Houtopslag na bomenkap bij Wapenveld

Natuur Bomenridders

Stop met kappen, bomen zijn onweerstaanbaar

Houtopslag na bomenkap bij Wapenveld Beeld Watze de Vries

Waarom roept bomenkap zo veel weerstand en emoties op? Ecologe Judith Slagt denkt het te weten: mensen hebben het gevoel dat hun natuur wegkwijnt. De cirkelzaag als metafoor voor biodiversiteitsverlies.

De mailbox van Trouw Groen ritselt van de bezorgde berichten over bomenkap. Weinig onderwerpen brengen zo veel lezers in beweging. Op de website bomenkapmeldpunt.nl staan dagelijks nieuwe meldingen van ongeruste burgers, uit Moergestel en Moerdijk, uit Eindhoven en Stadskanaal, Eerbeek en Enschede, Wageningen en Rotterdam. ‘Bomenridders’ organiseren petities. De bosbaas van Staatsbosbeheer praatte dit voorjaar zijn stem schor om het kapbeleid uit te leggen. Bijna niemand begreep hem.

De afgelopen maanden werd de druk op Natuurmonumenten zo groot dat de vereniging besloot voorlopig te stoppen met kappen – uitgezonderd situaties waarbij de veiligheid in het geding was. Eerst maar eens luisteren naar de bezwaren van de achterban, besloten ze op het bomenrijke landgoed in ’s-Graveland.

Na een enquête onder bijna 10.000 deelnemers (hoofdzakelijk leden, 74 procent) maakt Natuurmonumenten vandaag bekend dat het beleid wordt aangepakt: er wordt voortaan minder gekapt en als het toch moet, wordt er meer gecompenseerd met nieuwe aanplant – dat zijn doorgaans piepjonge boompjes die kolossen van 40, 50 jaar moeten vervangen. Maar dit terzijde.

Judith Slagt, ecologe ARK Natuurontwikkeling Beeld Rob Schouten

Handen af van die bomen, ook al staan ze langs drukke autowegen, zeggen burgers. Maar gemeenten zijn van nature risicomijdend, gedreven door een diepe angst voor schadeclaims. Langs wegen en lanen wordt van oudsher snel naar de zaag gegrepen. En als er één boom om moet, dan maar meteen een hele rij. Traditioneel groenbeheer, dat decennialang door de burger werd geaccepteerd.

Commotie

Het tij lijkt gekeerd. Handen af van onze natuur, roepen omwonenden van de Schoorlse duinen waar de provincie Noord-Holland op grond van het Europese natuurbeschermingsprogramma Natura2000 stukken bos wil kaalslaan. Waarom meteen die kettingzaag, zeggen duinwandelaars die gehecht zijn aan het gebied. De commotie in het duingebied is slechts één voorbeeld.

Ecologe Judith Slagt ziet dat vaker: “We hebben al zo weinig Nederlandse natuur en het weinige dat er is gebruiken we intensief. We leggen er wegen doorheen, we richten mountainbike-trajecten in, overal zijn er menselijke ingrepen. We hebben niet eens meer echte natuur. Maar in het bos kunnen we tot onszelf komen, weg van de prikkels van de stad en terug naar de natuurlijke omgeving. Dat zit diep geworteld, mensen hebben er een binding mee. Markante bomen zijn voor velen een toevluchtsoord, de plek waar je je vriendje of vriendinnetje ontmoet, waar je mijmert over levensvragen.”

Vooral als het kappen onverhoeds komt doet het pijn, zegt Slagt (31), ecologe bij ARK Natuurontwikkeling, een organisatie die werkt aan robuuste en dynamische natuurgebieden. “Als mensen niet worden meegenomen in beslissingen om te kappen, ontstaat er onbegrip en onmacht. We beseffen steeds meer hoe kwetsbaar onze schaarse natuur is. Het gaat slecht met insecten en weidevogels, er is net een internationaal rapport verschenen waarin staat dat de biodiversiteit achteruit holt als we niet tijdig ingrijpen. Bij veel mensen is het kwartje gevallen: de natuur staat er slecht voor. En het kappen van bomen versterkt dat gevoel.”

Grootschalige traditie

Ook het traditionele groenbeheer van gemeenten, provincies en rijk speelt daarbij een rol. “De overheid is gewend aan grootschalige aanpak. In die sector is het nooit een probleem geweest om in één keer een hele rij oude bomen te rooien. Er worden immers weer nieuwe aangeplant? Maar voor de burger werkt die rigoureuze aanpak niet meer. Dat gaat mensen te ver.”

Bomenkap, alfgelopen mei, op landgoed bij Wapenveld Beeld Watze de Vries

Slagt voorspelt dat natuurbeheerders zoals Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en de provinciale landschappen vaker te maken zullen krijgen met protesterende burgers. “We hebben het in de Oostvaardersplassen gezien, we zien het nu bij de houtkap. Als organisaties reputatieschade willen voorkomen zullen ze moeten leren luisteren naar de samenleving. De natuur is niet mondig, mensen zijn dat wel. Grootschalige kapvlaktes in natuurgebieden, dat kan niet meer in deze tijd”

Slagt is de eerste om toe te geven dat kappen voor houtopbrengst niet per definitie moet worden afgekeurd. “Hout is een mooi product, dat we nodig hebben als grondstof voor de bouw. Om bossen te onderhouden moet er soms worden gekapt. Maar ik denk dat kappen voor biomassa om elektriciteitscentrales te laten draaien echt niet meer kan.”

Natuurbeheerders moeten gebruik maken van de grotere betrokkenheid van burgers, vindt zij. “Om te beginnen moeten ze luisteren: zoals Natuurmonumenten heeft gedaan met die raadpleging. En de burger moet misschien ook wat meer vertrouwen hebben in het beheer.”

Dat gebrek aan vertrouwen is groot, merkt Slagt tijdens lezingen die ze houdt voor boomverzorgers. “Die mensen krijgen bij hun werk vaak veel woede en onbegrip over zich heen. Ze worden soms echt bedreigd, omdat ze bomen aantasten. Ze hebben geleerd dat ze heel goed moeten uitleggen waarom takken soms moeten worden afgezaagd of waarom zieke bomen soms echt moeten worden gekapt. Ze gaan het gesprek aan. Als je dat goed doet, kom je er doorgaans uit.”

‘Verkalkt bosbeheer’

Bioloog Watze de Vries (81) uit Uithoorn is zo’n natuurminnende burger die zich mateloos ergert aan de kapdrift bij landschapsbeheerders. Afgelopen mei maakte hij in de buurt van het Gelderse Wapenveld deze foto van 60 jaar oude bomen die op het landgoed Petrea zijn gekapt. De Vries kent het gebied op z’n duimpje omdat hij in de buurt een blokhut heeft waar hij vaak verblijft.

 Een paar jaar geleden maakte hij zich al kwaad over het kappen van gezonde bomen en stapte naar de krant, De Stentor. Onder het motto ‘de exoten moeten weg’ werden door eigenaar Het Geldersch Landschap grote aantallen douglassen, larixen, Amerikaanse eiken en tamme kastanjes uit het bos gerooid.

‘Het bos knapt er van op’, was de laconieke reactie van de landschapsorganisatie. Dit voorjaar ging het precies zo. Vooral douglas-sparren gingen tegen de vlakte. “Het is een verkalkte, achterhaalde manier van bosbeheer”, zegt De Vries. “Het ziet er uit alsof er een Ardennen-offensief heeft plaatsgehad.” Zijn foto’s spreken voor zich, vindt de bioloog.

De staatshoutopbrengst: 13 miljoen netto

Staatsbosbeheer oogst jaarlijks ongeveer 300.000 kubieke meter hout uit de staatsbossen. Afgelopen jaar was het zelfs meer, vanwege de essentaksterfte. De zieke essen moeten op grote schaal worden gerooid.

De totale omzet van Staatsbosbeheer uit houtverkoop en biomassa was vorig jaar meer dan 27 miljoen, blijkt uit antwoorden van minister Carola Schouten (Landbouw en Natuur) op Kamervragen van de Partij voor de Dieren. Na aftrek van de kosten blijft daar ongeveer de helft van over, ruim 13 miljoen. 

Schouten erkent in haar antwoorden dat Nederland bos verliest. In 2017 hebben wetenschappers van Wageningen Environmental Research al becijferd dat door natuurontwikkeling, verstedelijking en het verdwijnen van tijdelijke bossen op landbouwpercelen, tussen 2013 en 2017 in Nederland 5400 hectare bos is gekapt. Dat scheelt flink in de opslagcapaciteit van CO2: anderhalf miljard kilo per jaar.

Staatsbosbeheer is onder druk van maatschappelijke weerstand bezig na te gaan of houtkap die wordt uitgevoerd voor natuurherstel (zoals voor het voldoen aan afspraken in het Europese natuurgeschermingsprogramma Natura2000) kan worden voorkomen of beperkt. Maar Staatsbosbeheer gaat het reguliere beheer van de natuurgebieden niet veranderen, aldus Schouten. Het uitdunnen van bossen en het oogsten van hout voor de verkoop gaat dus vooralsnog gewoon door.

Lees ook: 

Natuurmonumenten gooit het roer om: minder bomenkap en meer bossen

Natuurmonumenten gaat minder bomen kappen en zich hard maken voor meer bos in Nederland. De organisatie wil luisteren naar forse kritiek uit de achterban.

Schoffelen, omspitten, verkavelen: bomen krijgen geen kans om oud te worden

Echt monumentale bomen zijn er in Nederland nauwelijks. Op tal van plaatsen komen burgers in het geweer tegen houtkap. ‘Het rooien van stukken zo groot als voetbalvelden is niet meer van deze tijd.’

Al dat gezaag leidt nooit tot echt natuurlijk bos

Toen onlangs bekend werd gemaakt dat biodiversiteit wereldwijd afneemt, zo erg zelfs dat wetenschappers spreken van een uitstervingsgolf, verklaarde minister Schouten dat wij in Nederland ‘niet stil staan’ als het gaat om de verbetering van biodiversiteit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden