n confronterende aanblik is - voor een boer die met levende wezens wil werken en voor de buitenwereld die niet moet denken dat het een lichtzinnig besluit was om de dieren te doden.

De besmette mest moest afgevoerd om te worden verbrand. “We hadden geluk”, vertelt Jacqueline. “Onze mest bleek droog genoeg om te verbranden. Er zijn kippenboeren bij wie dat niet zo was. Zij kregen de mest retour. Wat moet je dan?” 300.000 vermoedelijk vervuilde eieren moesten worden vernietigd. Toen die weg waren, was het al bijna september.

Daarna was de stal zelf aan de beurt. Monsters wezen uit waar er hoeveel fipronil aanwezig was, als een vettig laagje: weinig op de vloer, veel op de drinkwaterleiding. “Met het schoonmaken van de stal hebben we bewust gewacht”, zegt Jacqueline. “We hadden al een nieuw koppel kippen besteld, maar het duurt toch nog een tijd voor we die krijgen. En de adviezen voor het schoonmaken veranderden ook steeds.”

Walter: “Een deel van onze stalinrichting vervangen we. Er komt een heel nieuwe drinkwaterleiding, en nieuwe lampenbollen, omdat de kippen daar altijd aan pikken met hun snavels. Die spullen zijn nog lang niet afgeschreven, maar alles schoonmaken is niet te doen.”

Walter Roubos staat op van de keukentafel en loopt naar buiten, naar de lege kippenstal. Voor de deur staat een bestelbusje met een aanhanger. Twee mannen in groene regenpakken zijn al de hele dag in de stal in de weer met waterstofperoxide. Dat zou fipronil afbreken. Naar verluidt, want niemand die het zeker weet. “Niemand lijkt te begrijpen hoe fipronil zich als stof gedraagt”, zegt Walter. “Er zit geen enkele logica in. Soms zijn de waardes in de stal na het schoonmaken zelfs hoger dan daarvoor.”

Jacqueline wijst op de jerrycans op de aanhanger. “Als wij alle voorschriften letterlijk volgen, zou ik moeten kijken of er in de lasnaden geen minuscule gaatjes zitten van een injectienaald waarmee een verboden stof kan zijn toegevoegd. Dat heb ik niet gedaan. Ik heb wel gecontroleerd of de verpakkingen van de schoonmaakmiddelen onaangebroken waren. Ik heb gekeken of de bestanddelen die op het etiket staan wel toegestaan zijn voor ons biologische bedrijf. Ik heb gecheckt of de schoonmakers zijn gecertificeerd door de eiersector. Anders mogen wij niet met ze werken.

Tekst loopt door onder de afbeelding

Walter en Jacqueline Roubos. Beeld Bram Petraeus

“Maar de meest recente lijst met gecertificeerde schoonmakers van kippenstallen is al een paar weken oud. Ik dacht: hoe weet ik of deze mannen hun erkenning in de tussentijd niet zijn kwijtgeraakt? Ik heb gebeld met de instantie die daarover gaat en weet je wat ze zeiden? ‘U mag erop vertrouwen dat deze informatie correct is.’ Erop vertrouwen? Dat deden we altijd, ja. Maar sinds die hele fipronilkwestie niet meer.”

Walter: “Je wordt argwanend naar iedereen. Als we iets hebben geleerd de afgelopen tijd, dan is het dat je als boer niemand mag vertrouwen. Want voor je het weet ben je in overtreding. Zo ging het ook met die jongens van ChickFriend, die we onze stal hebben laten behandelen tegen bloedluis. Het was ons te doen om het welzijn van de dieren. En het is echt niet stiekem gegaan, de facturen zaten gewoon in onze administratie en zijn gecontroleerd. Sinds wij biologische kippen houden, hebben we heel vaak controle gehad.

“In de derde week van juni nog, we kregen bij wijze van spreken een tien met een griffel. En drie weken later hoorden we dat we zwaar in overtreding waren en werd alle verantwoordelijkheid bij ons gelegd. Er zijn allerlei instanties die nu precies weten wat wij als boer fout gedaan hebben. Maar een oplossing bieden, ho maar.”

Huis schilderen

Om je als burger voor te stellen welke houding van de boer als voedselproducent wordt verwacht, zegt Jacqueline, kun je het best denken aan het schilderen van je huis. “Je denkt: ik bel gewoon de schilder. Maar nee, je moet controleren of hij een certificaat heeft om zijn werk te doen. Als hij komt moet je de verfblikken controleren. Zijn die afgesloten? Is de verf niet aangelengd met iets anders? Is de verf die hij binnen wil gebruiken wel toegestaan om binnenshuis toe te passen? Ik geef het je te doen. Het zet al je relaties onder druk.”

Zoals nu de schoonmakers in de stal aan het werk zijn, waren ook de twee bloedluisbestrijders van ChickFriend aan het werk, herinnert Walter zich. “Overall aan, het zweet op de kop. Ik zeg je: het zijn echt geen rasoplichters. Natuurlijk, ik ben heel kwaad op ze. Wij hebben anderhalve ton directe schade, misschien wel twee.

Tekst loopt door onder de afbeelding

De kippenboerderij van de familie Roubos in Leersum. Beeld Bram Petraeus

“En dan zijn er bedrijven die het nog veel slechter hebben getroffen dan wij. Er is door die jongens heel veel leed aangericht. En toch geloof ik niet dat zij beroepscriminelen zijn. Ze zijn voorlopig weer vrij, maar ik vind dat ze onmenselijk lang zijn vastgehouden. Was justitie bang dat ze zouden vluchten?”

Jacqueline: “Misschien was het voor de veiligheid van die mannen maar beter dat ze vast zaten.” Walter: “Nou, goed. Ze verdienen een veroordeling natuurlijk. Maar ik geloof er niets van dat we hier te maken hebben met georganiseerde misdaad.”

Op het erf ruimt de schoonmaker zijn spullen op. Hij is klaar voor vandaag. Maar hierna zal de stal nóg twee keer ontsmet worden. Daarna kan de veearts komen om monsters te nemen. Met tissue gedrenkt in aceton neemt hij op zes verschillende plekken in de stal een oppervlakte van 10 bij 10 centimeter af. Dat kost de boer vijfhonderd euro. Die tissue gaat naar een lab om te detecteren hoeveel fipronil erop zit.

Heel spannend

Binnenkort, zegt Walter, gaan er weer kippen de stal in. Een paar maar, verklikkerkippen. Zal er in hun eieren en hun mest nog steeds te veel fipronil zitten? Dat, zeggen Walter en Jacqueline, wordt een heel spannend moment. Zijn de waardes in de verklikkerkippen te hoog, dan moet het nieuwe koppel misschien afbesteld worden en ligt de eierproductie nog langer stil.

Het allerergst zou zijn als de waardes bij de verklikkerkippen beneden de norm zijn, maar dat er later in de eieren van een stal vol nieuwe kippen toch weer te veel fipronil zit. Zo’n tweede strop kan hij er niet bij hebben, zegt Walter. Hij heeft ook nog melkkoeien, waardoor hij - in tegenstelling tot andere pluimveehouders - nu niet volledig zonder inkomsten zit. “Maar de koeien kunnen niet goedmaken wat er met de kippen verloren is.”

Sinds die rare gespannen dag in augustus, zegt Jacqueline, hebben zij en Walter veel steun ontvangen. “Van de buurt, van de kerk, van zakelijke contacten. Iedereen leeft mee. Maar ik hoop dit nooit meer mee te maken.”

Tekst loopt door onder de afbeelding

Beeld Bram Petraeus

De fipronil-affaire

Afgelopen augustus bleek dat er in Nederlandse eieren het verboden bestrijdingsmiddel fipronil aangetroffen was. Omdat dit middel niet in voedingsmiddelen mag voorkomen, werden grote aantallen eieren uit de handel genomen en pluimveebedrijven geblokkeerd. Miljoenen kippen werden geruimd. Pas als de fipronilwaarde in de eieren weer onder de wettelijke norm ligt, worden de bedrijven gedeblokkeerd. De besmetting met fipronil in Nederland heeft voor 65 tot 75 miljoen euro schade veroorzaakt, blijkt uit onderzoek waartoe het ministerie van economische zaken opdracht had gegeven.

Het bestrijdingsmiddel fipronil was in kippen gekomen doordat het bedrijf ChickFriend uit Barneveld het gebruikte om bloedluis - een hardnekkig probleem in de pluimveehouderij - te verdelgen. De twee bestuurders van ChickFriend werden aangehouden en zaten wekenlang vast. Inmiddels zijn zij vrijgelaten in afwachting van hun proces. Nog altijd zijn 303 van de 361 kippenbedrijven, waaronder dat van Walter en Jacqueline Roubos in Leersum, geheel of gedeeltelijk geblokkeerd als gevolg van het schandaal. Voor deze pluimveehouders blijft de economische schade oplopen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden